SỰ BIẾN ĐIỆU HIỆN HỮU
BÊN TRONG ĐIÊU KH
ẮC TRẺ
LÊ NGỌC THÁI
Nhà điêu khắc Lê Ngọc Thái
sinh năm 1972, tốt nghiệp
trường Đại học Mỹ thuật Huế
năm 2001, quê Quang Phú,
TP Đồng Hới, Quảng Bình.
Giới chuyên môn bắt đầu chú
ý đến tác phẩm của nhà điêu
khắc trẻ Lê Ngọc Thái khi
anh nhận liên tiếp 03 giải
thưởng. Năm 2008 tại cuộc
Triển lãm mỹ thuật khu vực
Bắc Miền Trung do Hội Mỹ
thuật Việt Nam tổ chức, anh
đạt giải Tặng thưởng với tác phẩm “Nổi đau” (Tổng hợp
120 x 185cm),
giải A năm 2009 với tác phẩm “Hồi sinh” (gỗ cao 195cm), và năm
2010 mới đây anh lại nhận giải thưởng Khuyến khích Triển lãm mỹ
thuật Toàn quốc với tác phẩm “Hiệu ứng kính” (điêu khắc tổng hợp
LÊ NGỌC THÁI-Hiệu ứng kính-Tổng
hộp, 100x100cm
100 x 100cm).
Những tác phẩm điêu khắc của Lê Ngọc Thái vừa là cảm xúc tự nhiên
của tác giả trẻ, nhưng cũng là kết quả của một quá trình rèn luyện nhận
thức muốn thể hiện, khám phá, vận động liên tục. Đó là tư duy và tình
cảm, không phải là thủ pháp tạo hình, kỹ thuật chất liệu, là một cảm
xúc toàn thể, bao quát. Lê Ngọc Thái nói lên tiếng nói của mình và
không dựa vào ai để nói hoặc nhờ bất cứ ai nói hộ.
Nghệ sĩ sống trong lòng xã hội và cũng có trách nhiệm với xã hội, vậy
thì tiếng nói của tác phẩm nghệ thuật là tiếng nói mà bất cứ ai cũng
muốn nghe đều được nghe, cũng có nghĩa là tiếng nói ấy về điều tốt,
cũng như điều xấu, vì ai dám nhận mình là chỉ tốt mà không xấu là
người ấy không thực bình thường, không thực tỉnh táo. Nhưng nghệ sĩ
cũng cần có cả sự phóng khoáng lẫn sự tinh tế, hơn nữa cần sự kết hợp
hai cực khác nhau ấy cả vĩ mô lẫn vi mô, trong đời sống nghệ thuật của
mình. Ngôn ngữ tạo hình của Lê Ngọc Thái được nuôi dưỡng mang
tính tượng trưng và ẩn dụ, quá trình biến điệu ý tưởng từ những nội
quan, những giao lộ của suy tư đột biến tình cảm thiên tư tuổi trẻ.
Các tác phẩm của anh có cấu trúc tạo nghĩa và sắc thái biểu cảm hết
sức đa dạng. Ngọc Thái tỏ ra thuần thục trong việc sử dụng ngôn ngữ
điêu khắc tự trị của hình và ý tưởng. Anh quan tâm nhiều hơn đến các
phương diện siêu hình mang tính ẩn dụ cao. Anh là m
ột trong số những
tác giả trẻ thực sự đam mê với tình yêu nghệ thuật, và hư
ớng niềm đam
mê ấy đến chân - thiện - mỹ. Sự biến điệu hiện hữu bên trong tác phẩm
của Ngọc Thái là sự biến điệu hướng đến mùa xuân. Các chủ đề anh
sáng tác đều tích lũy từ sự diệu kỳ của mùa xuân, bao hàm như tổ ấm,
hồi sinh, hạnh phúc, ước mơ..., tất thảy như là sự huyền ảo, của niềm
phức lạc chân phôi phai theo hiện thể, tự bạch.
Tác phẩm “Nổi đau” anh được giải thưởng của Hội Mỹ thuật Việt Nam
năm 2008 là tác phẩm điêu khắc phù điêu tổng hợp. Nội dung thể hiện
là khuôn mặt người mẹ, một gương mặt mà trên đó hằn những dấu vết
của thời gian, của chiến tranh, đó chính là gương mặt của sự chờ đợi v
à
nỗi đau thương đến tột cùng. Bên trong gương mặt người mẹ phản
chiếu chân dung của những người con đã mất mát và hy sinh trong quá
trình nhiễm độc dioxin ở Việt Nam. Song song đó là hình ảnh sự hủy
diệt của chất độc dioxin, chiến dịch dùng hóa chất dioxin ở Việt Nam l
à
một cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất thế giới. Toàn bộ tác phẩm toát
lên vẻ ảm đạm, u uất của chiến tranh, nhưng đôi mắt của mẹ đã vượt
lên trên nỗi đau, đó là tia hy vọng của niềm hạnh phúc độc lập dân tộc.
Tác phẩm này biểu hiện vừa “xù xì” vừa “nhẵn bóng”, vừa cụ thể lại
vừa trừu tượng, có âm lại có dương, có thể giải thích được sự hiện hữu
của xúc cảm tạo hình.
Hình thể nhân vật trong tác phẩm Âm vang (xi măng, đồng) được biến
điệu từ nhân vật nhạc công với nhiều động thái biểu diễn. Trong thủ
pháp xây dựng tác phẩm này anh nhấn mạnh trọng tâm, biết chọn vấn
đề quan trọng nhất để diễn tả, bên cạnh khối chuyển động, còn phản
ánh nhằm hướng người xem vào nội dung, giản lược về hình thức, để
không ảnh hưởng đến quá trình tri giác mà chỉ tập trung vào dòng âm
thanh, tiết tấu khởi đầu của một mùa xuân.
Tác phẩm sắt hàn Đau chiếc lá tạo thành khối điêu khắc hiện đại. Sự
mảnh mai, mong manh, hình thể “tơi tả” của chiếc lá biến điệu thành
cánh chim có thể nhận diện hình chim vạc và cò, gửi gắm vào tâm
trạng một nỗi niềm của sự khắc khổ tìm về dĩ vãng, của một cõi nhớ
day dứt không nguôi về những ngày ấm áp tiết vào xuân. Tác phẩm
được kiến tạo màu sắc đỏ thắm, độ đậm nhạt hợp lý. Chủ đề là cái cớ
để dẫn dắt cho ý tưởng, còn niềm say mê của anh chính là sự cảm nhận
về khối tạo hình hiện đại biểu hiện sự tương phản. Tác phẩm n
ày không
còn là sự suy tư chung chung ẩn chứa nỗi đau của con người mà là dẫn
dắt những câu chuyện rất cụ thể về mối quan hệ ràng buộc của con
người trong gia đình và xã hội.
Khát vọng về sự chuyển hướng của điêu khắc không chỉ là sự thay đổi
về hình thức, về ngôn ngữ tạo hình mà quan trọng là sự chuyển biến về
quan niệm và ý thức của tác giả. Tác phẩm của Lê Ngọc Thái đem đến
cho người xem một ấn tượng, sự đối thoại hay những liên tưởng bất
ngờ.
Các tác phẩm Hạt mầm, Lòng mẹ, Tóc thề là những tác ph
ẩm bằng chất
liệu gỗ, chưa tạo được những bước đột phá đi tới sự cách tân về ngôn
ngữ, về khối tạo hình. Tính thẩm mỹ được đánh giá cao hơn thuy
niệm mặc dù thuyết khái niệm lại là khuynh hướng chủ yếu trong nền
nghệ thuật đương đại thế giới, nơi mà nguyên tắc thẩm mỹ đã bị đánh
bật bởi niềm thôi thúc nghệ thuật không chỉ đơn thuần là kỹ năng miêu
tả, mà còn là phương diện hình thành triết học và hình tượng sâu sắc
chứa đựng nội dung mang tính ẩn dụ. Xét ở khía cạnh nội dung, những
tác phẩm Hạt mầm, Lòng mẹ, Tóc thề của Lê Ngọc Thái đã hội đủ yếu
tố hiệu quả mang tính tượng trưng, nhưng xét về yếu tố tạo hình thì
không mới.
Trái ngược lối tạo hình được đề cập trên, Ngọc Thái trở lại với phong
cách biến điệu mang tính tượng trưng, trừu tượng, rõ nét ở tác phẩm
Mở lối (sắt, gỗ) tạo ý tưởng hình tượng cá nằm trong lưới không có lối
thoát. Nhìn sự vô vọng của con cá bộc lộ ở đôi mắt, cả nỗi sợ hãi, vẫy
vùng tìm đường thoát, mới thấy rõ ràng tác giả đã cung hiến sự sáng
tạo của mình không thể để cho những toan tính lợi lộc hay thói háo
danh dẫn dắt. Mọi sự cực đoan trong đời sống đều dẫn đến nhiều hệ
lụy, và phải chăng Ngọc Thái đã biến những hệ lụy của cuộc đời thông
qua tác phẩm Mở lối? Có thể thấy tác phẩm Mở lối đã vượt qua khái
niệm điêu khắc thông thường là vẻ đẹp của hình khối và không gian.
Tác phẩm này gần hơn với điêu kh
ắc hiện đại, chỉ sử dụng các hiệu ứng
của nghệ thuật hình thể và các ước lệ, hướng tới những phát hiện, bộc
lộ ý tưởng hơn là can thiệp hoàn toàn vào hình khối.
Tác phẩm Tình yêu (phù điêu gò đồng) năng động trong việc tìm hình
thể nhân vật, khỏe khoắn, chặt chẽ, giữa khái quát và thực tại với sự
giản lược tối đa về hình. Lê Ngọc Thái tạo dựng sự hiện hữu bên trong
của nhân vật, chắt lọc được cái cốt lõi của giá trị hình tượng nghệ thuật
mang tính khái quát cao. Xây dựng một số ký hiệu, hình thể bí ẩn trên
bề mặt tác phẩm gò đ
ồng, biểu đạt những phức cảm nội tâm. Tâm trạng