SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 2
===== =====
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TỰ SỰ CHO HS THPT
THÔNG QUA CÁC CHI TIẾT NGHỆ THUẬT ĐẶC SẮC
TỪ TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA TRẺ (THẠCH LAM)
LĨNH VỰC: NGỮ VĂN
Tên tác giả : Thái Văn Phú
Tổ chuyên môn : Văn - Ngoại ngữ
Năm học : 2021- 2022
Số điện thoại : 0963730739
Tháng 4/2022
MỤC LỤC
Trang
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ ....................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................... 1
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................... 2
4. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................. 2
5. Đóng góp của sáng kiến .................................................................................. 2
6. Cấu trúc của sáng kiến..................................................................................... 3
PHẦN II: NỘI DUNG .......................................................................................... 4
I- CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI ...................................................................................... 4
1. Cơ sở lí luận .................................................................................................... 4
1.1. Về định hướng dạy học phát triển năng lực cho học sinh ........................... 4
1.2. Các năng lực cần hình thành cho học sinh ................................................. 4
1.3. Một số khái niệm được đề cập đến trong đề tài .......................................... 5
1.3.1. Năng lực đọc hiểu văn bản .................................................................. 5
1.3.2. Văn bản tự sự ...................................................................................... 5
1.3.3. Chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự .............................................. 6
2. Cơ sở thực tiễn ................................................................................................ 7
2.1. Văn bản tự sự hiện đại trong chương trình và SGK Ngữ văn 11 hiện hành .......... 7
2.2. Thực trạng phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự hiện đại cho HS THPT .... 7
2.3. Thực trạng của việc dạy học văn bản Hai đứa trẻ tại các trường phổ thông ....... 9
II- HỆ THỐNG BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU VĂN
BẢN TỰ SỰ CHO HS THPT QUA CÁC CHI TIẾT NGHỆ THUẬT ĐẶC
SẮC TỪ TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA TRẺ (THẠCH LAM) ........................... 12
1. Sử dụng biện pháp hội thảo văn học .............................................................. 12
1.1. Những yêu cầu khi dạy học Ngữ văn bằng biện pháp hội thảo văn học ... 12
1.2. Cách thức tiến hành dạy học bằng biện pháp hội thảo văn học đối với
văn bản Hai đứa trẻ (Thạch Lam) từ các chi tiết nghệ thuật có giá trị đặc sắc ....... 13
2. Sử dụng biện pháp tranh biện ........................................................................ 14
2.1. Dùng kĩ thuật so sánh .............................................................................. 14
2.2. Sử dụng sơ đồ .......................................................................................... 16
3. Sử dụng mô hình Trường teen trên VTV7 ..................................................... 18
4. Sử dụng phương pháp trực quan .................................................................... 20
4.1. Sử dụng sơ đồ tư duy ............................................................................... 20
4.2. Sử dụng kĩ thuật KWL ............................................................................ 21
4.3. Sử dụng kênh hình; hóa thân, nhập vai … ............................................... 22
4. Sử dụng phương pháp trò chơi ...................................................................... 25
4.1. Trò chơi giải ô chữ .................................................................................. 26
5. Sử dụng phương pháp kiểm tra năng lực bằng rubric..................................... 28
5.1. Những yêu cầu khi sử dụng phương pháp kiểm tra năng lực bằng
rubric trong giảng dạy môn Ngữ văn .............................................................. 28
5.2. Cách thức tiến hành phương pháp kiểm tra năng lực bằng rubric trong
dạy học truyện ngắn Hai đứa trẻ từ các chi tiết nghệ thuật đặc sắc ................. 29
III- GIÁO ÁN MINH HỌA ............................................................................... 32
PHẦN III: KẾT LUẬN ...................................................................................... 48
1. Đóng góp của đề tài ....................................................................................... 48
2. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................................... 48
3. Phạm vi áp dụng ............................................................................................ 48
4. Kiến nghị....................................................................................................... 49
4.1. Với các cấp quản lí giáo dục .................................................................... 49
4.2. Với giáo viên ........................................................................................... 49
4.3. Với học sinh ............................................................................................ 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................. 50
PHỤ LỤC................................................................................................................
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TT
Từ viết tắt
Từ đầy đủ
1
BGK
Ban giám khảo
2
CNTT
Công nghệ thông tin
3
ĐC
Đối chứng
4
GV
Giáo viên
5
HS
Học sinh
6
Nxb
Nhà xuất bản
7
SGK
Sách giáo khoa
8
THPT
Trung học phổ thông
9
TN
Thực nghiệm
1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Trong chương trình đổi mới giáo dục phổ thông 2018, việc phát huy
tính tích cực, chủ động của HS trong quá trình chiếm lĩnh tri thức được đặc biệt
coi trọng, nhấn mạnh và đề cao. Ở bộ môn Ngữ văn, một bộ môn có những đặc
trưng đặc thù bởi có sự kết hợp giữa tri thức khoa học và tư duy hình tượng cùng
ngôn ngữ nghệ thuật, việc hình thành cho các em năng lực đọc hiểu văn bản là vô
cùng quan trọng, tạo tiền đề cho hành trình tự học, tự trang bị tri thức nhằm hoàn
thiện nhân cách bản thân. Từ năng lực đọc hiểu văn bản sẽ giúp các em hình
thành những nhóm năng lực liên quan: năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề;
năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực tự học… để qua đó bồi đắp đời sống tâm
hồn cho các em HS, một nhiệm vụ cốt lõi mà môn Ngữ văn trong nhà trường
THPT hướng tới.
1.2. Trong chương trình Ngữ văn ở trường THPT, văn bản tự sự hiện đại
chiếm một số lượng hết sức quan trọng, đặc biệt là ở chương trình Ngữ văn lớp 11
và 12. Ở những khối lớp này, số lượng các văn bản tự sự chiếm khoảng ½ số lượng
tác phẩm có trong SGK và số tiết phân phối chương trình cho văn bản tự sự cũng
chiếm khoảng một nửa thời lượng tiết dạy trong một năm học. Như vậy, hình thành
năng lực đọc hiểu văn bản tự sự hiện đại cho HS là điều rất cần thiết để các em có
thể chiếm lĩnh các bài học một cách chủ động, tích cực, tạo tiền đề cho các em mở
rộng tri thức về văn bản tự sự trên cơ sở những hiểu biết về tri thức thể loại đã
được cung cấp và lĩnh hội từ trong nhà trường THPT.
1.3 Hai đứa trẻ là một truyện ngắn xuất sắc của nhà văn Thạch Lam, ghi dấu
ấn không thể thay thế trên văn đàn Việt Nam hiện đại. Dẫu chương trình SGK Ngữ
văn ở trường THPT đã có nhiều sự thay đổi, song Hai đứa trẻ vẫn giữ vững được
vị thế của nó và vẫn là tác phẩm được các tác giả SGK ưu tiên lựa chọn để đưa vào
giảng dạy trong chương trình Ngữ văn lớp 11, tập 1. Điều đó chứng tỏ đây là văn
bản tự sự xuất sắc, ấn tượng. Đặc biệt, nó ghi dấu ấn trong tâm hồn người đọc
nhiều thế hệ bằng những chi tiết nghệ thuật đầy tính biểu tượng, những ẩn ngữ vẫy
gọi và hấp dẫn con người. Bởi thế, tự thân văn bản mang rất nhiều những đặc trưng
của loại hình văn bản tự sự, mà từ chỗ tiếp cận nó, có thể giúp chúng ta soi chiếu
rõ hơn phương pháp tiếp cận các văn bản cùng loại hình và phương thức biểu đạt.
Bởi tất cả những lí do như trên đã thôi thúc chúng tôi lựa chọn đề tài: Các
biện pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho HS THPT thông qua
các chi tiết nghệ thuật đặc sắc từ truyện ngắn Hai đứa trẻ (Thạch Lam).
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản tự sự cho học sinh THPT thông qua
các chi tiết nghệ thuật đặc sắc từ truyện ngắn Hai đứa trẻ (Thạch Lam).