Quy tắc trong nghệ thuật bonsai
Cũng như tất cả các loại nghệ thuật khác, cách trưng bày bonsai thường không tuân
theo một phong cách truyền thống hay sự chỉ dẫn nào. Nhưng có một số chỉ dẫn
tuyệt vời cho việc tạo ra một cây bonsai đẹp, và chúng rất có giá trị cho những ai
đang theo đuổi nghệ thuật bonsai đầy quyến rũ này.
Hầu hết những qui tắc này đều bắt nguồn từ nghệ thuật bonsai của Nhật Bản cách
đây vài thế kỷ. Chúng phân tích rất kỹ những điều nên làm và không nên làm khi
muốn tạo ra một cây bonsai theo ý muốn. Đa số mọi người đều có thể tạo ra cho
mình một cách nhìn hoàn mỹ đối với một tác phẩm bonsai thông qua những qui tắc
trên. Tuy nhiên, để tạo ra một cây bonsai đẹp vẫn phải phụ thuộc vào tài năng, kinh
nghiệm, cảm hứng nghệ thuật, và sự tìm tòi khám phá...
Những qui tắc về thân cây và Nebari
1. Nên để chiều cao thân cây gấp 6 lần đường kính rễ cây.
2. Thân cây nên để hơi nghiêng về phía trước hướng về bên phải người xem.
3. Gốc cây nên được tạo dáng xòe ra và để cho nó nhô lên trên nền chậu, như
thế trông nó giống như đang bám vào đất để giữ cho cây đứng thẳng.
4. Rễ cây nên được để nhô lên từ gốc cây xòe trên nền chậu.
5. Không nên để những nút sần mọc trên rễ cây (vì người xem sẽ để ý nhiều
đến nó).
6. Nên tạo dáng ngọn cây hơi nghiêng về phía trước hướng về phía người xem.
7. Thân cây nên được giữ thon từ dưới lên trên để trông nó như là đang mọc
vươn lên, nhưng không được làm thon ngược lại từ trên xuống.
8. Những chồi ghép nên được ghép với số lượng vừa phải để tạo được dáng cây
hài hòa, hoặc ghép chúng đủ thấp để không nhìn thấy những mối ghép từ
nebari.
9. Uốn thân cây sao cho những điểm uốn trên thân không mang hình "ức bồ
câu" (những điểm uốn nên được uốn cong hướng về phía người xem).
10. Nên tạo dáng ngọn cây theo hướng của gốc cây. Độ uốn của cây cần phải
được đảm bảo.
11. Không để cây tự mọc ra phía sau. Đây là một trong những qui tắc của tôi và
rất khó giải thích vì sao. Nó liên quan đến độ uốn cong của thân cây. Nếu
một thân cây tự mọc ra phía sau thì sẽ tạo ra một điểm uốn hình chữ "C".
12. Đối với những thân cây thẳng bình thường và thẳng không bình thường thì
ngọn cây nên được giữ sao cho nó mọc cao hơn gốc cây.
13. Trên những thân cây thẳng bình thường, nếu có quá nhiều điểm uốn hình
chữ "S" sẽ làm cho cây trông rất nặng nề mất đi vẻ tự nhiên vốn có của nó.
14. Với những cái cây mọc nhọn hướng lên cao thì những điểm uốn nên được
uốn gần nhau (cần để ý đến vị trí của cành cây).
15. Một cây chỉ nên mang một ngọn.
16. Đối với hai thân cây đôi thì nên được tách ra ở chỗ gốc cây, không để cây
nào cao vượt lên trên cây nào.
Nhánh cây
1. Tạo những nhánh cây sao cho chúng không mọc ngang, hoặc không để
những nhánh cây mọc đâm ngang thân cây.
2. Trên nhánh không nên để lộ những nút mắt sần (làm cho người xem chú ý
đến nó).
3. Nhánh đầu tiên nên được đặt nằm ở khoảng 1/3 chiều cao thân cây tính từ
gốc.
4. Còn những nhánh cây được ghép thành công nên để chúng nằm ở những vị
trí trong khoảng 1/3 thân cây còn lại tính đến ngọn cây.
5. Nhánh cây cần phải cho chúng mọc ra từ phía bên ngoài của những điểm
uốn (để không làm nhánh cây bị phình ra).
6. Đường kính nhánh cây nên được cân đối với thân cây. Những nhánh cây
được xem là quá khổ là những nhánh có đường kính dày hơn 1/3 đường kính
thân cây.
7. Nếu cho nhánh thứ 1 mọc ở bên trái thì nhánh thứ 2 sẽ để nó mọc bên phải
và ngược lại (khi đó nhánh thứ 3 nên để nó mọc phía sau).
8. Nên để những nhánh cây mọc xen kẽ nhau, không nên để chúng mọc song
song.
9. Nên giảm bớt kích thước và đường kính của những nhánh cây nếu không thì
chúng sẽ trông như là đang leo lên.
10. Nên chừa một khoảng trống đủ rộng giữa những nhánh cây.
11. Nên để những nhánh đầu tiên hay những nhánh thứ 2 (còn gọi là nhánh trái
và nhánh phải) hướng về phía trước, phía trung điểm của tầm nhìn để thu hút
người xem.
12. Những nhánh thứ nhất, thứ hai, thứ ba nên được để cách với nhánh ở phía
sau 120o để tránh trường hợp chúng tự che nhau ở phía sau cây.
13. Trên thân cây, mỗi vị trí chỉ nên tạo một kiểu nhánh, không nên để chúng
vừa mang hình bánh xe vừa mang hình nan hoa hay là để những nhánh cây
xoắn lại hoặc những nhánh cây thẳng đuộc (vì như thế chúng sẽ tự làm
chúng trông rất vô duyên).
14. Nên tạo hình những nhánh cây sao cho chúng tạo thành một hình tam giác
lệch với ngọn cây tượng trưng cho trời, góc ở giữa tượng trưng cho con
người và góc ở phía dưới tượng trưng cho mặt đất.
15. Nên để những nhánh thuộc lớp thứ 2 mọc xen kẽ trái và phải và cần phải
tuân theo những qui tắc chính trong cách sắp nhánh cây, ngoài ra, không để
những nhánh cây khác mọc chỉa lên hay chỉa xuống. Như vậy ta sẽ tạo ra
được một lớp đệm lá.
16. Để tạo ảo giác cho cây bonsai già, ta để những nhánh phía dưới cây rũ xuống.
Những thân cây tươi trẻ thì có nhiều nhánh mọc vươn lên. Với những nhánh
ở gần ngọn ta nên tạo dáng sao cho chúng nằm ngang hoặc mọc vươn lên từ
khi chúng còn là những nhánh non.
17. Nhìn chung ta nên tạo dáng sao cho những nhánh cây đổ xuống tuân theo
các qui tắc dành cho những thân cây thẳng, ngoại trừ thân cây mọc nghiêng.
18. Đối với những cây đôi, không nên để những nhánh cây xen vào giữa các cây
vì chúng sẽ đâm ngang vào thân cây. Khi đó những nhánh cây gần phía
ngoài các cây sẽ tạo nên một hình tam giác "lá".
19. Không để những tán lá che khuất "jin".
Chậu
