Sáng kiến kinh nghiệm :“Sáng tạo đổi mới trong phương pháp dạy học tích
cực”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
- Phần lớn học sinh tiểu học còn chưa xác định rõ ràng mục đích việc học
tập là gì. Trong thực tế hiện nay, không ít em còn học là do bị ép buộc hoặc học
chỉ để thầy cô, cha mẹ vui lòng… Điều đó cho thấy nhận thức và nhu cầu học
tập của HS còn chưa cao, các em sẽ dễ dàng nhàm chán, không hứng thú đến
trường nếu như trong quá trình dạy học, giáo viên không nắm rõ đặc điểm tâm lí
của HS và không thay đổi cách thức dạy học của mình ở từng bài, từng tiết học.
Thực trạng đó cho thấy: giáo viên chúng ta cần phải đổi mới cách thức dạy học
làm sao để tạo cho HS sự hứng thú, có nhu cầu nhận thức và chủ động tích cực
trong việc học tập của mình.
- Trong phạm vi bài viết này, tôi muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp một số
kinh nghiệm thực tế của việc “Sáng tạo đổi mới trong phương pháp dạy học
tích cực” mà tôi đã thực hiện được nhằm mang đến sự hứng thú và nhận thức
1
đúng đắn việc học tập từ đó phát triển những kĩ năng cần có cho các em học
sinh.
PHẦN B: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:
1. Cơ sở lí luận
- Chúng ta đang dần đến nền kinh tế tri thức của thế kỉ XXI, đó là nơi đòi
hỏi HS phải có những kĩ năng tư duy bậc cao để tự tin phát triển năng lực của
mình. Phương pháp giáo dục cũ không thể xây dựng và phát triển cho HS những
kĩ năng đó, vì thế GV cần nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới
phương pháp dạy học trong xu thế hiện nay.
- Theo công văn số 8232/BGDĐT-GDTH của Bộ Giáo dục Đào tạo ban
hành ngày 08/08/2007 và công văn số 2029/GDĐT-TH của Sở Giáo dục và Đào
tạo ban hành ngày 28/08/07 về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2007-
2008 đối với GDTH chỉ đạo: tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và thực
hiện theo tinh thần văn bản 896/BGDĐT-GDTH ngày 13/02/2006, khuyến khích
giáo viên dạy học theo từng nhóm đối tượng học sinh, không máy móc, rập
khuôn, hình thức. Khuyến khích giáo viên sử dụng công nghệ thông tin nhằm
thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
- Trong suốt quá trình thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông, việc giảng
dạy chương trình luôn đi đôi với đổi mới phương pháp dạy học.
Vì thế ta có thể nói: Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề then chốt
trong xu thế giáo dục hiện nay.
2. Cơ sở thực tiễn
- Các phương pháp giáo dục trước đây đã cho thấy những mặt hạn chế là
chưa phát huy được tính tích cực và sự hứng thú học tập cho học sinh. Trong
những năm đầu đổi mới giáo dục, rất nhiều những phương pháp dạy học mới đã
được vận dụng vào quá trình giảng dạy. Mỗi phương pháp đều có giá trị riêng và
2
tính hiệu quả hay không hiệu quả của phương pháp phụ thuộc phần lớn vào khả
năng vận dụng của giáo viên. Trước nhu cầu và tình hình đó, trong nhiều năm
qua được sự chỉ đạo của Sở GD-ĐT TP.HCM, Phòng Giáo dục Quận Tân Phú
đã thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho giáo viên nhằm giúp giáo viên
định hướng và thực hiện đúng việc đổi mới phương pháp giáo dục. Trong suốt
thời gian hè của năm học 2006-2007 đến nay, giáo viên chúng tôi được liên tục
tiếp cận nhiều phương pháp dạy học mới, học được nhiều kĩ năng vận dụng từ
những lớp tập huấn như Chương trình khởi đầu của Intel; Phương pháp tổ chức
học nhóm tích cực; Phương pháp dạy học tích cực bộ môn… Qua các lớp tập
huấn này, tôi đã có thêm hành trang tự tin để đổi mới dạy học nhằm phát huy
cao nhất khả năng và vốn sống của học sinh.
- Trong nhiều năm giảng dạy qua, điều làm tôi băn khoăn nhất là một số
học sinh vẫn còn rất thụ động, tự ti, kĩ năng giao tiếp rất kém; các em có biểu
hiện rụt rè, không tham gia vào các hoạt động trên lớp, có một số hầu như cô lập
với mọi người, cũng có em đã bật khóc trước lớp khi được tôi mời lên trình bày
ý kiến. Trước tình hình học sinh như thế, thiết nghĩ người giáo viên cần phải làm
mọi cách để giúp đỡ các em có được sự tự tin về bản thân, sự hứng thú, chủ
động trong học tập; giúp các em từng bước hoàn thiện để phát triển những kĩ
năng cần thiết mà xã hội yêu cầu. Từ đó, tôi đã mạnh dạn vận dụng, kết hợp
sáng tạo những phương pháp dạy học mới vừa được tiếp cận vào thực tế giảng
dạy.
II/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Học sinh tiểu học là đối tượng đang chuyển từ giai đoạn vui chơi sang giai
đoạn học tập. Các hứng thú về nhận thức, về tìm hiểu thế giới xung quanh bộc lộ
và phát triển rất rõ rệt. Thế nhưng, sự hứng thú ấy của học sinh lại phụ thuộc
phần lớn vào khả năng tổ chức, năng lực điều hành các hoạt động của giáo viên.
Vì vậy, muốn đổi mới phương pháp giáo dục một cách hiệu quả nhằm mang lại
những điều tốt nhất cho học sinh, trước hết giáo viên chúng ta cần phải:
3
Đổi mới tư duy, tự hoàn thiện các kĩ năng của một người giáo viên từ
đó tiến hành đổi mới một cách đúng đắn.
Nắm vững các phương pháp dạy học tích cực, vận dụng kết hợp
nhuần nhuyễn các phương pháp vào giảng dạy để vừa đạt mục tiêu
giáo dục, vừa phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tiễn
của cơ sở.
1/ Đổi mới tư duy, tự hoàn thiện các kĩ năng của một người giáo
viên từ đó tiến hành đổi mới một cách đúng đắn.
- Việc giáo dục học sinh ở trường tiểu học không chỉ giúp các em tiếp thu
tốt các kiến thức trong SGK mà còn phải trang bị cho các em đầy đủ
những kĩ năng để có thể hiểu và giải quyết những vấn đề phức tạp trong
cuộc sống. Điều đó cho thấy vai trò của người giáo viên hết sức quan
trọng. Đã có lúc tôi tự hỏi: “Bản thân mình đã phát triển hoàn chỉnh các kĩ
năng phục vụ cho việc giảng dạy chưa?”. Đó là vấn đề tôi hết sức băn
khoăn bởi có lúc tôi chưa thật tự tin khi xử lý một số tình huống phát sinh
trong lớp học, còn lúng túng trong việc tổ chức lớp học sao cho thật hiệu
quả để rèn luyện và phát triển cho học sinh những kĩ năng cần có…Chính
chương trình khởi đầu Intel đã phần nào giúp tôi giải quyết được một số
vướng mắc của bản thân.
- Chương trình khởi đầu Intel bồi dưỡng cho giáo viên chúng tôi rất nhiều
kĩ năng, trong đó quan trọng nhất là 3 nhóm kĩ năng:
Kĩ năng phát triển tư duy.
Kĩ năng lập kế hoạch hành động.
Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin.
- Tiếp cận và vận dụng vào thực tiễn, tôi nhận thấy tính hiệu quả rõ rệt mà
chương trình đã mang lại cho công tác giảng dạy của chúng tôi.
Trong những năm học trước đây, tôi thường xây dựng các kế hoạch
chủ nhiệm, kế hoạch bồi dưỡng, phụ đạo học sinh theo một lề lối cũ.
4
Đó là những kế hoạch theo khuôn khổ quen thuộc và có lúc hiệu quả
chưa cao bởi nó không hoàn thành đúng theo trình tự thời gian hoặc
những tác động trong thực tế gây khó khăn cho việc theo đuổi các kế
hoạch ban đầu. Nhưng khi được tiếp cận với kĩ năng lập kế hoạch
hành động của chương trình Intel, những kế hoạch chủ nhiệm lớp, kế
hoạch bồi dưỡng và phát triển kĩ năng cho học sinh… được tôi xây
dựng trong năm học này phần nào luôn đạt hiệu quả bởi ở từng kế
hoạch hoạt động, tôi luôn chủ động về việc thực hiện mục tiêu, liệt
kê rõ từng bước mình đã thực hiện thế nào, dự đoán những thử thách
có thể xảy ra, xác định rõ các nguồn tài nguyên để từ đó vận dụng
linh hoạt những giải pháp phù hợp và kịp thời.
Bên cạnh đó, kĩ năng phát triển tư duy của Intel còn giúp bản thân tôi
hoàn thiện hệ thống câu hỏi đặt ra cho học sinh. Thực tế cho thấy, hệ
thống câu hỏi trong quá trình học tập không chỉ là con đường dẫn
đến nguồn tri thức mà học sinh cần lĩnh hội mà nó còn có tác dụng
khuyến khích phát triển tư duy có phân tích của học sinh ở mức cao
nhất. Trong những giờ học trước đây, hệ thống câu hỏi mà tôi đặt ra
tuy phù hợp với các đối tượng học sinh nhưng vẫn còn hạn chế bởi
mục đích khai thác câu hỏi chủ yếu để học sinh hiểu rõ nội dung mà
chưa chú trọng rèn các hoạt động tư duy cho các em. Khi tìm hiểu về
bảng phân loại kĩ năng tư duy của Bloom, ở mỗi bài học tôi luôn xem
xét và đánh giá các câu hỏi có sẵn trong sách giáo khoa theo mức độ
đi từ Biết -> Hiểu -> Vận dụng -> Phân tích -> Tổng hợp -> Đánh
giá, rồi từ đó tôi soạn ra một hệ thống câu hỏi vừa đảm bảo việc khai
thác nội dung bài học vừa rèn kĩ năng tư duy cho các em.
Ví dụ thực tế việc Dạy bài tập đọc “Phân xử tài tình” (STV 5, tập 2 ,
trang 46-47) ở năm học 2006-2007 và năm học 2007-2008
