M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán qua s đ đo nộ ố ệ ọ ớ ả ơ ồ ạ
th ngẳ
PH N M ĐUẦ Ở Ầ
LÝ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
Cùng v i môn Ti ng Vi t, môn Toán ti u h c là môn h c có v trí và vai tròớ ế ệ ở ể ọ ọ ị
vô cùng quan tr ng. Toán h c giúp b i d ng t duy lô gíc, b i d ng và phát sinhọ ọ ồ ưỡ ư ồ ưỡ
ph ng pháp suy lu n, phát tri n trí thông minh, t suy lô gíc sáng t o, tính chính xác,ươ ậ ể ư ạ
kiên trì và trung th c. ự
Gi i toán b ng ph ng pháp dùng s đ đo n th ng là r t quan tr ng vì ả ằ ươ ơ ồ ạ ẳ ấ ọ s đơ ồ
đo n th ng là m t ph ng ti n tr c quan đc s d ng trong vi c d y gi i toán đápạ ẳ ộ ươ ệ ự ượ ử ụ ệ ạ ả
ng đc nhu c u tăng d n m c đ tr u t ng trong vi c cung c p các ki n th cứ ượ ầ ầ ứ ộ ừ ượ ệ ấ ế ứ
toán h c cho h c sinh. ọ ọ
Ph ng ti n tr c quan thì có nhi u nh ng qua th c t gi ng d y tôi nh n th yươ ệ ự ề ư ự ế ả ạ ậ ấ
s đ đo n th ng là ph ng ti n c n thi t, ti n l i, quan tr ng và h t s c h u hi uơ ồ ạ ẳ ươ ệ ầ ế ệ ợ ọ ế ứ ữ ệ
trong vi c d y gi i toán (m t k năng c n thi t nh t) b c ti u h c nói chung và ệ ạ ả ộ ỹ ầ ế ấ ở ậ ể ọ ở
các l p cu i c p nói riêng. Trong ph m vi đ tài này tôi ch đ c p đn v n đ “M tớ ố ấ ạ ề ỉ ề ậ ế ấ ề ộ
s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán có l i văn thông qua s đ đo nố ệ ọ ớ ả ờ ơ ồ ạ
th ng”. ẳ
Nguy n Th Bích Ph ng- Tr ng TH s 2 An Thu -L Thuễ ị ươ ườ ố ỷ ệ ỷ
1
M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán qua s đ đo nộ ố ệ ọ ớ ả ơ ồ ạ
th ngẳ
PH N N I DUNGẦ Ộ
I. C S LÝ LU NƠ Ở Ậ
Tìm hi u đ toán là m t khâu quan tr ng, đây là v n đ then ch t đu tiênể ề ộ ọ ấ ề ố ầ
tr c khi gi i toán. Tìm hi u bài toán góp ph n phát tri n năng l c t duy, kh năngướ ả ể ầ ể ự ư ả
suy lu n h p lý, di n đt đúng cách và phát hi n cách gi i quy t v n đ c a bàiậ ợ ễ ạ ệ ả ế ấ ề ủ
toán. Vì th ph i làm sao nh n bi t đc khái quát, t ng th v n đ đã cho: bài toánế ả ậ ế ượ ổ ể ấ ề
thu c d ng nào, v n đ nào liên quan c n tìm, ti n đn l p k ho ch gi i qua cácộ ạ ấ ề ầ ế ế ậ ế ạ ả
ph ng pháp toán h c. M t trong nh ng cách giúp h c sinh nh n bi t đc v n đươ ọ ộ ữ ọ ậ ế ượ ấ ề
đó là quan sát b ng s đ đo n th ng, bi u th hình t ng c th ... đây là m t trongằ ơ ồ ạ ẳ ể ị ượ ụ ể ộ
nh ng khâu quan tr ng trong vi c gi i toán ti u h c nói chung và toán l p 4 nóiữ ọ ệ ả ở ể ọ ớ
riêng.
II. C S TH C TI NƠ Ở Ự Ễ
T duy h c sinh ti u h c là t duy tr c quan c th . Các em th ng không suyư ọ ể ọ ư ự ụ ể ườ
nghĩ tr c mà tr c ti p v a làm, v a nghĩ, v a đi u ch nh qua ho t đng. Các em khóướ ự ế ừ ừ ừ ề ỉ ạ ộ
t duy tr u t ng d a trên khái ni m mà c n có ch d a đó chính là tr c quan. Vì thư ừ ượ ự ệ ầ ỗ ự ự ế
khi gi i bài toán các em ít khi chú ý đn m i quan h gi a các d ki n, ít chú ý đnả ế ố ệ ữ ữ ệ ế
nh ng d ki n tr u t ng và đây là nguyên nhân chính d n đn gi i bài toán sai. Đữ ữ ệ ừ ượ ẫ ế ả ể
giúp h c sinh n m v ng n i dung và gi i đúng bài toán khi gi ng d y giáo viên ph iọ ắ ữ ộ ả ả ạ ả
bi t k t h p gi a c th và tr u t ng, qua ti p xúc v i bi u t ng mô t mà hìnhế ế ợ ữ ụ ể ừ ượ ế ớ ể ượ ả
thành tóm t t bài toán b ng s đ đo n th ng.ắ ằ ơ ồ ạ ẳ
Nguy n Th Bích Ph ng- Tr ng TH s 2 An Thu -L Thuễ ị ươ ườ ố ỷ ệ ỷ
2
M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán qua s đ đo nộ ố ệ ọ ớ ả ơ ồ ạ
th ngẳ
III. TH C TR NG H C SINH L P 4 TÌM HI U VÀ GI I BÀI TOÁN CÓ L IỰ Ạ Ọ Ớ Ể Ả Ờ
VĂN QUA S Đ ĐO N TH NGƠ Ồ Ạ Ẳ
Th c t năm h c 2009-2010 tôi đc nhà tr ng phân công ch nhi m và tr cự ế ọ ượ ườ ủ ệ ự
ti p gi ng d y môn Toán l p 4C. Đây là l p có ch t l ng môn Toán cu i năm h cế ả ạ ớ ớ ấ ượ ố ọ
2008-2009 th p so v i 2 l p 4A, 4B hi n nay. Qua nghiên c u ch ng trình d y h cấ ớ ớ ệ ứ ươ ạ ọ
môn Toán l p 4 tôi nh n th y có r t nhi u d ng toán m i v i nhi u cách gi i khácớ ậ ấ ấ ề ạ ớ ớ ề ả
nhau đòi h i giáo viên ph i n m và gi i t t các d ng toán c b n trong ch ng trình.ỏ ả ắ ả ố ạ ơ ả ươ
Nh n th c đc v n đ đó, ngay t đu năm h c ngoài vi c nghiên c u và n m b tậ ứ ượ ấ ề ừ ầ ọ ệ ứ ắ ắ
ch ng trình tôi đã t ch c kh o sát ch t l ng h c sinh trong 5 tu n h c đu tiên đươ ổ ứ ả ấ ượ ọ ầ ọ ầ ể
n m b t đi t ng h c sinh.ắ ắ ố ượ ọ
Qua kh o sát ngoài vi c n m b t đc đi t ng, tôi còn n m b t đc khả ệ ắ ắ ượ ố ượ ắ ắ ượ ả
năng gi i toán có l i văn c a h c sinh. K năng gi i toán có l i văn c a các em cònả ờ ủ ọ ỹ ả ờ ủ
nhi u h n ch , nh t là k năng tìm hi u bài toán và tóm t t bài toán b ng s đ đo nề ạ ế ấ ỹ ể ắ ằ ơ ồ ạ
th ng. Vì th ch t l ng gi i toán có l i văn c a l p r t th p. C th ch t l ngẳ ế ấ ượ ả ờ ủ ớ ấ ấ ụ ể ấ ượ
qua kh o sát 5 tu n đu sau khi nh n l p:ả ầ ầ ậ ớ
T ng s HS l pổ ố ớ HS tóm t t đcắ ượ
bài toán b ng s đằ ơ ồ
đo n th ngạ ẳ
HS gi i đúng bàiả
toán
HS không làm đcượ
25 6 (24%) 11 (44%) 7 (28%)
H c sinh ch y u tóm t t bài toán b ng l i văn là ph bi n, hình th c tóm t tọ ủ ế ắ ằ ờ ổ ế ứ ắ
này đôi khi không toát lên h t ý ho c r m rà nó ch phù h p v i m t s d ng bàiế ặ ườ ỉ ợ ớ ộ ố ạ
toán nh t là các l p 1,2. Hình th c tóm t t b ng s đ đo n th ng đ gi i toán có l iấ ớ ứ ắ ằ ơ ồ ạ ẳ ể ả ờ
Nguy n Th Bích Ph ng- Tr ng TH s 2 An Thu -L Thuễ ị ươ ườ ố ỷ ệ ỷ
3
M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán qua s đ đo nộ ố ệ ọ ớ ả ơ ồ ạ
th ngẳ
văn là m t ph ng pháp tích c c giúp h c sinh đng não, t duy phát hi n các dộ ươ ự ọ ộ ư ệ ữ
ki n c a bài toán, đ xu t ph ng pháp gi i m t cách h p lý nh t.ệ ủ ề ấ ươ ả ộ ợ ấ
Đ giúp h c sinh có k năng gi i toán nói chung và k năng gi i b ng ph ngể ọ ỹ ả ỹ ả ằ ươ
pháp dùng s đ đo n th ng nói riêng, tôi đã v n d ng m t s bi n pháp sau giúp h cơ ồ ạ ẳ ậ ụ ộ ố ệ ọ
sinh l p 4 (l p tôi ph trách) tìm hi u và gi i toán có l i văn qua s đ đo n th ng. ớ ớ ụ ể ả ờ ơ ồ ạ ẳ
IV. M T S BI N PHÁP GIÚP H C SINH L P 4 TÌM HI U VÀ GI I BÀIỘ Ố Ệ Ọ Ớ Ể Ả
TOÁN CÓ L I VĂN QUA S Đ ĐO N TH NGỜ Ơ Ồ Ạ Ẳ
1 / Tìm hi u n i dung đ toán:ể ộ ề
Sau khi h c sinh đc k đ toán, giáo viên h ng d n h c sinh đi t câu h iọ ọ ỹ ề ướ ẫ ọ ừ ỏ
c a bài toán (cái c n tìm) đn tìm nh ng v n đ liên quan ch a bi t và đã bi t. Đâyủ ầ ế ữ ấ ề ư ế ế
là ph ng pháp tìm hi u gi i quy t v n đ đi t t ng h p đn phân tích. Sau đó th cươ ể ả ế ấ ề ừ ổ ợ ế ự
hi n trình bày gi i toán đi t phân tích đn t ng h p nh : ệ ả ừ ế ổ ợ ư
- Bài toán h i gì?ỏ
- Bài toán cho bi t gì? V n đ nào liên quan c n tìm? Sau đó th c hi n tóm t tế ấ ề ầ ự ệ ắ
bài toán b ng s đ đo n th ng đ th y rõ n i dung bài toán giúp h c sinh d nh nằ ơ ồ ạ ẳ ể ấ ộ ọ ễ ậ
bi t ngay bài toán thu c d ng nào t đó phát hi n cách gi i đã h c. ế ộ ạ ừ ệ ả ọ
Qua vi c tìm hi u, n u giáo viên tóm t t đc bài toán b ng s đ đo n th ngệ ể ế ắ ượ ằ ơ ồ ạ ẳ
thì h c sinh d bi t h ng gi i h n nh t là đi v i các bài toán mang tính s h c.ọ ễ ế ướ ả ơ ấ ố ớ ố ọ
Ch ng h n: Khi đc bài toán (d ng đn gi n) tìm hai đi l ng khi bi t t ng và hi uẳ ạ ọ ạ ơ ả ạ ượ ế ổ ệ
c a chúng hay t ng và t s ho c hi u và t s , h c sinh hi u ngay trong đó s cóủ ổ ỷ ố ặ ệ ỷ ố ọ ể ẽ
m t đi l ng l n h n (ho c bé h n). T đó bi u th ngay b ng hai đo n th ng cóộ ạ ượ ớ ơ ặ ơ ừ ể ị ằ ạ ẳ
đ dài khác nhau và hi u r ng n u b t đi ho c thêm vào bao nhiêu đn v n a thì haiộ ể ằ ế ớ ặ ơ ị ữ
Nguy n Th Bích Ph ng- Tr ng TH s 2 An Thu -L Thuễ ị ươ ườ ố ỷ ệ ỷ
4
M t s bi n pháp giúp h c sinh l p 4 gi i bài toán qua s đ đo nộ ố ệ ọ ớ ả ơ ồ ạ
th ngẳ
đi l ng đó b ng nhau, đng th i t bi t phân chia các đo n th ng thành nhi uạ ượ ằ ồ ờ ự ế ạ ẳ ề
ph n b ng nhau có t ng quan.ầ ằ ươ
Ví d : Bài toán 1 SGK Toán 4 trang 48. ụT ng c a hai s là 24. Hi u c a hai s đó làổ ủ ố ệ ủ ố
6. Tìm hai s đó?ố
Tóm t t: Cách 1:ắ
6
S l n: ố ớ
24
S bé: ố
Nh n xét: Nhìn vào s đ, h c sinh d nh n th y h ng gi i:ậ ơ ồ ọ ễ ậ ấ ướ ả
B t đi đo n dài 6 đ còn hai đo n ng n b ng nhau, t đó ta suy ra s nh .ớ ạ ể ạ ắ ằ ừ ố ỏ
Cách 2:
S l nố ớ
S bé 24ố
6
Nh n xét: Thêm vào đo n ng n 6 đ có hai đo n dài b ng nhau, t đó suy ra s l n.ậ ạ ắ ể ạ ằ ừ ố ớ
Đ h c sinh hi u sâu n i dung đ bài khi h ng d n giáo viên c n:ể ọ ể ộ ề ướ ẫ ầ
+ G i h c sinh đc đ toán, c l p theo dõi (g i nh ng em đ to rõ ràng đ l p theoọ ọ ọ ề ả ớ ọ ữ ọ ể ớ
dõi và n m b t bài toán.ắ ắ
+ Ki m tra trình đ hi u bi t c a h c sinh qua câu h i d n d t.ể ộ ể ế ủ ọ ỏ ẫ ắ
Nguy n Th Bích Ph ng- Tr ng TH s 2 An Thu -L Thuễ ị ươ ườ ố ỷ ệ ỷ
5