SẮC THUỐC THANG ĐÚNG CÁCH
Tác gi : BS. PHAN MINH TRÍả
Thuốc thang là một dạng thuốc được dùng nhiều nhất trong Đông y vì có hiệu quả hơn hẳn
những dạng thuốc khác như cao, đơn, hoàn, tán… Dạng thuốc này đòi hỏi người sử
dụng phải “nấu” các vị thuốc bằng nước trong một khoảng thời gian nhất định mới dùng
được (mà ta quen gọi là “sắc”). Trong lịch sử Đông y, thuốc thang được dùng từ rất sớm.
Tuy nhiên, việc sắc thuốc đòi hỏi khá nhiều thời gian, sự chú ý và cả những “bí quyết” để
đạt được hiệu quả điều trị như mong muốn.
D c lý h c c truy n đã đ ra nh ng qui đ nh kh t khe trong vi c s c thu c thang. Trên th c t , ngàyượ ọ ổ ề ề ữ ị ắ ệ ắ ố ự ế
nay các qui đ nh này xem ra không còn đ c tuân th ch t ch l m. Tuy nhiên, các nguyên t c c b nị ượ ủ ặ ẽ ắ ắ ơ ả
v n không thay đ i.ẫ ổ
1. Siêu sắc thuốc:
T t nh t v n là dùng siêu b ng đ t. Siêu đ t hi n nay đ c làm t h n h p đ t sét, cao-lanh..., nung ố ấ ẫ ằ ấ ấ ệ ượ ừ ỗ ợ ấ ở
nhi t đ kho ng 1.0000C. Thành ph n chính là các mu i silicat có đ b n hóa h c cao nên g n nh làệ ộ ả ầ ố ộ ề ọ ầ ư
m t ch t tr , không nh h ng đ n tính v c a các v thu c trong quá trình s c. Không nên dùng các lo iộ ấ ơ ả ưở ế ị ủ ị ố ắ ạ
siêu, n i làm t kim lo i nh s t, đ ng..., vì ch t Tanin có trong h u h t các d c li u s k t t a khi g pồ ừ ạ ư ắ ồ ấ ầ ế ượ ệ ẽ ế ủ ặ
kim lo i (t o thành ch t không tan).ạ ạ ấ
2. Sắc thuốc bằng nước gì?
N c gì cũng đ c, mi n là ph i s ch. Th ng ng i ta dùng n c máy, n c gi ng, n c m a đã đướ ượ ễ ả ạ ườ ườ ướ ướ ế ướ ư ể
l ng. Đ i v i các lo i n c ng m (n c gi ng đóng ho c gi ng khoan), nh t thi t ph i đ t các tiêuắ ố ớ ạ ướ ầ ướ ế ặ ế ấ ế ả ạ
chu n v sinh t i thi u. Không c n thi t ph i dùng đ n n c c t ho c n c tinh khi t vì v a lãng phí màẩ ệ ố ể ầ ế ả ế ướ ấ ặ ướ ế ừ
hi u qu v n không thay đ i.ệ ả ẫ ổ
3. Sắc như thế nào?
Tùy t ng lo i d c li u mà có nh ng cách s c riêng bi t. Thông th ng, nên ngâm d c li u v i n cừ ạ ượ ệ ữ ắ ệ ườ ượ ệ ớ ướ
s ch kho ng 30 phút tr c khi s c đ làm m m d c li u, giúp ho t ch t trong d c li u d hòa tanạ ả ướ ắ ể ề ượ ệ ạ ấ ượ ệ ễ
h n. Nên tham kh o ý ki n th y thu c v l ng n c đ s c, không nh t thi t lúc nào cũng “3 chén cònơ ả ế ầ ố ề ượ ướ ể ắ ấ ế
1 phân”, cũng không tùy ti n cho n c quá nhi u ho c quá ít. Th ng m t n c nên ng p m t d cệ ướ ề ặ ườ ặ ướ ậ ặ ượ
li u. G p nh ng d c li u có nhi u cành, nhánh nh nên c g ng x p cho chúng n m xu ng d i m tệ ặ ữ ượ ệ ề ỏ ố ắ ế ằ ố ướ ặ
n c.ướ
4. Nên dùng lửa lớn hay lửa nhỏ? Sắc bao lâu thì được?
Khi b t đ u s c th ng đ l a l n (vũ h a), tuy nhiên cũng không nên l n quá vì v a t n kém v a làmắ ầ ắ ườ ể ử ớ ỏ ớ ừ ố ừ
n c sôi quá mau, mà m t s ho t ch t trong d c li u có b n ch t là protein ho c tinh b t khi g p nhi tướ ộ ố ạ ấ ượ ệ ả ấ ặ ộ ặ ệ
đ cao đ t ng t s d b đông c ng ho c bi n ch t. Khi n c đã sôi thì v n nh l a (văn h a), đ n cộ ộ ộ ẽ ễ ị ứ ặ ế ấ ướ ặ ỏ ử ỏ ể ướ
sôi kho ng 10-15 phút r i t t l a, đ kho ng 10 phút n a r i chi t thu c ra chén. Th i gian s c cũng tùyả ồ ắ ử ể ả ữ ồ ế ố ờ ắ
thu c vào công d ng c a t ng bài thu c, v n đ này nên tham kh o ý ki n th y thu c. Th ng các lo iộ ụ ủ ừ ố ấ ề ả ế ầ ố ườ ạ
thu c b nên s c lâu h n các lo i thu c công. M t s lo i d c li u c n s c lâu m i chi t đ c h t ho tố ổ ắ ơ ạ ố ộ ố ạ ượ ệ ầ ắ ớ ế ượ ế ạ
ch t nh các lo i ch t khoáng, v trai, c, mai m c, x ng đ ng v t...ấ ư ạ ấ ỏ ố ự ươ ộ ậ
5. Sắc theo tính chất dược liệu:
Th ng khi kê toa, ng i th y thu c gi i s chú ý ghi rõ cách s c đ i v i nh ng v thu c đ c bi t cóườ ườ ầ ố ỏ ẽ ắ ố ớ ữ ị ố ặ ệ
trong thang thu c đ s c cho đúng cách, b o đ m đ t tác d ng c a bài thu c nh ý mu n. Ng i b nhố ể ắ ả ả ạ ụ ủ ố ư ố ườ ệ
nên h i k th y thu c cách s c nh ng v thu c nh v y. Ví d m t s v thu c có ghi rõ “s c tr c” (s cỏ ỹ ầ ố ắ ữ ị ố ư ậ ụ ộ ố ị ố ắ ướ ắ
tr c kho ng 15 phút r i m i cho các v khác vào), ho c “s c sau” (cho vào siêu khi thang thu c đã s cướ ả ồ ớ ị ặ ắ ố ắ
g n xong), ho c “gói riêng” (đ i v i nh ng v thu c có nhi u ch t b t d làm đ c d ch thu c ho c cácầ ặ ố ớ ữ ị ố ề ấ ộ ễ ụ ị ố ặ
lo i d c li u có nhi u lông d gây ho...). Các lo i thu c có ch a tinh d u th ng s c sau, ch b vàoạ ượ ệ ề ễ ạ ố ứ ầ ườ ắ ỉ ỏ
siêu khi thang thu c s c g n xong đ tránh bay h i.ố ắ ầ ể ơ
6. Sắc mấy lần thì vừa?
Th ng s c t 2-3 l n đ chi t đ c h t ho t ch t. Các n c s c đ c nên g p chung l i r i chia đ uườ ắ ừ ầ ể ế ượ ế ạ ấ ướ ắ ượ ộ ạ ồ ề
cho 2-3 l n u ng trong ngày. Không nên s c n c nào u ng ầ ố ắ ướ ố n c y vì n c s c tr c th ngướ ấ ướ ắ ướ ườ
đ m đ c h n n c s c sau.ậ ặ ơ ướ ắ
