1
HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC CHUYÊN ĐỀ QUAN HỆ QUỐC TẾ
(1945-2000) CHO HỌC SINH GIỎI VĂN HÓA MÔN LỊCH SỬ
TẠI TRƯỜNG THPT YÊN DŨNG SỐ 3
Tác giả: Nguyễn Thị Hương - GV tổ Xã Hội
Trường THPT Yên Dũng số 3
1.1. Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm
Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học,0tự nghiên cứu sách
giáo khoa để tiếp nhận và vận dụng kiến thức mới thông qua giải quyết nhiệm vụ
học tập đặt ra trong bài học; dành nhiều thời gian trên lớp cho học sinh luyện tập,
thực hành, trình bày, thảo luận, bảo vệ kết quả học tập của mình; giáo viên tổng
hợp, nhận xét, đánh giá, kết luận để học sinh tiếp nhận và vận dụng là điều cần
thiết để thực hiện đổi mới phương pháp dạy dạy. Nội dung này đã được đề cập rất
rõ tại công văn Số: 4612/BGDĐT-GDTrH V/v hướng dẫn thực hiện chương trình
giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất
học sinh từ năm học 2017-2018.
Trong nhiều năm qua, việc lựa chọn nội dung và phương pháp ôn tập cho
học sinh giỏi khi giảng dạy chuyên đề cụ thể theo từng chương, từng giai đoạn
lịch sử, từng nội dung kiến thức đặc biệt là phát triển năng lực tự học của học sinh
đã được các thầy cô trường THPT Yên Dũng số 3 đưa ra trao đổi, thảo luận, nhưng
chưa mang lại kết quả cao trong giảng dạy, nhất là bồi dưỡng học sinh giỏi Lịch sử.
Việc lựa chọn chuyên đề Quan hệ quốc tế trong thời kì lịch sử thế giới hiện
đại từ năm 1945 đến năm 2000, xuất phát từ việc thực hiện đúng tinh thần, đường
lối Đổi mới của Đảng phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, quan hệ đối ngoại của nước
ta ngày càng mở rộng theo phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa trên tinh
thần Việt Nam muốn là bạn và là đối tác tin cậy của tất cả các nước trong cộng
đồng quốc tế phấn đấu vì hòa bình, hợp tác và phát triển. Do đó, việc hiểu biết về
lịch sử quan hệ quốc tế là điều vô cùng cần thiết, quan trọng.
Xuất phát từ vai trò của chuyên đề Quan hệ quốc tế từ năm 1945 đến
năm 2000 đối với chương trình ôn thi THPT Quốc gia và ôn thi học sinh giỏi môn
2
Lịch sử. Nội dung chuyên đề, nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ
bản về lịch sử quan hệ quốc tế nói chung và quan hệ quốc tế trong giai đoạn từ
năm 1945 đến năm 2000; về mối quan hệ giữa các quốc gia, những biến động lớn
trong quan hệ quốc tế hiện nay. Nội dung chuyên đề đảm bảo chuẩn kiến chức và
chuẩn kiến thức kĩ năng của môn học, vừa đảm bảo những tri thức về lịch sử, vừa
gợi mở những suy nghĩ về hiện tại và tương lai; vừa mang tính lí thuyết, vừa có ý
nghĩa thực tiễn đối với sự hội nhập quốc tế của đất nước. Hệ thống các câu hỏi
liên quan mật thiết với kiến thức cơ bản, mang tính thực tế cao và được trả lời một
cách khoa học, logic, phát huy được khả năng tự học cho học sinh.
Để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi thực sự là một sân chơi bổ ích, giao
lưu học tập lẫn nhau. Mong muốn xây dựng, rèn luyện phương pháp tự học cho
học sinh,từ thực tiễn giảng dạy tác giả chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Hướng
dẫn học sinh tự học chuyên đề quan hệ quốc tế (1945-2000)cho học sinh giỏi văn
hóa môn Lịch sử tại trườngTHPT Yên Dũng số 3”nhằm chia sẻ với các thầy, cô
giáo dạy Lịch sử nói chung và các thầy, cô giáo tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi
tại các trường THPT những kiến thức cơ bản và phương pháp ôn luyện, đặc biệt
là rèn khả năng tự học cho học sinh khi giảng dạy về chuyên đề quan hệ quốc tế
(1945-2000).
1.2. Tính mới, tính sáng tạo của sáng kiến
Trên cơ sở lí luận và thực tiễn, đề tài đã xây dựng được hệ thống những
kiến thức trọng tâm, nội dung chuyên sâu và bài tập tự luận và trắc nghiệm Lịch
sử trong chuyên đề quan hệ quốc tế (1919-2000) theo hướng phát triển năng lực,
chú trọng bồi dưỡng khả năng tự học cho học sinh trong việc học tập môn Lịch
sử, góp phần vào việc nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử nói chung
và bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng ở trường THPT Yên Dũng số 3 hiện nay.
1.3. Đối tượng và phạm vi áp dụng
- Đối tượng: Hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề quan hệ quốc tế(1945-2000)
cho học sinh giỏi văn hóa môn Lịch sử.
- Phạm vi: Sáng kiến thực hiện tại trường THPT Yên Dũng số 3.
2. Nội dung sáng kiến
3
2.1. Thực trạng của tình hình vấn đề
2.1.1.Thực trạng về phía học sinh
Trong những năm gần đây, hầu hết các trường đại học, cao đẳng tốp trên
thường xét tuyển tổ hợp các môn KHTN; chính vì vậy lượng học sinh quan tâm
học tổ hợp các môn KHXH (trong đó có môn Lịch sử) không nhiều. Tâm lý các
em coi đây là môn phụ, ít dành sự quan tâm đến việc học Lịch sử cả trên lớp cũng
như ở nhà.
Tại trường THPT Yên Dũng số 3 trong ba năm học gần đây (2017-2020)
nhiều học sinh đạt giải cao trong kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh ở cấp trung học cơ
sở nhưng khi theo học tại trường không tiếp tục phát triển niềm đam mê của mình
đối với môn Lịch sử.
Nhiều học sinh xác định không rõ mục đích học tập của mình, không thấy
rõ khả năng trong việc tiếp thu tri thức nên khi vào cấp ba theo bạn bè chọn khối
theo số đông mà từ bỏ khả năng, sở trường của mình. Có nhiều học có khả năng
học ban khoa học xã hội nhưng lại theo khoa học tự nhiên. Nhóm học sinh này
khi trải qua hai năm học tại trường lớp 10,11 khi đến lớp 12 lại không có khả năng
theo học và chuyển sang thi khoa học xã hội. Học sinh đã không nhận thức rõ
năng lực của bản thân dẫn đến lãng phí thời gian và công sức, đến giai đoạn cuối
khi phải đối mặt với kì thì THPT Quốc Gia đến gần đã phải thay đổi mục tiêu điều
này ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lí và kết quả học tập của các em.
Việc lựa chọn học sinh tham gia đội tuyển học sinh giỏi cho môn Lịch sử
thực sự rất khó khăn, bởi học sinh sợ học Lịch sử. Trong nhiều năm tham gia
giảng dạy tác giả thấy cần phải bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong
giảng dạy môn Lịch sử đặc biệt là đối với học sinh giỏi nên tác giả đã chọn sáng
kiến “Phát triển khả năng tự học cho học sinh giỏi môn Lịch sử trong chuyên đề
quan hệ quôc tế từ 1945-2000” tại trường THPT Yên Dũng số 3 .
2.1.2. Thực trạng về phía giáo viên
Trước những định hướng đổi mới của Đảng, nhà nước và của ngành về dạy
học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên trường THPT
Yên Dũng số 3 nói chung và GVBM Lịch sử nói riêng đã có tinh thần đổi mới
4
phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích
cực của các em. Tuy nhiên sự quan tâm đổi mới chưa nhiều, chưa thực sự đi vào
chiều sâu; đôi khi còn qua loa, hình thức. Việc thực hiện tiết dạy, chuyên đề của
giáo viên vẫn còn theo hình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi
cuốn học sinh, chủ yếu dành thời gian cho việc tìm hiểu kiến thức mới dẫn đến
tiết học, chuyên đề khô khan, học sinh thụ động trong việc tiếp thu kiến thức.
Một tiết dạy, chuyên đề thu hút được sự chú ý, kích thích được sự tò mò tìm hiểu
của học sinh cần tạo nên hứng thú học tập cho học sinh trong suốt quá trình diễn
ra tiết học hay chuyên đề. Tuy nhiên trên thực tế, cá nhân tôi (ở các năm học
trước) dành thời gian cho hoạt động khai thác kiến thức mới, mang tính truyền
thụ một chiều chưa thực sự quan tâm đến việc thiết kế hoạt động cho học sinh tự
chiếm lĩnh kiến thức, phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, năng lực tự
học và làm bài tập môn Lịch sử. Xuất phát từ những bất cập trong thực tiễn công
tác giảng dạy, mong muốn thay đổi phương pháp dạy học theo hướng phát triển
năng lực của học sinh tác giả lựa chọn “Hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề
quan hệ quốc tế từ 1945-2000 cho học sinh giỏi văn hóa môn Lịch sử tại trường
THPT Yên Dũng số 3 để góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi
tại trường THPT Yên Dũng số 3 - huyện Yên Dũng - tỉnh Bắc Giang.
2.2. Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
2.2.1. Các giải pháp chung
*) Xác định hình thức đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh môn Lịch sử.
Khác với đề thi THP Quốc gia, đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh tại tỉnh Bắc
Giang có cả thi trắc nghiệm kết hợp với tự luận. Học sinh tham dự học sinh giỏi
cần trang bị kiến thức sâu rộng có kĩ năng làm cả tự luận và trắc nghiệm mới có
thể chinh phục được kì thi tuyển chọn học sinh giỏi cấp tỉnh.
*) Nhấn mạnh một số lưu ý khi làm bài thi môn trắc ngiệm:
Thứ nhất: trắc nghiệm khách quan là phương pháp kiểm tra, đánh giá bằng
hệ thống các câu hỏi trắc ngiệm khách quan. Cách cho điểm không phụ thuộc vào
người chấm nên học sinh yên tâm làm bài.
Thứ hai: Kỳ thi tuyển chọn học sinh giỏi cấp tỉnh cực kì nghiêm túc, đòi
5
hỏi tính trung thực, khách quan cao. Vì vậy mỗi học sinh phải nỗ lực hết mình,
phải bằng chính kiến thức và năng lực của mình trong quá trình học tập để làm
bài
Thứ ba: Học sinh không thể học tủ, mà kiến thức phải bao trùm toàn bộ
chương trình không được bỏ sót bất kì nội dung nào.
Thứ 4: Học sinh phải tập trung vận dụng kiến thức chuẩn xác để chọn ra
một đáp án đúng nhất.
Thứ năm: trong khi làm bài phải chú ý phân bổ thời gian hợp lí. Đối với
những câu hỏi đã rõ trong tầm hiểu biết của mình thì trả lời nhanh chóng. Với
những câu hỏi khó do bản thân chưa học đến thì cố gắng tư duy, suy luận, nhớ lại
lời giảng của thầy cô trên lớp. Nếu không tìm được ra đáp án thì chấp nhận trả lời
theo cảm tính, không nên mất nhiều thời gian vào câu hỏi đó.
2.2.2. Các giải pháp và kĩ năng ôn tập của chuyên đề “Quan hệ quốc tế từ 1945-2000”
a) Biên tập nội dung chương trình ôn tập
Nội dung ôn tập trước hết là kiến thức cơ bản có trong sách giáo khoa trung
học phổ thông, đây là nền tảng để xây dựng chương trình ôn tập. Tuy nhiên, căn
cứ vào mục tiêu đối với học sinh giỏi, cần xác định kiến thức và kỹ năng mà học
sinh đã biết để bồi dưỡng những kiến thức và kỹ năng cần có thêm. Người thầy
phải bồi dưỡng những những kiến thức và kỹ năng theo chiều sâu hoặc kiến thức
mới, tránh lặp lại máy móc những nội dung kiến thức và kỹ năng mà học sinh đã
có. Khi ôn luyện đội tuyển tác giải tự xây dựng chương trình giảng dạy cụ thể,
thực hiện chương trình bằng những phương pháp thích hợp, biết tự đánh giá và
điều chỉnh chương trình để đạt kết quả ngày càng cao hơn.
Phần nội dung này được đề cập chi tiết trong chương I (bài 1) và chương V
(bài 10) – SGK lớp 12 – ban Cơ bản. Vì vậy, nội dung kiến thức cơ tác giả không
đi vào chi tiết mà chỉ định hướng, các vấn đề dạy và ôn tập, bồi dưỡng cho HSG:
I. Sự hình thành trật tự thế giới mới sau Chiến tranh thế giới thứ hai
(1945 – 1949).
1. Hội nghị Ianta (2 – 1945) và những thỏa thuận của ba cường quốc.
* Hoàn cảnh