PH NG PHÁP ĐI U TRA TRONG NCKH GIÁO D CƯƠ Ề Ụ
Ph m Phúc Tuy ạ
Khoa Sư phạm - Trường ĐH Thủ Dầu Một
1. M t s đi m c b n v ph ng pháp đi u tra:ộ ố ể ơ ả ề ươ ề
Đi u traề trong nghiên c u khoa h c là dùng m t h th ng câu h i theo nh ngứ ọ ộ ệ ố ỏ ữ
n i dung xác đ nh nh m thu th p nh ng thông tin khách quan nói lên nh n th c và tháiộ ị ằ ậ ữ ậ ứ
đ c a ng i đ c đi u tra ( có th là cán b qu n lý, giáo viên, h c sinh, ph huynhộ ủ ườ ượ ề ể ộ ả ọ ụ
h c sinh…. )ọ
Ph ng pháp này có 2 hình th c c b n:ươ ứ ơ ả
+ Ph ng pháp ph ng v nươ ỏ ấ : là ph ng pháp dùng m t h th ng câu h iươ ộ ệ ố ỏ
mi ng đ ng i đ c ph ng v n tr l i b ng mi ng nh m thu đ c nh ng thông tinệ ể ườ ượ ỏ ấ ả ờ ằ ệ ằ ượ ữ
nói lên nh n th c ho c thái đ c a cá nhân h đ i v i m t s ki n ho c v n đ đ cậ ứ ặ ộ ủ ọ ố ớ ộ ự ệ ặ ấ ề ượ
h i.Đây là hình th c đi u tra cá nhân – cá nhân, th ng đ c s d ng trong giai đo nỏ ứ ề ườ ượ ử ụ ạ
đ u khi m i làm quen v i khách th . Khi đó ng i đi u tra ph ng v n m t vài cá nhânầ ớ ớ ể ườ ề ỏ ấ ộ
ch y u đ thăm dò, phát hi n v n đ , chu n b cho h th ng câu h i trong phi uủ ế ể ệ ấ ề ẩ ị ệ ố ỏ ế
đi u tra.ề
Ph ng pháp này có thu n l i là d ti n hành,m t ít th i gian và tr c ti p choươ ậ ợ ễ ế ấ ờ ự ế
ngay thông tin c n bi t.Tuy nhiên ph ng pháp này ch có th ti n hành đ c v i m tầ ế ươ ỉ ể ế ượ ớ ộ
s ít cá nhân cho nên thông tin thu đ c không mang tính khái quát. N u ph ng v nố ượ ế ỏ ấ
nhi u ng i thì m t r t nhi u th i gian, m t khác các thông tin thu đ c cũng khóề ườ ấ ấ ề ờ ặ ượ
th ng kê, x lý.ố ử
+ Ph ng pháp đi u tra b ng an-kétươ ề ằ :Là ph ng pháp dùng m t h th ngươ ộ ệ ố
câu h i đ c chu n b s n trên gi y theo nh ng n i dung xác đ nh, ng i đ c h i sỏ ượ ẩ ị ẵ ấ ữ ộ ị ườ ượ ỏ ẽ
tr l i b ng cách vi t trong m t th i gian nh t đ nh.Ph ng pháp này cho phép đi uả ờ ằ ế ộ ờ ấ ị ươ ề
tra, thăm dò ý ki n đ ng lo t nhi u ng i, có khi c hàng ng i nên th ng đ c sế ồ ạ ề ườ ả ườ ườ ượ ử
d ng trong các cu c đi u tra xã h i h c, trong nghiên c u khoa h c giáo d c…. ụ ộ ề ộ ọ ứ ọ ụ
C n l u ý là c ph ng pháp ph ng v n và đi u tra b ng an-két đ u ch choầ ư ả ươ ỏ ấ ề ằ ề ỉ
nh ng thông tin v nh n th c, thái đ c a đ i t ng ch ch a cho bi t hành đ ngữ ề ậ ứ ộ ủ ố ượ ứ ư ế ộ c aủ
h . Vì th chúng ph i đ c ph i h p v i nh ng ph ng pháp nghiên c u khác nhọ ế ả ượ ố ợ ớ ữ ươ ứ ư
quan sát, nghiên c u s n ph m ho t đ ng…đ có đ c thông tin đ y đ v đ iứ ả ẩ ạ ộ ể ượ ầ ủ ề ố
t ng.ượ
Ngòai hai hình th c c b n trên, hi n nay v i s phát tri n c a công nghứ ơ ả ệ ớ ự ể ủ ệ
thông tin, ph ng pháp đi u tra còn có th ti n hành trên m ng internet. Đi m m nhươ ề ể ế ạ ể ạ
c a hình th c này là có th thu đ c m t s l ng r t l n ý ki n tr l i. Tuy nhiên,ủ ứ ể ượ ộ ố ượ ấ ớ ế ả ờ
ng i nghiên c u không th ch đ ng n m ch c đ i t ng tr l i ph ng v n có đúngườ ứ ể ủ ộ ắ ắ ố ượ ả ờ ỏ ấ
yêu c u c a đ tài hay không cũng nh tính xác th c c a nh ng ý ki n tr l i (có thầ ủ ề ư ự ủ ữ ế ả ờ ể
có ph n “ o” trong s nh ng ý ki n thu đ c ).ầ ả ố ữ ế ượ
Trong khuôn kh c a bài này, tôi ch trình bày chi ti t v ph ng đi u tra b ngổ ủ ỉ ế ề ươ ề ằ
an-ket.
2. Hình th c câu h i trong đi u tra b ng an-két:ứ ỏ ề ằ
Đi u tra b ng an-két là m t ph ng pháp đ c s d ng ph bi n trong đi uề ằ ộ ươ ượ ử ụ ổ ế ề
tra xã h i h c và nghiên c u khoa h c giáo d c. An-két ( có nhi u cách g i khácộ ọ ứ ọ ụ ề ọ
nhau:phi u h i, phi u ph ng v n, phi u tr ng c u ý ki n, phi u đi u tra ) là công cế ỏ ế ỏ ấ ế ư ầ ế ế ề ụ
ch y u c a ph ng pháp này. Hi u qu c a ph ng pháp ph thu c r t l n vào vi củ ế ủ ươ ệ ả ủ ươ ụ ộ ấ ớ ệ
1
thi t k m t b n an-két chu n có kh năng đem l i cho ng i nghiên c u nh ngế ế ộ ả ẩ ả ạ ườ ứ ữ
thông tin đ y đ ,chính xác v đ i t ng nghiên c u.M t khác, m t an-két đ c thi tầ ủ ề ố ượ ứ ặ ộ ượ ế
k chu n s giúp cho vi c t ng h p, th ng kê, x lý các thông tin thu th p đ c dế ẩ ẽ ệ ổ ợ ố ử ậ ượ ễ
dàng, thu n l i.ậ ợ
Có 3 l ai an-két : an-két đóng, an-két m và an-két k t h p 2 hình th c đóng vàọ ở ế ợ ứ
m .ở
2.1 An-ket đóng là hình th c ng i đi u tra đ a ra câu h i cùng v i nó là cácứ ườ ề ư ỏ ớ
ph ng án tr l i , theo đó ng i tr l i ch n m t ho c nhi u ph ng án tr l i phùươ ả ờ ườ ả ờ ọ ộ ặ ề ươ ả ờ
h p v i ý ki n c a mình ( vi c đ c ch n m t hay nhi u ph ng án tr l i tùy vàoợ ớ ế ủ ệ ượ ọ ộ ề ươ ả ờ
n i dung, yêu c u c a t ng câu h i c th )ộ ầ ủ ừ ỏ ụ ể
Trong an-két đóng có th s d ng nh ng lo i câu h i sau đây:ể ử ụ ữ ạ ỏ
a/ L ai câu h i đ c l p theo thang đ nh danh ọ ỏ ượ ậ ị :Trong nh ng câu h i này ng iữ ỏ ườ
tr l i ch đ c ch n 1 ho c đ c ch n nhi u ph ng án tr l i phù h p v i ý ki nả ờ ỉ ượ ọ ặ ượ ọ ề ươ ả ờ ợ ớ ế
c a mình.ủ
Ví d 1ụ:Theo anh ( ch ) vi c th c hi n ch ng trình môn h c HĐGDNGLLị ệ ự ệ ươ ọ
c n ph i ( đánh d u X vào ô t ng ng ph ng án đ c ch n ):ầ ả ấ ươ ứ ươ ượ ọ
□ Nh t thi t theo đúng qui đ nh c a B GD-ĐT ấ ế ị ủ ộ
□ Nên v n d ng cho phù h p hòan c nh c a đ a ph ng,c a tr ngậ ụ ợ ả ủ ị ươ ủ ườ
Ví d 2ụ: Nh ng khó khăn ch y u khi tri n khai th c hi n ch ng trình mônữ ủ ế ể ự ệ ươ
h c HĐGDNGLL tr ng c a anh ( ch ) là :ọ ở ườ ủ ị
□ Không có th i gian đ x p TKBờ ể ế
□ CSVC h n chạ ế
□ Kinh phí h n h pạ ẹ
□ Năng l c t ch c h at đ ng c a GVCN còn h n chự ổ ứ ọ ộ ủ ạ ế
□ HS không h ng thú h at đ ngứ ọ ộ
( Trong câu h i ví d 2 ng i tr l i có th l a ch n m t ho c nhi u ph ng ánỏ ở ụ ườ ả ờ ể ự ọ ộ ặ ề ươ
phù h p v i ý ki n c a mình )ợ ớ ế ủ
b/ L ai câu h i đ c l p theo thang th tọ ỏ ượ ậ ứ ự:
Ví d 1:ụ Theo anh ( ch ) vi c t ch c l p t p hu n này là:ị ệ ổ ứ ớ ậ ấ
□ R t có l iấ ợ
□ T ng đ i có l iươ ố ợ
□ H i có l iơ ợ
□ Không có l iợ
□ Hòan tòan không có l iợ
N u trong câu h i có nhi u ý đ u yêu c u đánh giá theo cùng m t thang th tế ỏ ề ề ầ ộ ứ ự
nào đó, chúng ta có th thi t k câu h i nh trong ví d 2 d i đây.ể ế ế ỏ ư ụ ướ
2
Ví d 2:ụ Đ ti n hành th c hi n t t ch ng trình môn h c HĐGDNGLL,theoể ế ự ệ ố ươ ọ
anh ( ch ) các y u t sau đây có t m quan tr ng nh th nào?( B ng cách đánh d u Xị ế ố ầ ọ ư ế ằ ấ
vào c t m c đ quan tr ng t ng ng v i t ng y u t )ộ ứ ộ ọ ươ ứ ớ ừ ế ố
Y U TẾ Ố M C Đ QUAN TR NGỨ Ộ Ọ
R tấ
quan
tr ngọ
Khá
quan
tr ngọ
Quan
tr ngọÍt
quan
tr ngọ
Không
quan
tr ngọ
1. S ch đ o quy t tâm c a hi uự ỉ ạ ế ủ ệ
tr ngưở
2. Ph i h p ch t ch v i h at đ ng Đ iố ợ ặ ẽ ớ ọ ộ ộ
3. CSVC đ y đầ ủ
4. GVCN nhi t tình, trách nhi m caoệ ệ
5. B i d ng t qu n cho HSồ ưỡ ự ả
6. Ch n ND, hình th c HĐ phù h pọ ứ ợ
Ví d 3:ụTrong các l ai h at đ ng sau đây, em hãy x p th b c t thích nh tọ ọ ộ ế ứ ậ ừ ấ
đ n không thích ( 1: thích nh t … 6:không thích nh t ) b ng cách ghi ch s ch thế ấ ấ ằ ữ ố ỉ ứ
b c vaò ô t ng ng v i t ng h at đ ng. ậ ươ ứ ớ ừ ọ ộ
□ Nghi th c Đ iứ ộ
□ Sinh h at ch đọ ủ ề
□ Làm k h ach nhế ọ ỏ
□ C m tr iắ ạ
□ Ph trách sao nhi đ ngụ ồ
□ Công tác Tr n Qu c T anầ ố ỏ
c/ L ai câu h i đ c l p theo thang kh ang cáchọ ỏ ượ ậ ỏ :
Ví d :ụ Theo anh ( ch ), t m quan tr ng c a các y u t sau đây nh th não đ iị ầ ọ ủ ế ố ư ế ố
v i nhà qu n lý giáo d c ? ( 1=không quan tr ng, 7= r t quan tr ng ). Đ i v i m i y uớ ả ụ ọ ấ ọ ố ớ ỗ ế
t , anh ( ch ) khoanh tròn ch s bi u th m c đ t m quan tr ng c a y u t đó theo ýố ị ữ ố ể ị ứ ộ ầ ọ ủ ế ố
ki n c a mình.ế ủ
1. Am hi u lĩnh v c mình đang qu n lýể ự ả 1234567
2. Có trình đ h c v n caoộ ọ ấ 1234567
3. Có năng l c qu n lý, đi u hànhự ả ề 1234567
4. Đ o đ c g ng m uạ ứ ươ ẫ 1234567
5. Đ c m i ng i tôn tr ngượ ọ ườ ọ 1234567
6. Có s c kh e t tứ ỏ ố 1234567
d/ L ai câu h i đ c l p theo thang Likertọ ỏ ượ ậ :Lo i câu h i này yêu c u ng i trạ ỏ ầ ườ ả
l i ph i xác đ nh rõ thái đ đ ng ý ho c không đ ng ý v v n đ đ c h i nh ngờ ả ị ộ ồ ặ ồ ề ấ ề ượ ỏ ở ữ
m c đ khác nhau ( th ng có 5 m c đ : hoàn toàn đ ng ý, đ ng ý, phân vân, khôngứ ộ ườ ứ ộ ồ ồ
đ ng ý, hoàn toàn không đ ng ý )ồ ồ
Ví d :ụN u đ c t do ch n n i công tác,anh ( ch ) ch ch n thành ph ?ế ượ ự ọ ớ ị ỉ ọ ở ố
3
□ Hòan tòan đ ng ýồ
□ Đ ng ý ồ
□ Phân vân
□ Không đ ng ýồ
□ Hòan tòan không đ ng ýồ
e/ L ai câu h i theo ki u vi phân ng nghĩaọ ỏ ể ữ :Đây là lo i câu h i trong đó có thạ ỏ ể
có nhi u ý, m i ý nêu 2 c c tr l i đ i nhau, yêu c u ng i tr l i ch n 1 trong 2 c cề ỗ ự ả ờ ố ầ ườ ả ờ ọ ự
đó.
Ví d :ụ Theo anh ( ch ), n i dung đ t t p hu n này là :ị ộ ợ ậ ấ
□ D - Khó ễ□
□ Phù h p - Không phù h p ợ ợ □
□ Hay - Không hay □
□ Có ích - Không có ích □
f/ L ai câu h i gi i quy t m t tình hu ngọ ỏ ả ế ộ ố gi đ nhả ị :
Ví d :ụ Đ l p k h ach năm h c, có b n đã th c hi n các công vi c sau đây:ể ậ ế ọ ọ ạ ự ệ ệ
(1). D th o k h achự ả ế ọ
(2).Xin ý ki n t v n c a H i đ ng nhà tr ngế ư ấ ủ ộ ồ ườ
(3).Thu th p thông tin th c tậ ự ế
(4).Tri n khai quán tri t k h achể ệ ế ọ
(5). Nghiên c u văn b n ch đ o c a c p trênứ ả ỉ ạ ủ ấ
Theo anh ( ch ), các công vi c đó ph i đ c th c hiên theo trình t nào ?ị ệ ả ượ ự ự
Tr l i:ả ờ :
……………………………………………………………………………………………
……………………………….
2.1 An-ket m :ở
a/ Là l ai câu h i trong đó ch nêu câu h i,không có các ph ng án tr l i cóọ ỏ ỉ ỏ ươ ả ờ
s n nh trong an-két đóng, ng i đ c h i ph i t tr l i b ng ngôn ng c a mình.ẵ ư ườ ượ ỏ ả ự ả ờ ằ ữ ủ
Ví d :ụ Nh ng khó khăn ch y u khi tri n khai th c hi n ch ng trình mônữ ủ ế ể ự ệ ươ
h c HĐGDNGLL tr ng c a anh ( ch ) là gì?ọ ở ườ ủ ị
Tr l i:ả ờ
……………………………………………………………………………………………
……………………………………….
……………………………………………………………………………………………
………………………………………..
……………………………………………………………………………………………
………………………………………
b/ L ai câu h i gi i quy t tình hu ng:ọ ỏ ả ế ố
4
Ví d :ụ Anh ( ch ) s th c hi n nh ng công vi c gì đ l p m t k h ach nămị ẽ ự ệ ữ ệ ể ậ ộ ế ọ
h c c a tr ng mình qu n lý?ọ ủ ườ ả
Trli:ả ờ
……………………………………………………………………………………………
………………………………….
……………………………………………………………………………………………
………………………………………..
……………………………………………………………………………………………
………………………………………….
c/ Câu h i bi u hi n qua hình t ng ngôn ng ( th ng đ c s d ng trongỏ ể ệ ượ ữ ườ ượ ử ụ
nghiên c u v tâm lý ):ứ ề
Ví d 1:ụ Em hãy v m t b c tranh v gia đình h nh phúc và 1 b c tranh v giaẽ ộ ứ ề ạ ứ ề
đình không h nh phúc.ạ
Ví d 2:ụ Em hãy xem b c tranh và cho bi t c m nghĩ c a mình v b c tranhứ ế ả ủ ề ứ
đó.
Ví d 3:ụ Hãy vi t m t đ an văn ng n v gia đình h nh phúc.ế ộ ọ ắ ề ạ
2.3 An-ket đóng & m :ở
Ví d :ụ Nh ng khó khăn ch y u khi tri n khai th c hi n ch ng trình mônữ ủ ế ể ự ệ ươ
h c Ho t đ ng giáo d c ngoài gi lên l p tr ng c a anh ( ch ) là :ọ ạ ộ ụ ờ ớ ở ườ ủ ị
□ Không có th i gian đ x p th i khóa bi uờ ể ế ờ ể
□ C s v t ch t h n chơ ở ậ ấ ạ ế
□ Kinh phí h n h pạ ẹ
□ Năng l c t ch c h at đ ng c a GV ch nhi m còn h n chự ổ ứ ọ ộ ủ ủ ệ ạ ế
□ HS không h ng thú h at đ ngứ ọ ộ
Nh ng khó khăn khác:ữ
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
………………………………..
Chú ý: Nh ng thu n l i và khó khăn khi s d ng lo i an-két đóng và an-kétữ ậ ợ ử ụ ạ
mở
+ An -két đóng : D th ng kê,t ng h p k t qu đi u tra do ng i tr l i ch l aễ ố ổ ợ ế ả ề ườ ả ờ ỉ ự
ch n trong s các ph ng án tr l i đã đ c thi t k s n.Tuy nhiên, thông tin thuọ ố ươ ả ờ ượ ế ế ẵ
đ c v m t v n đ có th không đ y đ n u ng i nghiên c u không đ a ra đ cượ ề ộ ấ ề ể ầ ủ ế ườ ứ ư ượ
t t c nh ng ph ng án tr l i có th có đ c v v n đ đó ( b sót ph ng án trấ ả ữ ươ ả ờ ể ượ ề ấ ề ỏ ươ ả
l i )ờ
+ An-két mở: Trong l ai này ng i tr l i hòan tòan không b ràng bu c b iọ ườ ả ờ ị ộ ở
nh ng ph ng án tr l i đ c thi t k tr c.Nh ng cũng chính vì th vi c t ng h pữ ươ ả ờ ượ ế ế ướ ư ế ệ ổ ợ
5