Nuôi con bằng sữa mẹ - sản 1
1. Đại cương:
Nuôi con bằng sữa mẹ là một khâu quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. ở
nhiều nước trên thế giới ngay cả những nước đang phát triển phong trào nuôi con
bằng sữa mẹ đang có khuynh hướng giảm đi do ảnh hưởng của cộng nghiệp hóa
đô thị, các thức ăn nhân tạo được quảng cáo rộng rãi trên thị trường nên đã xem
nhẹ việc cho con bú sữa mẹ. Tổ chức Y tế thế giới đặc biệt quan tâm đến vấn đề
này vì nó ảnh hưởng đến sức khỏe của bà mẹ và trẻ em. Nếu không thực hiện được
chương trình nuôi con bằng sữa mẹ thì trẻ dễ bị suy dinh dưỡng và mắc nhiều các
bệnh lý khác .
Ở nước ta nuôi con bằng sữa mẹ là phong tục tập quán cổ truyền. Đa số các bà mẹ
nuôi con bằng chính sữa của mình và thực tế đã mang lại nhiều lợi ích cho bà mẹ
và đứa trẻ.
2. Tính ưu việt của sữa mẹ:
Sữa mẹ là thức ăn hoàn thiện cho trẻ từ lúc mới sanh cho đến 6 tháng tuổi. Bú sữa
mẹ bảo vệ sức khỏe của mẹ và con bằng những cách khác nhau có lợi cho cả gia
đình về tình cảm, kinh tế.
2.1. Sữa mẹ có đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết và thành phần cân
đối giúp trẻ mau lớn . Sữa mẹ bài tiết trong tuần lễ đầu sau sanh gọi là sữa non.
- Sữa non chứa nhiều năng lượng, protein và vitamin A đồng thời có nhiều chất
kháng khuẩn giúp tăng cường hệ thống miễn dịch cho trẻ. Trong những ngày đầu,
lượng sữa non tuy tiết ra ít nhưng chất lượng cao thỏa mãn nhu cầu của trẻ mới
sanh.
- Đến 6 tháng đầu trung bình mỗi ngày bà mẹ có thể tiết ra 600 - 800ml sữa.
6 tháng sau trung bình 400 - 600ml sữa.
Đến năm thứ 2 trung bình 200 - 400ml sữa.
- 1 lít sữa mẹ cung cấp trung bình 700Kcalo - protein tuy ít hơn sữa bò nhưng có
đầy đủ các chất cần thiết và dễ tiêu hóa.
- Lipid của sữa mẹ có nhiều acid béo không no nên dễ hấp thu
- Sữa mẹ có nhiều đường lactoza, 1 số lactoza khi vào cơ thể trẻ chuyển hóa thành
acid lactic giúp cho sự hấp thu lên Ca++ và các muối khoáng khác.
- Muối khoáng , Ca++ , Fe tuy ít trong sữa mẹ nhưng dễ hấp thu nên trẻ bú mẹ ít
bị còi xương, thiếu máu.
- Sữa mẹ có nhiều vitamin A giúp trẻ đề phòng bệnh khô mắt do thiếu vitamin A.
2.2. Sữa mẹ có nhiều chất kháng khuẩn cần thiết cho trẻ .
Một số kháng thể từ mẹ truyền qua nhau đến bào thai giúp cho trẻ mới sinh có sức
đề kháng và miễn dịch với một số bệnh đặc biệt trong 4 - 6 tháng đầu.
- Sữa mẹ vô trùng trẻ bú trực tiếp ngay vi khuẩn không có đủ thời gian phát triển
nên trẻ ít bị tiêu chảy.
- Globulin miễn dịch IgA có nhiều trong sữa non và giảm dần trong những tuần
sau. IgA vào ruột không được hấp thu mà hoạt động ngay tại ruột để chống lại một
số vi khuẩn như E Coli, virus.
- Lactoferrin là một protein gắn sắt có tác dụng kiềm khuẩn không cho vi khuẩn
gây bệnh cần sắt để phát triển .
- Lysozym là một enzym có tác dụng diệt khuẩn.
- Tế bào Lympho và đại thực bào bảo vệ có thể chống lại những vi khuẩn gây
bệnh.
2.3. Sữa mẹ có tác dụng chống dị ứng.
- Trẻ bú mẹ ít bị dị ứng vì các IgA cùng với đại thực bào bảo vệ, sữa mẹ luôn luôn
vô trùng, nhiệt độ thích hợp không mất thời gian pha chế.
- Sữa mẹ không chứa những những protein nên không gây dị ứng cho trẻ.
2.4. Sữa mẹ giúp trẻ chống nhiễm trùng.
Sữa mẹ có nhiều loại bạch cầu, nhiều kháng thể chủ yếu là IgA sẽ giúp trẻ chống
nhiễm trùng, giảm hiện tượng rối loạn tiêu hóa và các bệnh đường hô hấp. Đây là
lợi điểm lớn nhất của sữa mẹ mà không có loại sữa nhân tạo nào có thể thay thế
được.
2.5. Sữa mẹ giúp phát triển trí thông minh của trẻ.
Galatoza của sữa mẹ và các acid béo lirolenic, acid arachidiric giúp myelin hóa tốt
các dây thần kinh, giúp não phát triển nhiều.
3. Lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ:
3.1. Nuôi con bằng sữa mẹ giúp bà mẹ và trẻ hình thành mối quan hệ gần gũi, yêu
thương.
Trẻ ít khóc hơn và có thể phát triển nhanh hơn nếu luôn được ở cạnh mẹ và được
cho bú mẹ sớm ngay sau sanh.
3.2. Nuôi con bằng sữa mẹ giúp bà mẹ chậm có thai lại nếu cho bú mẹ hoàn toàn
có thể giúp bà mẹ tránh thai được từ 4 - 6 tháng sau sanh.
3.3. Nuôi con bằng sữa mẹ giúp tử cung co hồi tốt hơn trong thời kỳ hậu sản, có
thể phòng chống thiếu máu.
3.4. Nuôi con bằng sữa mẹ có thể giảm được nguy cơ ung thư buồng trứng và ung
thư vú.
3.5. Hiệu quả về kinh tế: Nuôi con bằng sữa mẹ ít tốn kém hơn nhiều so với nuôi
con bằng sữa nhân tạo.
4. Khuyến cáo của tổ chức Y tế thế giới ( WHO)
Vì những lợi ích rõ ràng của việc nuôi con bằng sữa mẹ, tổ chức Y tế thế giới đã
đưa ra những khuyến cáo sau.
4.1. Bắt đầu cho bú mẹ sớm trong vòng 1 /2 giờ - 1 giờ sau sanh.
4.2. Cho bú mẹ hoàn toàn từ 0 - 4 tháng tuổi.
4.3. Ăn bổ sung có thể bắt đầu trong khoảng 4 - 6 tháng tuổi.
4.4. Cho ăn bổ sung tất cả trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên.
4.5. Tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ đến 2 năm hoặc lâu hơn.
5. So sánh thành phần sữa mẹ và các loại sữa khác.
5.1. Chất đạm:
- Hàm lượng protein sữa động vật cao hơn trong sữa mẹ, thận của trẻ còn non nớt
khó đào thải những chất thừa từ prôtein sữa động vật.
- Trong sữa mẹ, thành phần Casein là phần sẽ đóng ván khó tiêu trong dạ dày trẻ,
ít hơn so với sữa động vật do đó dễ tiêu hóa.
- Trong sữa mẹ còn có những protein kháng khuẩn giúp trẻ chống lại tình trạng
nhiễm trùng.
- Sữa động vật còn có thể chứa những protein lạ so với cơ thể người nên cơ thể trẻ
có thể không dung nạp được.
5.2. Chất béo: