intTypePromotion=1

SKKN: Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS

Chia sẻ: Lê Thị Trà Giang | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:27

0
53
lượt xem
6
download

SKKN: Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục tiêu của sáng kiến nhằm khẳng định vai trò của phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử ở cấp THCS. Tìm nội dung so sánh từ đó định hướng phương pháp so sánh và cách sử dụng phương pháp so sánh có hiệu quả nhằm khắc sâu, nâng cao kiến thức môn Lịch sử ở cấp THCS.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: SKKN: Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS

  1.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================        PHÒNG GD& ĐT KRÔNG ANA TRƯỜNG THCS BUÔN TRẤP *****                                                                                        TÊN ĐỀ TÀI:   KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SO                          SÁNH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ CẤP THCS                            Họ và tên: Trương Thị Lan Anh.                            Đơn vị công tác: Trường THCS Buôn Trấp                            Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm      Họ và tên: Trươ                                         Môn: L ử. ị Lan Anh ng Th ịch s Chức danh: Giáo viên        Trình độ chuyên môn cao nhất:  Đại học sư phạm                    Chuyên ngành đào tạo: Lịch sử                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  1
  2.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== Krông Ana, tháng 03/2017          I.Phần mở đầu 1. Lý do chọn đề tài Chủ Tịch Hồ chí Minh đã khẳng định:                                                             “Dân ta phải biết sử ta                                   Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”   Hai câu thơ trên có phương pháp luận và giá trị sư phạm mật thiết với nhau  trong dạy học Lịch sử: “biết” và “tường” (tức là hiểu sâu sắc). Đó là hai bậc của   quá trình nhận thức Lịch sử  mà từ  trước đến nay nhiều người đã đồng nhất.   Nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều giáo viên quan niệm và thực hiện một cách sai  lầm trong việc  “thu gom”  cách học tập Lịch sử  của học sinh trong phạm vi   “biết” và “nhớ”. Trong xã hội hiện nay có rất nhiều người, trong đó có cả học sinh và thậm   chí cả  giáo viên dạy Lịch sử  đều cho rằng môn Lịch sử  là môn khó học, khô  khan, là môn phụ…. nên không cần làm bài tập mà chỉ  cần đặt câu hỏi để  học  sinh ghi nhớ  kiến thức, niên đại, nhân vật Lịch sử  hay giải thích sự  kiện, khái   niệm…  Vì vậy để nâng cao chất lượng bộ môn và tạo ra hứng thú học tập cho học   sinh khi học tập lịch sử   ở  trường THCS, người giáo viên lịch sử  có rất nhiều  phương pháp truyền đạt khác nhau. Nhưng dạy học Lịch sử  bằng phương pháp  so sánh là một nhân tố tạo nên tính hấp dẫn cho rất nhiều giờ học Lịch sử. Bởi   vì nhận thức sự vật thông qua việc so sánh với sự vật khác là điều cần phải tiến   hành. Trong học tập Lịch sử, so sánh cũng có vai trò quan trọng đối với nhận                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  2
  3.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== thức của học sinh, cũng là phương pháp tốt gây hứng thú học tập. Chính vì vậy   sau nhiều năm giảng dạy Lịch sử bản thân tôi đã rút ra một số   “ Kinh nghiệm  về phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS”  2.Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài. Khẳng định vai trò của phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử  ở cấp   THCS.  Tìm nội dung so sánh từ  đó định hướng phương pháp so sánh và cách sử  dụng phương pháp so sánh có hiệu quả nhằm khắc sâu, nâng cao kiến thức môn  Lịch sử ở cấp THCS.   3.Đối tượng nghiên cứu Phương pháp so sánh trong dạy học lịch sử cấp THCS 4.Giới hạn của đề tài. Do hạn chế về thời gian và khả năng nghiên cứu nên việc nghiên cứu đề tài  chỉ tập trung vào việc đưa ra một số kinh nghiệm sử phương pháp so sánh nhằm  tạo hứng thú cho học sinh khi học tập môn Lịch sử ở cấp THCS  Học sinh khối 6, 7, 8, 9 trường THCS Buôn Trấp năm học 2015­2016. 5.Phương pháp nghiên cứu. a. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận ­ Phương pháp phân tích ­ tổng hợp tài liệu ­ Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập. b. Nhom ph ́ ương pháp nghiên cứu thực tiễn ­ Phương pháp điều tra                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  3
  4.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== ­ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục ­ Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động ­ Phương pháp khảo nghiệm, thử nghiệm. c. Phương pháp thống kê toán học II.Phần nội dung 1. Cơ sở lý luận: Trong dạy học Lịch sử  nói riêng dạy học nói chung đều nhằm cung cấp  kiến thức, hình thanh th ̀ ế giới quan khoa học cho học sinh. Điều này giúp các em   hiểu được sự  phát triển hợp quy luật tự  nhiên và xã hội, vân d ̣ ụng sáng tạo  những hiểu biết vào thực tiên. ̃ Dạy học Lịch sử là cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về quá  trình phát triển của xã hội loại người từ nguồn gốc đến tất cả các mặt (kinh tế,  chính trị, đấu tranh xã hội…). Quá khứ  của xã hội loài người là một hiện thực  khách quan đã xảy ra từng tồn tại, vận động theo quy luật từ thấp đến cao, trải   qua những bước quanh co, khúc khuỷu (song lại phát phát triển không ngừng).   Do đó trong học tập Lịch sử học sinh không thể  “trực quan sinh động” được các  sự kiện, hiện tượng, của qúa khứ. Lịch sử  là cái đã xảy ra, không tái hiện nguyên vẹn như  cũ nên trong quá   trình dạy học chúng ta không thể tái hiện lại quá khứ trong phòng thí nghiệm để  học sinh trực tiếp quan sát. Nhận thức Lịch sử bao giờ cũng khó khăn và phức tạp so với nhận thức các  khoa học khác, vì Lịch sử  chính là bản thân của cuộc sống, kết quả  hoạt động  của con người nên khi học tập Lịch sử học sinh vừa là chủ thể nhận thức vừa là   khách thể nhận thức. Mặt khác nội dung chương trình bộ môn Lịch sử được cấu                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  4
  5.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== tạo từ xa đến gần, từ quá khứ đến hiện tại, trong khi đó nhận thức của học sinh   lại từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp. Ngoài ra kiến thức Lịch sử không chỉ  có các biến cố, hiện tượng, các niên  đại, địa danh, nhân vật lịch sử, mà còn bao gồm các khái niệm, các quy luật,   nguyên lý, bài học kinh nghiệm…. Xuất   phát   từ   những   đặc   trưng   trên   của   bộ   môn   nên   việc   sử   dụng  phương pháp so sánh có vai trò hết sức quan trọng và không thể thiếu trong dạy  học Lịch sử.           2.Thực trạng vấn đề nghiên cứu Lịch  sử   loài   người   phát   triển   từ   thấp  đến  cao   từ   chế   độ   cộng  sản   nguyên thuỷ đến chế độ xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa cộng sản. Muốn cho các  em nhận thức  đựơc quá trình đi lên  ấy của loài người, giáo viên phải so sánh  chế độ trước với chế độ sau để rút ra một cách khách quan bản chất của chế độ  sau bao giờ cũng tiến bộ  hơn chế  độ  trước. Mặt khác sự  phát triển lịch sử  của   mỗi nước khác nhau có so sánh thì mới rút ra được vai trò tiên tiến của mỗi nước   đối với mỗi thời đại hay mỗi giai đoạn lịch sử. Đó là yêu cầu khoa học của việc   so sánh trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông.       Nhận thức của học sinh trung học cơ sở là nhận thức lý tính, mà nhận   thức lý tính là nhận thức sâu sắc làm nền tảng để hình thành tư  tưởng của mỗi   người. Nhận thức lý tính càng đúng đắn, chắc chắn thì tư tưởng càng vững vàng.  Nhận thức tư tưởng có thể vững vàng thông qua so sánh các sự  việc khác nhau.   Làm như  vậy thì nhận thức mới khách quan, nhân sinh quan, thế  giới quan mới   đúng đắn. Mọi người đều biết tư  tưởng của con người được hình thành là một  quá trình biện chứng có nhiều tác động qua lại của việc giáo dục xã hội, gia đình                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  5
  6.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== và nhà trường. Trong giáo dục nhà trường bộ  môn Lịch sử  có vai trò đặc biệt   quan trọng vì vậy cần phải sử dụng tốt phương pháp so sánh. Đó là yêu cầu tư  tưởng của việc so sánh trong dạy học Lịch sử.      Trong dạy học nói chung, dạy học bằng phương pháp so sánh tạo điều  kiện cho học sinh tiếp thu kiến thức nhẹ nhàng mà sâu sắc nó giúp các em dễ rút  ra cái hay cái đẹp của tự nhiên và xã hội để hình thành tư tưởng cao đẹp của con  người mới xã hội chủ  nghĩa. Nhưng có lẽ  không một bộ  môn khoa học nào lại  đòi hỏi người giáo viên phải so sánh nhiều như trong dạy học Lịch sử. Điều này  cũng dễ  hiểu vì bản thân của Lịch sử  là một chuỗi dài của các sự  so sánh. Vì   vậy giảng dạy lịch sử  bằng phương pháp so sánh hoàn toàn phù hợp với bản   chất của bộ môn Lịch sử, nó cũng là yêu cầu khách quan của công tác giáo dục.    Cuộc sống hiện tại sôi động, phong phú và phức tạp cần phải làm cho các   em biết lựa chọn giữa phải, trái, đúng và sai để  nhận thức và hành động, phải   giáo dục cho các em có ý thức thường trực về  sự  so sánh những điều đã học  trong quá khứ với hiện tại, biết rút ra những bài học Lịch sử cho cuộc sống ngày   nay và đứng trên đỉnh cao sự phát triển Lịch sử ngày nay mà tìm hiểu quá khứ. 3.Nội dung và hình thức của giải pháp a. Mục tiêu của giải pháp Để đóng góp một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng dạy học Lịch   sử ở cấp THCS, giải quyết tình hình học sinh không thích học Lịch sử, xem nhẹ  môn Lịch sử, học một cách gượng ép, đối phó… tôi luôn đặt ra cho mình mục   tiêu hàng đầu là phải làm thế  nào để  học sinh thay đổi nhận thức về  môn Lịch   sử, thấy rằng môn Lịch sử  vẫn có cái hay riêng của nó, Lịch sử  vẫn còn nhiều  điều khám phá, thú vị…                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  6
  7.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== Để thực hiện mục tiêu đặt ra, tôi luôn chú trọng đến giải pháp mà theo tôi  đây là giải pháp có tính căn bản, nền tảng nhất, là chìa khóa để  hướng tới nâng  cao chất lượng dạy học, giáo viên ngoài việc chuẩn bị chu đáo về  nội dung lẫn  đồ dùng dạy học, thì  sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cũng  là một trong những phương pháp đặc trưng của bộ  môn nhằm giúp học sinh có  hứng thú học tập, từ đó có thể khắc sâu và nâng cao kiến thức bộ môn. b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp Với những lí do, thực trạng và mục tiêu đã nêu tôi cũng mạnh dạn đưa ra  “ Kinh nghiệm về phương pháp so sánh trong dạy học lịch sử cấp THCS”      * Sự chuẩn bị của giáo viên       Đối với việc dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng việc chuẩn bị của  giáo viên là vô cùng cần thiết. Ngoài việc xác định mục tiêu bài học, đồ  dùng  dạy học có liên quan đến bài dạy, giáo viên còn phải dự  kiến cho bài dạy, dạy   mục nào, chuẩn bị đồ dùng dạy học gì, kiến thức cho mục đó ra sao…. Đối với  những bài cần so sánh thì giáo viên phải xác định nội dung cần so sánh, thời   điểm so sánh, cách so sánh như  thế  nào cho phù hợp với bài dạy. Khi áp dụng   phương pháp so sánh giáo viên phải chú ý đến thời gian phân bố  đều cho tiết  học, tuyệt đối không tham kiến thức dẫn đến sa đà.      * Cách tiến hành      So sánh trong dạy học Lịch sử trước hết là so sánh những sự kiện chứa đựng  trong một bài Lịch sử, so sánh bài trước với bài sau, chương trước với chương   sau thậm chí có những nội dung cách xa nhau nhưng vẫn có quan hệ  chặt chẽ  với nhau. Những vấn đề  đưa ra so sánh có khi cùng một phạm trù và bản chất   như sự cải tiến công cụ sản xuất ( đồ đồng và đồ sắt).                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  7
  8.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================      Nội dung so sánh cũng có khi khác nhau về bản chất như khi dạy bài 24 Lịch   sử  8 “ Cuộc kháng chiến từ  năm 1858­1873” ta so sánh tinh thần yêu nước của  nhân dân chống thực dân Pháp xâm lược cuối thế kỷ  XIX với thái độ  ươn hèn,  bạc nhược  đầu hàng của nhà Nguyễn khi kẻ thù đến cướp nước. Qua sự  kiện  khi Pháp đánh chiếm thành Gia Định, triều Nguyễn với quân đông,vũ khí và  lương thực nhiều nhưng lại chống cự  yếu  ớt rồi nhanh chóng đầu hàng. Trái   ngược hẳn với thái độ và hành động của triều đình, nhân dân ta đã tự động đứng  lên chống Pháp khiến cho chúng không giám đóng  ở  trong thành mà phải rút  xuống đóng trên sông Sài Gòn.         Như vậy giáo viên đã sử dụng phương pháp so sánh để giúp học sinh thấy  được tinh thần yêu nước của nhân dân Nam Bộ  khi Pháp đến xâm lược, đồng   thời các em cũng hiểu rõ thái độ và hành động của nhà Nguyễn đã không tập hợp   nhân dân để cùng đánh giặc bảo vệ độc lập chủ quyền của dân tộc.          Hoặc khi dạy bài “ Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế giới” giáo viên   cho học sinh quan sát hình ảnh trong xã  hội Mĩ sau đó yêu cầu so sánh để rút ra  nhận xét về tình hình của xã hội Mĩ.                                                              Hình ảnh xã hội Mỹ                                                                               Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  8
  9.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================             Qua so sánh học sinh sẽ nhận thấy rằng nước Mĩ giàu có nhưng nhân dân   lao động có cuộc sống rất khổ cực, phải chui rúc trong những ngôi nhà ổ  chuột,  lán trại tạm bợ   ở  ngoại ô thành phố, không có điều kiện tối thiểu để  sống.   Trong khi đó giai cấp tư  sản Mĩ lại có cuộc sống giàu sang sung sướng trong   những ngôi nhà cao ốc và đi những chiếc xe hơi sang trọng . Từ đó học sinh sẽ  kết luận đây là hai hình  ảnh tương phản trái ngược nhau trong xã hội Mĩ đồng  thời hình thành cho các em ý thức căm ghét giai cấp tư sản đã khiến cho những  người dân lao động phải sống cực khổ.            Cũng có khi nội dung so sánh là những vấn đề của các chế độ khác nhau,   của các giai cấp khác nhau, thậm chí đối lập nhau. Qua so sánh học sinh sẽ nhận  thức đựơc bản chất của vấn đề. Vấn đề so sánh trong một bài, một quá trình có   nhiều, rất phong phú và đa dạng, giáo viên phải biết lựa chọn những nội dung   chủ yếu nhất, thích hợp nhất để đạt được kết quả cao nhất.            Giáo viên Lịch sử phải so sánh, chứng minh cho học sinh thấy rằng loài   người đã trải qua 5 chế  độ: Nguyên thủy, Chiếm hữu nô lệ, Phong kiến, Chủ  nghĩa tư  bản, Xã hội chủ  nghĩa nhưng trong các chế  độ  xã hội đó Xã hội chủ  nghĩa là chế  độ   ưu việt nhất. Muốn chứng minh chân lý  ấy, cần phải dựa vào  câu nói nổi tiếng của Lê ­nin để  so sánh năng suất lao động, vì “ Suy cho cùng  chế độ này có hơn chế độ kia hay không là ở chỗ chế độ này có tạo ra năng suất   lao động cao hơn chế  độ  kia hay không”.  Ở  nước ta chế  độ  XHCN cũng hơn  hẳn chế  độ  thực dân nửa phong kiến trước kia bởi năng suất lao động, của cải   làm ra ngày càng nhiều, đời sống của người dân càng ngày càng được nâng cao.           Ví dụ: Số lượng lương thực năm 1964 ở miền Bắc XHCN đã vượt xa số  luợng lương thực năm 1939.                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  9
  10.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== Năm 1939 1964 Sản lượng 2.407.000 tấn 6.075.000 tấn      Năng suất của chế độ XHCN đã vượt hẳn năng suất của chế độ thực dân  nửa phong kiến hơn 152 %.     Về  mặt giáo dục XHCN cũng đã hoàn toàn hơn hẳn chế  độ  thực dân nửa  phong kiến. Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, 95% dân ta mù chữ đến năm  1964­1965 miền Bắc đã có khoảng 2.600.000 học sinh phổ  thông, hơn 27.000  sinh viên đại học, cao đẳng, cứ 3 người dân thì có một người đi học. Vì thế  mà   Hồ Chủ Tịch đã nói:  “ Trong mười năm qua miền Bắc đã tiến những bước dài   chưa từng thấy trong lịch sử  dân tộc, đất nước, xã hội và con người đều đổi  mới”.                Mặt khác qua so sánh các chế độ xã hội với nhau học sinh sẽ nhận thức   được một nguyên lý là chế độ xã hội ra đời sau bao giờ cũng tiến bộ hơn chế độ  xã hội trước. Điều đó đã trở thành quy luật phát triển của xã hội loài người. Tuy  nhiên khi dạy bài: “Những cuộc cách mạng tư sản đầu tiên”  ở lớp 8 khi nói đến   sự  ra đời của nền sản xuất tư  bản chủ  nghĩa với sự  hình thành hai giai cấp tư  sản và vô sản giáo viên cũng nên so sánh điểm giống nhau của chế độ  xã hội tư  bản chủ nghĩa với xã hội phong kiến, cả hai chế độ  xã hội này đều có giai cấp  bóc lột và giai cấp bị bóc lột, nhưng thủ đoạn và hình thức bóc lột của giai cấp  tư  sản tinh vi và xảo quyệt( bóc lột sức lao động)  hơn so với giai cấp địa chủ  phong kiến( địa tô).                                                                                                       Một nội dung nữa chúng ta có thể  so sánh trong dạy học Lịch sử  là xác  định vai trò quần chúng và cá nhân trong Lịch sử. Quần chúng là người sáng tạo   ra Lịch sử, nhưng sự  thực lịch sử  ấy chỉ được giai cấp công nhân và chủ  nghĩa                                          Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  10
  11.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== Mác Lê­nin thừa nhận. Ở nước ta vai trò sáng tạo của quần chúng lao động, đặc   biệt là của nông dân đã được lãnh tụ  Nguyễn Ái Quốc lần đầu tiên nhìn thấy  vào năm 1924 khi Người đưa ra đề nghị Quốc tế Cộng sản tăng cường lãnh đạo   tổ  chức nông dân với khẩu hiệu nổi tiếng “ Tất cả ruộng đất về  tay nông dân”   tại đại hội lần thứ V của Quốc tế Cộng Sản.           Chẳng hạn khi dạy bài “ Phong trào cách mạng trong những năm 1930­ 1935” Giáo viên so sánh phong trào đấu tranh của nông dân Nghệ  ­ Tĩnh với  phong trào đấu tranh của nông dân cuối thế kỷ XIX ­ đầu thế kỷ XX để học sinh   hiểu rằng từ khi Đảng ra đời nông dân đã một lòng đi theo Đảng làm lên cao trào  cách mạng 1930­1931 mạnh mẽ  và quyết liệt chưa từng có. Đây là một bước   nhảy vọt của quần chúng  nên phong trào thực sự là một cuộc tập dượt lần thứ  nhất chuẩn bị  cho cách mạng tháng Tám năm 1945. Đến cách mạng tháng Tám  năm 1945 quần chúng cách mạng đã thực sự tham gia ngày hội của mình với một  khí thế triều dâng, thác đổ. Như vậy ta đã so sánh rồi chứng minh cho học sinh   thấy toàn dân Việt Nam đã vùng dậy làm chủ cuộc đời mình, họ chính là người   làm nên Lịch sử, vai trò của quần chúng đã được chứng minh cụ thể, rõ ràng làm   cho học sinh thêm tin yêu quần chúng và sẵn sàng phục vụ quần chúng nhân dân.      So sánh, chứng minh vai  trò của quần chúng, người sáng tạo ra Lịch sử, giáo  viên cũng không thể không so sánh và chứng minh sự lãnh đạo đúng đắn tài tình  tuyệt vời của Đảng và Hồ Chủ tịch. Trong thời gian qua đường lối của Đảng và  Hồ Chủ Tịch bao giờ cũng là ngọn hải đăng soi đường cho phong trào cách mạng   của ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Đảng ra đời ( 3/2/1930) chấm dứt  thời kỳ khủng hoảng về đường lối lãnh đạo, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác  Hồ  dân tộc ta đã giành được độc lập( 2/9/1945) nước Việt Nam dân chủ  cộng   hoà ra đời.                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  11
  12.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================     Đảng ta đứng đầu là Chủ  tịch Hồ  Chi Minh đã tài giỏi đưa con thuyền  cách mạng Việt Nam vượt mọi thác ghềnh trong những ngày khó khăn của chính  quyền non trẻ nhưng với đường lối kháng chiến “ toàn dân, toàn diện, trường kỳ  kháng chiến, tự  lực cánh sinh” chúng ta đã làm nên chiến thắng lịch sử  Điện   Biên Phủ  chấn  động  địa cầu. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ  cứu  nước   Đảng ta và Chủ Tịch Hồ Chí Minh cũng đã đánh Mĩ với lời kêu gọi vang dậy núi  sông: “ Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa, Hà   Nôi, Hải Phòng và nhiều thành phố  khác có thể  bị  tàn phá, song nhân dân Việt   Nam quyết không sợ! Không có gì quí hơn độc lập tự do.”       Đại thắng mùa xuân 1975 đã đưa Việt Nam đến đỉnh vinh quang của sự  nghiệp giải phóng dân tộc, cả  nước thống nhất đã tiến thẳng lên chủ  nghĩa xã  hội. So sánh những chủ  trương, đường lối của Đảng trong quá trình lãnh đạo   cách mạng với tất cả  những chiến thắng hào hùng của dân tộc ta mà Đảng là   người tổ chức và lãnh đạo với bất kỳ một tổ chức yêu nước nào và cách mạng  nào trước khi có Đảng học sinh đều thấy rõ vai trò của Đảng là cả một pho lịch  sử  bằng vàng và Hồ Chủ Tịch­ người sáng lập Đảng, lãnh tụ tối cao của Đảng  hoàn toàn xứng đáng là một nhà cách mạng vĩ đại, nhà hiền triết, nhà tiên tri của   cách mạng Việt Nam và thế giới.        So sánh trong dạy học Lịch sử góp phần quan trọng vào sự thắng lợi của bài  giảng . Do đó khi so sánh trong dạy học Lịch sử giáo viên cần chú ý một số vấn  đề sau đây:        Thứ  nhất các mặt so sánh càng cụ  thể  thì ý nghĩa khoa học của nó càng  cao.                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  12
  13.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================     Ví dụ: Muốn chứng minh tinh thần yêu nước kiên cường của giai cấp  công nhân Việt Nam hơn hẳn tinh thần yêu nước của giai cấp tư sản và tiểu tư  sản trong phong trào giải phóng dân tộc dân chủ trước 1930 ở Lịch sử lớp 9 ta có  thể so sánh Phong trào dân tộc dân chủ của tư  Phong trào công nhân sản và tiểu tư sản   ­ Đấu tranh chấn hưng nội hoá, bài  ­ Bãi công, biểu tình. trừ ngoại hoá. ­ Đòi tăng lương giảm giờ làm( 1920­   ­ Chống độc quyền chiếm cảng Sài  1929) Gòn. ­ Đấu tranh liên tục từ 1925­1930 làm    ­   Đòi   thả   Phan   Bội   Châu,   để   tang  cơ sở cho việc thành lập Đảng. Phan Chu Trinh ­ Từ  đấu tranh kinh tế  chuyển sang  ­ Các tầng lớp tư  sản và tiểu tư  sản   đấu tranh chính trị, tiến lên lập công  khi được ít quyền lợi thì dễ thoả hiệp  hội và các tổ chức cộng sản. xa rời đấu tranh.  Hoặc khi dạy bài 15 Lịch sử 8 “Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917”…  giáo viên cũng có thể so sánh để học sinh thấy rõ tính chất của cách mạng tháng   Mười là một cuộc cách mạng vô sản thắng lợi đầu tiên trên thế  giới, nó đã làm   cục diện của thế giới phải thay đổi, thậm chí cả thế giới phải rung chuyển . Nội dung Cách mạng tháng Hai 1917 Cách mạng tháng Mười 1917  Kết quả Đánh đổ  Nga hoàng Lật đổ  hoàn toàn chính phủ  tư  sản lâm thời. Tính chất Cách   mạng   dân   chủ   tư   sản  Cách   mạng   vô   sản   thắng   lợi                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  13
  14.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== kiểu mới lần thứ 2 ở Nga đầu tiên trên thế giới. Giai   cấp   lãnh  Vô sản Vô sản đạo    Hay khi dạy bài 20 “ Cuộc vận động dân chủ trong những năm 1936­1939”  Lich sử  9 giáo viên cũng có thể  cho học sinh so sánh đường lối lãnh đạo của   Đảng và hình thức đấu tranh trong giai 1936 ­1939 có gì khác với giai đoạn 1930­ 1931? Nội dung 1930­1931 1936­1939 Kẻ thù Đế quốc và địa chủ phong kiến Bọn phản động Pháp và tay sai  không chịu thi hành chính sách  của mặt trận nhân dân Pháp Nhiệm vụ Chống đế  quốc giành độc lập  Chống phát xít chống chiến  tộc,   chống   phong   kiến   giành  tranh đòi tự do dân chủ, cơm  ruộng đất cho dân cày áo hòa bình. Mặt trận Mặt trận nhân dân phản dế  Đông Dương ( mặt trận dân  chủ Đông Dương ) Hình thức đấu  Bạo động vũ trang, bí mật bất  Hợp pháp nửa hợp pháp, công  tranh hợp pháp khai nửa công khai Lực lượng  Công nhân , nông dân Công nhân , nông dân, công  chức, học sinh, tiểu thương,  tiểu chủ                                        Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  14
  15.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================      Như  vậy sau khi so sánh những điểm khác nhau của hai phong trào cách  mạng này các em sẽ nắm chắc nội dung kiến thức của mỗi bài và hiểu được vì  sao đường lối lãnh đạo, hình thức đấu tranh của Đảng trong mỗi phong trào lại   khác nhau?    Khi dạy Lịch sử lớp 9 bài 21 “ Việt Nam trong những năm 1939­1945” ta   có thể so sánh, phân tích  bản chất giả dối của thực dân Pháp cũng như phát xít   Nhật, học sinh sẽ thấy đựơc cả hai đều bóc lột nhân dân ta thậm tệ. Thế là giáo  viên đã so sánh cái tiêu cực với tiêu cực để lên án cả Nhật và Pháp vạch trần bản   chất tham lam, dã man, sự lừa dối của Nhật về cái gọi là “ thịnh vượng chung”  của châu Á. Để chứng minh chúng ta so sánh sự đầu tư vốn của Nhật và Pháp ở  Đông Dương từ  1940­1943 Nhật đầu tư  111 triệu Phơ­ răng bằng 1/6 tổng số  vốn của các công ty Pháp  ở  Đông Dương đầu tư  trong 60 năm nghĩa là 1 năm  đầu tư  của Nhật bằng 4 năm đầu tư  của Pháp. Cái thuyết   “ Đại đông Á” và  “khu vực thịnh vượng chung” là cái giả dối, lừa gạt, Pháp là lang sói thì Nhật là   hổ báo, không có gì là giúp đỡ, là đồng văn, đồng chủng đối với nhân dân ta.       So sánh các mặt của sự kiện Lịch sử cụ thể  ấy làm cho các em quen dần   với phương pháp suy nghĩ, xem xét sự vật theo quan điểm toàn diện tránh được   sai lầm về nhận thức phiến diện mà sinh ra chủ  quan, hời hợt về nhận thức và  tư tưởng.                                                 Điều kiện so sánh càng cụ thể, phong phú   thì giá trị giáo dục và giáo dưỡng càng cao vì bản thân sự  so sánh là cụ  thể nên   vấn đề giáo viên đưa ra so sánh cũng phải cụ thể và phong phú để học sinh tiếp  thu nhanh chóng và húng thú. Số  liệu đưa ra so sánh phải là số  liệu chính xác,  đầy đủ và chọn lọc để giúp các em nhận thức cụ thể bản chất sự kiện Lịch sử.   Chẳng hạn khi dạy bài “Nước Mĩ giữa hai cuộc chiến tranh thế  giới  1918­1939” Lịch sử 8 giáo viên có thể đưa ra biểu đồ về sản lượng cộng nghiệp                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  15
  16.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== và trữ lượng vàng của Mĩ và thế giới để  học sinh so sánh và rút ra nhận xét về  nền kinh tế Mĩ sau chiến tranh thế giới thứ nhất phát triển mạnh mẽ, Mĩ đã trở  thành trung tâm công nghiệp, tài chính của thế giới. Thế Thế       giới 48 giới 60                                            Sản lượng công  Trữ lượng vàng của  nghiệp của Mĩ Mĩ                                      Hoặc khi dạy bài 14 “ Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất” lớp 9 .   Các em được tìm hiểu Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của Pháp có tính toàn  diện nhưng ta lại đi sâu vào tìm hiểu trong lĩnh vực nông nghiệp, ta chỉ cần lấy  diện tích cao su mà Pháp kinh doanh đủ nói lên tai hoạ của cuộc khai thác ấy đối   với nông dân Việt Nam. Thời gian 1918 1930 Diện tích cao su 15.000 ha 120.000 ha  Chỉ  trong vòng 12 năm diện tích cao su tăng 8 lần, biết bao ruộng đất bị  cướp đoạt và bao nhiêu sinh mạng nông dân đã bón vào gốc cao su để mạng lại  những món lời kếch sù cho tư  bản Pháp. Từ  đó giáo dục cho các em tinh thần                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  16
  17.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== đấu tranh chống chính sách áp bức bóc lột của thực dân Pháp và bọn địa chủ  phong kiến đã gây ra biết bao nỗi cực nhọc cho người nông dân Việt Nam trước  cách mạng tháng Tám 1945. Từ đó giáo viên cũng có thể đưa ra hình ảnh người   nông dân Việt Nam điển hình mà học sinh đã được học trong tác phẩm “Tắt   đèn” của nhà văn Ngô Tất Tố. Qua đây chúng ta giáo dục cho các em tinh thần   cảm thông, chia sẻ với những người có hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống đặc   biệt là bồi đắp cho các em tinh thần yêu lao động, chống bất công trong xa hội.       Thứ hai vấn đề  đưa ra so sánh cần được phân tích sâu sắc và biện chứng  thì mới đi đến những nhận xét, kết luận chính xác khoa học.      Ví dụ  khi dạy bài 27 “Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược   kết thúc ( 1953­1954)” của lớp 9. Giáo viên dùng câu nói của đồng chí Lê Duẩn   để nêu ý nghĩa lớn lao của chiến thắng chấn động địa cầu Điện Biên Phủ “như  một Bạch Đằng, một Chi Lăng, một Đống Đa của thế  kỷ  XX.” Vì Điện Biên  Phủ là một trận quyết chiến chiến lược kết thúc cuộc kháng chiến 9 năm chống  thực dân Pháp xâm lược như  Bặch Đằng vùi chôn quân Nguyên, một Chi Lăng  đánh bại quân Minh,  và một Đống Đa vùi xác quân Thanh ­ những kẻ thù truyền   kiếp phương Bắc đã liên tục xâm lược nước ta nhưng cũng liên tiếp thất bại  nhục nhã .    Hay khi dạy Lịch sử 7 bài 20 “Nước Đại Việt thời Lê Sơ” tới mục 3 Luật   pháp giáo viên nêu vấn đề  yêu cầu học sinh so sánh điểm giống và khác nhau   giữa bộ luật Hồng Đức với các bộ luật đã học trong thời kỳ phong kiến. Sau khi   học sinh trình bày giáo viên nhận xét và chốt  điểm giống nhau:  Bảo vệ  quyền  lợi của vua, hoàng tộc; bảo vệ quyền lợi của quan lại và giai cấp thống trị, địa  chủ  phong kiến; khuyến khích phát triển sản xuất kinh tế; bảo vệ của công và  tài sản của nhân dân. Khác nhau:  Bộ Quốc triều hình luật  xác nhận và bảo vệ                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  17
  18.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== quyền tư  hữu tài sản, qui định cụ  thể  việc mua bán ruộng đất. Bộ  luật Hồng  Đức có những điều luật về bảo vệ chủ quyền quốc gia, giữ gìn truyền thống tốt  đẹp của dân tộc, bảo vệ  một số  quyền lợi của phụ  nữ.  Như  vậy qua so sánh  giáo viên đã giúp các em thấy được bộ  luật Hồng Đức là bộ  luật tiến bộ  nhất   trong thời kì phong kiến Việt Nam. Khi dạy lớp 6 bài “ Xã hội nguyên thủy”  giáo viên cho học sinh so sánh  điểm khác nhau giữa tổ chức xã hội, đặc điểm hình dáng của người tối cổ  với   người tinh khôn. Đặc điểm Người tối cổ Người tinh khôn Tổ chức xã hội Sống thành từng bầy trong các  Sống thành thị tộc gồm vài  hang động, săn bắt, hái lượm,  chục gai đình có cùng  công cụ bằng đá, tìm ra lửa huyết thống, biết trồng  trọt chăn nuôi, làm đồ trang  sức Đặc   điểm   hình  Dáng hơi đi còng lao về  phía  Dáng   thẳng,   trán   cao,  dáng trước, trán thấp và bợt ra phía  không   còn   lớp   lông   trên  sau,   u   mày   nổi   cao,   cơ   thể  người, mặt phẳng, bàn tay  nhiều   lông   ngắn,   thể   tích   sọ  nhỏ, khéo léo, thể  tích sọ  não từ 850Cm3 đến 1100cm3 não lớn 150cm  Sauk hi so sánh các em sẽ nhận thấy  tổ chức xã hội cũng như  đặc điểm  hình dáng của người tinh không có nhiều điểm tiến bộ và thay đổi so với người   tối cổ , có được điều đó là nhờ quá trình lao động của người nguyên thủy. Thứ ba hình thức so sánh phong, sinh động, thích hợp tạo điều kiện tốt cho   nhận thức khoa học và tư tưởng của học sinh. Bởi cuộc sống và sự thật Lịch sử  vô cùng phong phú và sinh động nên muốn cho học sinh nhận thức được bản  chất của Lịch sử  giáo viên cần nhiều hình thức để  so sánh, tránh so sánh đơn                                          Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  18
  19.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ====================================================================== điệu, ít gây hứng thú cho học sinh. So sánh Lịch sử có thể dùng hình tượng để cụ  thể  hoá như  sau 9 năm kháng chiến chống Pháp xâm lược thắng lợi nhân ngày  vui   của   nhân   thủ   đô   chào   đón   Đảng,   chính   phủ   và   Hồ   Chủ   Tịch   về   Hà  Nội( 10/10/1954) Người đã nói:                             Xưa: Ta là rừng núi đêm tối                             Nay: Ta là đồng bằng, biển cả và ban ngày                 Sự  so sánh cụ  thể, thuyết phục cao là việc sử  dụng bảng thống kê với  những số liệu điển hình cho từng vấn đề cụ thể, từng giai đoạn tiêu biểu. Cách  so sánh này vừa có tính khoa học vừa có tính tư tưởng cao.    Ví dụ  khi dạy Lịch sử  8 bài “ Chiến tranh thế  giới thứ hai( 1939­1945)”   giáo viên đưa ra bảng số liệu sự thiệt hại về người và của mà cuộc chiến tranh  thế giới thứ hai gây ra để học sinh so sánh với hậu quả của cuộc chiến tranh thế  giới thứ nhất. Nội dung Số người  Số người bị  Số tiền chi phí cho  chết thương chiến tranh  Chiến tranh thế  giới thứ  10 triệu 20 triệu 85 tỷ USD nhất  Chiến tranh thế giới thứ  60 triệu 90 triệu 850 tỷ USD hai      Nhìn vào bảng số liệu trên chắc chắn các em sẽ  nhận xét được hậu quả  tàn khốc mà cuộc chiến tranh thế giới thứ hai gây ra cho nhân loại bằng tất cả  các cuộc chiến tranh của 1000 năm trước đó cộng lại. Từ  đó giáo dục cho học   sinh thái độ  căm ghét chiến tranh, yêu chuộng hoà bình. Chống lại những âm  mưu diễn biến hòa bình của kẻ thù.     Thứ  tư chọn thời điểm so sánh đúng cũng là điều cần chú ý để  nâng cao   chất lượng giáo dục.                                         Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  19
  20.  Kinh nghiệm sử dụng phương pháp so sánh trong dạy học Lịch sử cấp THCS  ======================================================================     Thời điểm so sánh phải được giáo viên đưa ra cụ  thể  trong giáo án, phải   tiến hành đúng lúc, không quá sớm khi chưa hình thành khái niệm Lịch sử, cũng   không quá muộn khi đã trình bày cụ  thể  và đầy đủ  các yếu tố, các điều kiện  Lịch sử. Phương pháp so sánh có thể tiến hành ở bất kỳ chỗ nào phần nào trong  bài giảng nhưng nơi so sánh, thời điểm so sánh có tác dụng tốt nhất về giáo dục  là so sánh vào lúc nhận xét, đánh giá, chứng minh và kết luận.     Ví dụ: Khi dạy bài “Công xã Pa­ ri 1871” ở lớp 8, khi dạy tới cách tổ chức bộ  máy của Hội đồng công xã và những biện pháp của công xã lúc đó giáo viên đặt   câu hỏi: Bộ  máy nhà nước công xã Pa­ri có gì khác so với bộ  máy nhà nước tư  sản mà các em đã học? Học sinh trả lời giáo viên chuẩn kiến thức và khảng định  rằng Công xã Pa­ri là nhà nước kiểu mới ­ nhà nước nhà nước của dân do dân và  vì dân. Thứ  năm là thầy trò cùng so sánh, cùng nâng cao chất lượng học tập.   So sánh trong dạy học Lịch sử đòi hỏi thầy trò cùng làm việc, cùng suy nghĩ với  phương châm thầy định hướng, trò chủ  đạo, chủ  động, sáng tạo. Muốn so sánh   tốt thì phải có tư liệu lịch sử, phải có các yêu tố và điều kiện để  so sánh. Muốn   có tư liệu thì học sinh phải học, phải đọc, phải ghi nhớ các sự kiện và diễn đạt   lại.       Ví dụ  khi dạy bài “ Hoàn thành giải phóng miền Nam thống nhất đất   nước 1973­1975”       Giáo viên muốn chứng minh đại thắng mùa xuân 1975 là chiến thắng vĩ  đại nhất trong Lịch sử trường kỳ đánh giặc giữ nước của dân tộc ta thầy nêu câu  hỏi: Các em hãy lấy số quân thù bị tiêu diệt từ xưa đến nay trong các cuộc kháng  chiến chống ngoại xâm để chứng minh đại thắng mùa xuân 1975 là vĩ đại nhất?                                          Trương Thị Lan Anh  – THCS Buôn Trấp  20

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản