NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân
Söë 38 thaáng 4/2025
34
1. Đặt vấn đề
Doanh nghiệp nhỏ vừa (DNNVV) được xác
định theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP ngày
26/08/2021 của Thủ tướng Chính phủ quy định chi
tiết hướng dẫn thinh một số điều của Luật Hỗ
trợ DNNVV, dựa vào lĩnh vực hoạt động, gồm doanh
nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp
vừa. Trong bài viết tác giả sử dụng tiêu chí phân
loại DNNVV doanh nghiệp sử dụng lao động
tham gia bảo hiểm hội bình quân năm không
quá 200 người.
Hiện nay, nhiều DNNVV còn gặp khó khăn trong
tiếp cận các nguồn lực, sức cạnh tranh, hiệu quả hoạt
động đồng thời năng lực kinh doanh, kỹ năng quản
trị còn hạn chế. Bên cạnh đó, doanh nhân nữ vẫn
phải đối diện với các thách thức, rào cản xuất phát từ
một số định kiến xã hội và hủ tục truyền thống. Trên
thế giới, thúc đẩy bình đẳng giới trao quyền cho
phụ nữ đã được đưa vào Chương trình nghị sự 2030
sự phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc cũng
như chương trình hoạt động của nhiều tổ chức quốc
tế. Chính phủ Việt Nam đã đang nỗ lực để hỗ trợ
DNNVV, nhưng vẫn thiếu tập trung đến vấn đề giới.
Việt Nam thiếu một khung chiến lược quốc gia về
phát triển doanh nhân phụ nữ DNNVV do phụ
nữ làm chủ. Hiện tại cũng chưa có cơ quan nào đóng
vai trò là cơ quan đầu mối chính thức để điều phối và
thúc đẩy DNNVV do phụ nữ làm chủ ở cấp quốc gia.
Khi khảo sát phụ nữ làm chủ DNNVV và tham vấn
với các nữ chủ doanh nghiệp cho thấy còn nhiều
DNNVV cảm thấy họ được tiếp cận kịp thời thông tin
về chính sách của Chính phủ hỗ trợ một cách đầy đủ
và họ dường như cũng chưa được hưởng lợi mức cao
từ các sáng kiến hỗ trợ DNNVV hiện có. Do đó, họ
mong muốn được hỗ trợ n nữa, hội đào tạo
hoặc các chương trình ưu đãi tín dụng.
Chính vậy, bài viết sẽ tập trung tìm hiểu việc
thực thi các chính sách hỗ trợ phụ nữ làm chủ trong
các DNNVV đề xuất một số giải pháp cho giai
đoạn tới.
TĂNG CƯỜNG HỖ TrỢ PHỤ NỮ LÀM CHỦ
TrONG dOANH NGHIỆP NHỎ VừA TạI VIỆT NAM
TS. Trần Thhoài Thu*
Ngày nhận: 15/3/2025
Ngày phản biện: 04/4/2025
Ngày duyệt đăng: 15/4/2025
Tóm tắt: Việt Nam hiện nay, 98% số doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa, trong đó 20% là do phụ nữ làm chủ. Các doanh nghiệp
này có vai trò quan trọng để tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người lao động góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên,
nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn lực, sức cạnh tranh thấp, kỹ năng quản trị còn hạn chế. Bên cạnh đó,
các doanh nghiệp nhỏ vừa do phụ nữ làm chủ vẫn phải đối diện với các thách thức, rào cản xuất phát từ một số định kiến xã hội
và hủ tục truyền thống. Chính vì vậy, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phụ nữ phát triển sản xuất kinh doanh, tạo việc
làm để thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ. Tuy nhiên, họ mong muốn được hỗ trợ hơn nữa, có cơ hội đào tạo hoặc các
chương trình ưu đãi tín dụng.
Từ khóa: hỗ trợ; phụ nữ; làm chủ; doanh nghiệp nhỏ và vừa.
ENHANCING SUPPORT FOR wOMEN-OwNED SMALL AND MEDIUM ENTERPRISES IN VIETNAM
Abstract: In Vietnam, small and medium enterprises (SMEs) account for 98% of all businesses, with women owning approximately
20% of them. These enterprises play a crucial role in job creation, income improvement, and economic growth. However, many SMEs
face significant challenges, including limited access to resources, low competitiveness, and inadequate management skills.
Additionally, women-owned SMEs often encounter social biases and traditional customs that create further barriers to their
development. To address these issues, the Vietnamese government has implemented various policies to support women in business,
promote job creation, advance gender equality, and empower female entrepreneurs. Despite these efforts, women-led businesses still
seek greater support, particularly in terms of training opportunities and preferential credit programs.
Keywords: support; women; entrepreneurship; small and medium enterprises.
* Trường Đại học Công đoàn
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
tapchinckhcd@dhcd.edu.vn
35
2. Phương pháp tiếp cận
Bài viết sử dụng phương pháp ng quan tài liệu
thuyết phân tích ng hợp; Phương pháp
nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn sâu. Đối
tượng phỏng vấn sâu là chuyên gia, nhà khoa học
phụ nữ m chDNNVV. Thông qua phỏng vấn u,
tác giả ghi nhận được các ý kiến đánh giá về kết quả
thực thi chính sách các rào cản của phụ nlàm
chủ trong các DNNVV, từ đó đề xuất các giải pháp
tăng ờng hỗ trợ phụ nữ.
3. Thực thi các chính sách hỗ trợ phụ nữ làm
chủ trong doanh nghiệp nhỏ và vừa
Việt Nam đã tạo được nhữngớc tiến lớn trong
thực thi mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp
quốc trong đó bình đẳng giới, ng quyền tạo
hội cho phụ nữ. Báo cáo khoảng cách giới toàn
cầu m 2023 do Diễn đàn kinh tế thế giới công bố
cho thấy, Việt Nam xếp hạng 72 trong số 146 nước
với tiến bộ bình đẳng giới đạt 71,1%, tăng 11 bậc so
với năm 2022. Bởi lẽ, Việt Nam đã Luật nh đẳng
giới được Quốc hội ban hành tháng 11 năm 2006
hiệu lực từ ngày 01/7/2007 một số các chính sách
hỗ trợ phụ nữ trong DNNVV.
Năm 2020, Việt Nam có 523.124 doanh nghiệp
siêu nhỏ, nhỏ vừa đang hoạt động, trong đó có
105.876 (20%) doanh nghiệp do phụ nữ sở hữu. Tính
trung bình, các DNNVV do phụ nữ làm chủ sử dụng
ít lao động hơn ít doanh nghiệp công ty c
phần hơn. Các doanh nghiệp này được ưu tiên tiếp
cận các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Các DNNVV
do phụ nữ làm ch đã năng động tham gia chuôi
cung ứng, chuôi giá trị gần một nửa trong số đó
nhận được ít nhất một loại hôtrợ của Nhà nước. Hình
thức trợ của Nnước phổ biến nhất “kết nối
kinh doanh”, “phát triển thương hiệu”, “tư vấn tiêu
chuẩn quy chuẩn kỹ thuật”... Tuy nhiên, DNNVV
do phụ nữ làm chủ vẫn chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ, gặp nhiều
rào cản xã hội, thách thức và hạn chế về tiếp cận các
nguồn lực.
Năm 2024, hoạt động sản xuất kinh doanh của
nhiều ngành, lĩnh vực đã khởi sắc nhưng vẫn còn
khó khăn, DNNVV đang đối mặt với nhu cầu thị
trường trong nước quốc tế chưa cao, thiếu ổn
định, giá nguyên nhiên vật liệu đầu vào tăng cao
hơn giá hàng hóa đầu ra, khó khăn trong tiếp cận
nguồn vốn,...
Tuy nhiên, dường như phụ nữ sở hữu điều
hành DNNVV quy nhỏ hơn một chút so với
nam giới xu hướng tập trung các ngành ít
thâm dụng vốn hơn (chủ yếu ngành giáo dục
đào tạo truyền thống).
Các chính sách hỗ trợ phụ nữ phát triển sản xuất
kinh doanh, tạo việc làm như Luật hỗ trợ DNNVV
Quốc hội thông qua ngày 12/6/2017, hiệu lực thi
hành từ ngày 01/01/2018 các văn bảnớng dẫn
dưới luật đã bảo đảm hội bình đẳng cho nam
nữ trong thành lập, tổ chức hoạt động doanh
nghiệp; trong tiếp cận thông tin, nguồn vốn, thị
trường nguồn lao động.
Nghị định 80/2021/NĐ-CP ngày 26/8/2021,
hiệu lực từ ngày 15/10/2021 và thay thế Nghị định số
39/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 của Chính phủ quy
định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ DNNVV tiếp
tục khẳng định nguyên tắc thực hiện hỗ trợ với quy
định “DNNVV do phụ nữ làm chủ, DNNVV sử dụng
nhiều lao động nữ... được h trợ trước” iểm b
Khoản 1 Điều 4).
Một s chính sách thuế ưu đãi thể áp dụng
cho các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ nhằm
khuyến khích sự phát triển. Bộ luật Lao động 2019
quy định Nhà nước “có chính sách giảm thuế đối với
người sử dụng lao động sử dụng nhiều lao động
nữ theo quy định của pháp luật về thuế” (Khoản 4
Điều 135).
Quỹ phát triển DNNVV trợ giúp các DNNVV do
phụ nữ làm chủ DNNVV sử dụng nhiều lao động
nữ. Đề án đã được ban hành như: Quyết định số
939/QĐ-TTg ngày 30/6/2017 nằm trong khuôn khổ
Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 -
2025” án 939) nhằm hỗ trợ các nhóm phụ n
“yếu thế” tham gia khởi nghiệp, p phần thực hiện
các mục tiêu quốc gia về phát triển doanh nghiệp
Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới. Quyết định
nêu cụ thể mục tiêu tr 20.000 phụ nữ khởi
nghiệp 100.000 DNNVV do phnữ làm chủ hiện
thông qua vấn đào tạo doanh nghiệp.
Thông số 05/2019/TT-BKHĐT ngày 29/3/2019
của Bộ Kế hoạch Đầu tư, ngân sách nhà nước h
trợ 100% học phí đối với học viên của DNNVV trụ
sở tại địa bàn kinh tế - hội đặc biệt kkhăn, học
viên của DNNVV do phụ nữ m chủ khi tham gia
khóa đào tạo khởi sự kinh doanh, quản trị kinh
doanh quản trị kinh doanh chuyên sâu. Trong
Thông tư số 49/2019/TT-BTC ngày 08/8/2019 của Bộ
Tài chính, c DNNVV do phụ nữ làm chủ được ưu
tiên n.
Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chủ trì xây dựng các bài
giảng v khởi sự kinh doanh, quản trị kinh doanh
trên hệ thống đào tạo trực tuyến cho DNNVV; đào
tạo cho các DNNVV do phụ nữ làm chủ, đồng thời hỗ
trợ về dịch vụ vấn về nhân sự, tài chính, sản xuất,
bán hàng, thị trường, quản trị nội bộ...huy động
nhiều nguồn lực tài trợ quốc tế để triển khai các
chính sách hỗ trợ doanh nhân nữ.
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
Taåp chñ Nghiïn cûáu khoa hoåc cöng àoaân
Söë 38 thaáng 4/2025
36
Các chính sách này nhằm tạo điều kiện cho phụ
nữ tham gia tích cực vào hoạt động kinh tế, đồng
thời nâng cao vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực
doanh nghiệp nhỏ vừa tại Việt Nam. Tuy nhiên,
các văn bản hướng dẫn thực hiện việc hỗ trợ DNNVV
ban hành chậm, đặc biệt là các Thông tư liên bộ, đã
dẫn đến sự chậm trễ trong thực thi các quy định
pháp luật. Luật Hỗ trợ các DNNVV năm 2017 có hiệu
lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2018; trong khi Nghị
định 39/NĐ-CP của Chính phủ hướng dẫn luật này
hiệu lực từ ngày 11 tháng 03 năm 2019. Các
Thông của các bộ ngành để trực tiếp hướng dẫn
các hỗ trợ này mới hiệu lực vào ngày 12 tháng 5
năm 2019 (Thông tư 05/2019/ TT-BKHĐT và Thông tư
06/2019/TT-BKHĐT) ngày 23 tháng 9 năm 2019
(Thông 49/2019/TT-BTC). Trong đó, ngân sách
thực hiện các hỗ trợ này chỉ thể được giải ngân
khi thông của Bộ Tài chính. Điều đó nghĩa
DNNVV chỉ có thể nhận được hỗ trợ tài cnh đầu
tiên theo Luật Hỗ trợ DNNVV từ tháng 10 năm 2019.
Đối với nhiều DNNVV do phụ nữ làm chủ, mức hỗ
trợ hiện nay còn thấp so với nhu cầu và quy trình thủ
tục để nhận được những hỗ trợ này còn phức tạp, do
đó không đủ hấp dẫn để họ thực hiện. Hỗ trợ tài
chính được giải ngân nhanh nhất hiện nay dành cho
các khóa đào tạo: miễn 100% học phí đối với các
DNNVV do phụ nữ làm chủ, giảm học phí chung cho
tất cả các DNNVV 70% cho các khóa quản trị kinh
doanh bản 50% cho các khóa học nâng cao
(Thông 05/2019/TT-BKHĐT, Điều 2 Thông
49/2019/TT-BTC, Điều 7). Do đó, hỗ trợ 50 -70% học
phí trong khi các yêu cầu về tài liệu minh chứng rất
phức tạp và khó đối với họ.
Phần lớn các văn bản pháp luật và chính sách liên
quan đến DNNVV chưa đề cập rõ ràng về vấn đề giới
doanh nhân nữ. Các quy định hỗ trợ cho các
DNNVV do phụ nữ làm chủ vẫn chưa đáng kể hoặc
chưa cụ thể. dụ, hỗ trợ cụ thể cho các DNNVV do
phụ nữ làm chủ trong việc tiếp cận thông tin, tham
gia vào chuỗi giá trị,... chưa được làm rõ. Đối với hỗ
trợ phát triển nguồn nhân lực, nội dung hỗ trợ chỉ
tập trung vào miễn học phí, chứ không tập trung vào
các biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng nguồn
nhân lực cho DNNVV.
4. các nhân tố ảnh hưởng đến sự hỗ trợ phụ nữ
làm chủ trong các doanh nghiệp nhỏ vừa
- Chính sách pháp lý: Các chính sách về bình
đẳng giới và quyền lợi của phụ nữ trong kinh doanh;
các quyết định liên quan đến hỗ trợ tài chính cho
phụ nữ khởi nghiệp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho
doanh nghiệp phát triển. Các nữ doanh nhân gặp
nhiều trở ngại tài chính phi tài chính. Những trở
ngại này cản trở họ phát huy hết tiềm năng kinh
doanh của mình. Tiếp cận tài chính một trong
những trở ngại lớn nhất đối với các nữ doanh nhân
và DNNVV do phụ nữ làm chủ. Điều này là do DNNVV
do phụ nữ làm chủ gặp phải những thách thức khác
biệt so với DNNVV nam giới làm chủ chưa được
các tổ chức tài chính đáp ứng một cách đầy đủ thông
qua các sản phẩm dịch vụ phợp.
- Văn hóa, hội: Các gtrị văn hóa thể ảnh
hưởng đến quyết định khởi nghiệp trách nhiệm
gia đình của phụ nữ. Phụ nữ bị nhiều ảnh hưởng bắt
nguồn từ các chuẩn mực (giá trị) xã hội sâu xa, chẳng
hạn như sự phân chia trách nhiệm trong gia đình
không đồng đều giữa nam và nữ. Ngoài ra, nam giới
nắm giữ phần lớn cơ hội kết nối kinh doanh và tạo ra
một i trường khiến phụ nữ cảm thấy ít thoải mái
ít được đón nhận hơn so với nam giới. Theo Tổng
Cục thống kế tính chung 6 tháng đầu năm 2024, thu
nhập nh quân tháng của người lao động 7,5
triệu đồng, tăng 7,4%, tương ứng tăng 519 nghìn
đồng so với cùng kỳ m 2023. Thu nhập bình quân
tháng của lao động nam (8,5 triệu đồng), cao gấp
1,34 lần thu nhập bình quân tháng của lao động nữ
(6,4 triệu đồng). Mức lương bình quân trả cho người
lao động tăng theo quy mô của doanh nghiệp, trong
đó DNNVV quy “vừa” trả lương cao n cho
người lao động. DNNVV do phụ nữ làm chủ trả lương
cho người lao động thấp hơn so với DNNVV do nam
giới làm chủ, đặc biệt DNNVV có quy mô “vừa”.
- Động lực làm việc: phụ nữ còn sự phân biệt
giới hạn chế về thời gian làm việc do phân công
trách nhiệm trong gia đình sự bất bình đẳng giới
công việc chăm sóc gia đình không lương. Trong
khi đó, hôtrợ của các nhà hoạch định chính sách, các
tổ chức hôtrợ kinh doanh, ngân hàng và các tổ chức
tài chính khác đối với các DNNVV do phụ nữ làm chủ
bị hạn chế do thiếu dữ liệu chính xác hoặc thiếu dữ
liệu hữu ích phân theo giới, độ tuổi năng lực.
Động lực làm việc ảnh hưởng của ước mơ, khát vọng
cá nhân quyết định khởi nghiệp của phụ nữ.
5. các giải pháp tăng cường hỗ trợ phụ nữ làm
chủ trong doanh nghiệp nhỏ vừa
Lao động nữ trong các doanh nghiệp những
người linh hoạt, mềm dẻo nhưng cũng rất kiên
cường bền bỉ. Tuy nhiên, hluôn yếu thế, dbị
tổn thương hơn nam giới trong thị trường lao động
thì Nhà nước cần xây dựng thực hiện chính sách
nhạy cảm giới tích cực, chủ động hơn nữa để thúc
đẩy và hỗ trợ họ tham gia vào thị trường lao động tốt
hơn, tiếp cận được các chính sách an sinh hội.
NGHIÊN CỨU - TRAO ĐỔI
tapchinckhcd@dhcd.edu.vn
37
Chiến lược Quốc gia về Bình đẳng giới, cụ thể là mục
tiêu “Tỉ lệ n làm chủ doanh nghiệp đạt 27% vào
năm 2025từ 30% trởn vào năm 2030”. Chính
vậy, Việt Nam cần nhiều nỗ lực hơn nữa để tạo môi
trường thuận lợi cho phụ nữ kinh doanh giúp doanh
nghiệp của họ ngày càng lớn mạnh thông qua một
số giải pháp như:
Một là, hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản quy
phạm pháp luật: nhanh chóng triển khai các luật,
chính ch liên quan; Tăng cường vai trò của các
tổ chức, quan và bộ ngành liên quan của Chính
phủ tham gia vào việc hoạch định và thực hiện chính
sách hỗ trợ DNNVV do phụ nữ làm chủ; kịp thời ban
hành các chính sách, giải pháp tháo gỡ khó khăn, rào
cản, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng
cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nói
chung DNNVV do phụ nữ làm chủ nói riêng.
như Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam snlực vì s
phát triển của phnnh đẳng giới, quan
đầu mối thực hiện tốt Đề án 939.
Hai là, ng ờng chính sách đào tạo nâng
cao ng lực cho phụ nữ: Trong kỷ nguyên số sự
phát triển của cuộc Cách mạng ng nghiệp 4.0 đi
liền với các phạm trù về t tuệ, sáng tạo và công
nghệ - các yếu tố ràng đòi hỏi trình độ chuyên
môn kỹ thuật cao, trí thông minh sự phát triển
vượt bậc của loài người so với các kỷ nguyên khoa
học công nghệ trước đây. Nhà nước cũng cần các
chính sách đào tạo, giáo dục nghnghiệp riêng đối
với lao động nữ, đặc biệt hiện nay tỷ lệ phụ nữ làm
các vị tcó hàm lượng tri thức cao, m việc trong
lĩnh vực khoa học và công nghệ, công nghệ thông
tin còn thấp như ngành khoa học, ứng dụng, công
nghệ thông tin... Tăng cường hỗ trợ phụ nữ tham gia
giáo dục và đào tạo kỹ năng và kiến thức để đáp ứng
nhu cầu thị trường lao động.
Ba là, tăng cường hoạt động truyền thông chính
sách thay đổi nhận thức: Chính phủ cần xác định
các mục tiêu phù hợp với từng thời kỳ để xây dựng
gói hỗ trợ tài khóa với quy mô đủ lớn nhằm đáp ứng
các tiêu chí kịp thời, đúng đối tượng, đủ tài, đủ bao
trùm đêmang lai hiệu quả như kỳ vọng. Các chiến
lược hỗ trợ DNNVV do nữ làm chủ phải được thể hiện
bằng kế hoạch, việc làm cụ thể. Các quan của
chính phủ cần mở rộng đa dạng hơn cách thức
truyền thông những thông tin về các chính sách hỗ
trợ, ưu đãi cho phụ nữ qua các kênh truyền thông xã
hội, dụ như truyền hình, mạng hội... tập trung
nhiều hơn vào các hoạt động phổ biến kiến thức
nâng cao nhận thức về vai trò của phụ nữ trong
doanh nghiệp; thúc đẩy tinh thần nữ doanh nhân và
tôn vinh các nữ doanh nhân thành công.
Bốn là, hỗ trợ tài chính tiếp cận nguồn vốn:
Cung cấp thông tin đầy đủ về các chương trình tín
dụng, các quỹ hỗ trợ, quy trình vay vốn giúp phụ
nữ làm chủ doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận và
hiểu c hội tài chính.
Những giải pháp trên nhằm khẳng định vai t
của doanh nhân nữ, ng cao ng c canh tranh
của doanh ngiệp, cung cấp các công cụ và hỗ trợ cần
thiết để phụ nữ thể khởi nghiệp phát triển
doanh nghiệp.
6. Kết luận
Các DNNVV do phụ nlàm chđóng vai trò rất
to lớn trong nỗ lực của quốc gia nhằm thực hiện
mục tiêu vphát triển bền vững. Các chính sách hỗ
trợ phụ nm chủ trong doanh nghiệp nhỏ vừa
tại Việt Nam đã những bước tiến quan trọng
trong việc tạo dựng môi trường thuận lợi, khuyến
khích s tham gia phát triển của phụ n trong
lĩnh vực kinh tế.
——————
Tài liệu tham khảo
1. Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho Phụ nữ (2022), An
sinh xã hội đối với phụ nữ và trẻ em gái ở Việt Nam giai đoạn 2012-2020, https://
asiapacific.unwomen.org/sites/default/files/2023-03/vn-Socia-Protection-for-
women-and-girls_VN-s.pdf.
2. Ngân hàng phát triển Châu Á (2023), Sách trắng về doanh nghiệp nhỏ và vừa
do phụ nữ làm chủ.
3. Quốc hội nước Cộng hoà hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Luật Bình đẳng
giới, Luật số 73/2006/QH11, ban hành ngày 29/11/2006.
4. Thủ tướng Chính phủ (2021), Nghị định số 80/2021/NĐ-CP của Thủ tướng
Chính phủ: Quy định chi tiết hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Hỗ trợ
doanh nghiệp nhỏ và vừa, ban hành ngày 26/8/2021.
5. Tổng cục thống (2024), Thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm
quý II và 6 tháng đầu năm 2024.
6. https://gumic.vn/bang-ve-viet-dien-tu-gaomon-1060-pro-day-hoc-truc-
tuyen-kem-but-ba1098?srsltid=AfmBOooQIUUomOWagvZTe3XlgKpxnpxxx
IBKvXnOzK4MjcMqdmZynwmu
7. https://dientuduchieu.com/bang-ve-dien-tu-gaomon-1060pro
8. https://www.youtube.com/watch?v=1_XhYDb34f0
9. https://www.youtube.com/watch?v=0GENqkgDi1A&t=435s
10. https://mso.vn/ms-office-top-07-cong-cu-ho-tro-lam-viec-hieu-qua/
11. https://newtechshop.vn/microsoft-office.html?srsltid=AfmBOoo6l_iCYD
g5dZI780TYhf-cgzsTVFJ5CheW_ ByCrLr8KgkvUJzZ
12. Trần Văn Thời, Đổi mới cách điểm danh sinh viên trong bài giảng trực tuyến với
phần mềm Zoom, Tạp chí nghiên cứu khoa học Công đoàn/Số 27.
13. https://pms.edu.vn/uu-nhuoc-diem-cua-khoa-hoc-truc-tuyen/
14. https://iped.edu.vn/uu-va-nhuoc-diem-cua-giao-duc-truc-tuyen/
15. https://bcvt.edu.vn/day-hoc-truc-tuyen-la-gi/
16. https://avinasolutions.com/tin-tuc/Uu-diem-va-nhuoc-diem-cua-hoc-truc-
tuyen-146
17. https://www.thegioididong.com/game-app/microsoft-excel-tao-chinh-
sua-trang-tinh-excel-220670.