
1
Lời nói đầu
Tập bài giảng “Thực hành tiện nâng cao” được biên soạn trên mục tiêu, nội
dung, chương trình học phần “Thực hành tiện nâng cao” đào tạo bậc đại học, cao đẳng
ngành cơ khí chế tạo máy đang thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Nam
Định.
Tập bài giảng đảm bảo tính khoa học, logic của thực hành từ đơn giản đến phức
tạp, bài tập trước làm cơ sở, hỗ trợ cho bài tập sau. Chúng tôi đã cố gắng nghiên cứu
và sử dụng các tài liệu của các nhà khoa học, tập trung biên soạn những vấn đề cốt lõi
mà nhất thiết sinh viên phải hiểu được, vận dụng được khi học xong học phần thực
hành tiện nâng cao.
Tập bài giảng nhằm cung cấp cho sinh viên những nội dung kiến thức chính yếu
nhất của học phần mang tính hệ thống, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ nghiên cứu và thực hành
làm ra sản phẩm. Đồng thời cũng là tài liệu tham khảo tích cực mang tính thống nhất
về mặt cấu trúc, nội dung mà cán bộ giảng dạy cần trang bị cho sinh viên khi nghiên
cứu học phần này và rất có thể phần nào giúp cho các bạn đồng nghiệp làm tài liệu
tham khảo trong quá trình giảng dạy các học phần thực hành khác thuộc chuyên môn
ngành cơ khí chế tạo máy.
Tác giả rất mong sự giúp đỡ đóng góp ý kiến của bạn đọc để tập bài giảng được
hoàn chỉnh hơn. Xin chân thành cám ơn!
Tác giả

2
Mục lục
Lời nói đầu ...................................................................................................................... 1
BÀI 01: TIỆN TRÊN TRỤC KÉM CỨNG VỮNG ...................................................... 3
Bài 1.1. Tiện trục dài kém cứng vững, sử dụng giá đỡ di động .......................... 3
Bài 1.2. Tiện trục dài kém cứng vững, sử dụng giá đỡ cố định ....................... 12
BÀI 02: TIỆN REN TRÊN TRỤC KÉM CỨNG VỮNG ............................................ 19
BÀI 03: TIỆN REN NHIỀU ĐẦU MỐI ....................................................................... 25
Bài 3.1. Tiện ren nhiều đầu mối bằng bàn trượt dọc phụ .................................. 25
Bài 3.2. Tiện ren nhiều đầu mối bằng cách xoay chi tiết .................................. 33
Bài 3.3. Tiện ren nhiều đầu mối bằng đồng hồ chỉ đầu ren .............................. 39
BÀI 04: TIỆN ĐỊNH HÌNH .......................................................................................... 46
Bài 4.1: Tiện định hình bằng dao chép hình ..................................................... 46
Bài 4.2. Tiện định hình bằng phối hợp hai chuyển động .................................. 53
Bài 4.3. Tiện định hình bằng dưỡng chép hình ................................................. 60
BÀI 05: TIỆN CHI TIẾT BẠC ..................................................................................... 65
BÀI 06: TIỆN CÁC MẶT TRỤ TRÊN CHI TIẾT DẠNG HỘP ................................. 76
Bài 6.1. Tiện mặt phẳng trên chi tiết dạng hộp ................................................. 76
Bài 6.2. Tiện lỗ trên chi tiết dạng hộp ............................................................... 84
Bài 6.3. Tiện lỗ trên chi tiết dạng hộp, sử dụng dao quay ................................ 91
BÀI 07: TIỆN LỆCH TÂM ......................................................................................... 96
Bài 7.1. Tiện bạc lệch tâm trên mâm cặp 3 chấu, 4 chấu .................................. 96
Bài 7.2: Tiện trục lệch tâm trên mâm cặp 3 chấu, 4 chấu ............................... 105
Bài 7.3: Tiện trục lệch tâm khi gá trên 2 mũi tâm .......................................... 112
BÀI 08: BÀI TẬP TỔNG HỢP .................................................................................. 119
Bài 8.1: Bài tập tổng hợp số 01 ........................................................................ 119
Bài 8.2: Bài tập tổng hợp số 02 ........................................................................ 119
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 144

3
Bài 1.1. Tiện trục dài kém cứng vững, sử dụng giá đỡ di động (06 tiết)
A. Phương tiện và trang thiết bị dạy học
1. Phương tiện
Giáo án, đề cương, phấn bảng, máy chiếu, bản vẽ, ...
2. Thiết bị, dụng cụ và nguyên vật liệu:
T
T
Tên và các thông số kỹ thuật của thiết bị,
dụng cụ; nguyên, nhiên vật liệu tiêu hao
Đơn
vị
SL
Ghi chú
Bổ sung
1
Thiết bị, dụng cụ (cho 01 SV)
- Máy tiện vạn năng (Mâm cặp 3 chấu, chìa
vặn)
Cái
01
Sử dụng tiếp
- Mũi tâm cố định hoặc quay
Cái
01
- Máy mài dụng cụ cắt (dùng chung)
Cái
01
Sử dụng tiếp
- Dụng cụ đo: thước cặp 1/50, panme 0-25,
thước lá
Bộ
01
Sử dụng tiếp
- Dụng cụ cắt: dao tiện ngoài (đầu cong,
dao vai: T15K6 hoặc P18); mũi khoan tâm
Bộ
01
Sử dụng tiếp
- Giá đỡ di động.
Bộ
01
Sử dụng tiếp
2
Nguyên nhiên, vật liệu tiêu hao (cho 01 SV)
- Thép CT45( 28x505)mm
Cái
01
Sử dụng tiếp
- Dầu máy
Lít
5
Sử dụng tiếp
- Dẻ lau
Kg
0,2
Hủy
3
Khác
B. Thực hiện bài học
1. Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, SV có khả năng:
Về kiến thức
- Biết sử dụng giá đỡ di động để tiện trục dài kém cứng vững.
- Biết chọn dao với thông số hình học hợp lý để tiện trục dài kém cứng vững.
Về kỹ năng
BÀI 01:
TIỆN TRÊN TRỤC KÉM CỨNG
VỮNG
Thời gian thực hiện: 12 tiết
Tên bài học trước:
Thực hiện từ ngày.......đến ngày ..........

4
- Sử dụng và điều chỉnh được giá đỡ di động trên máy tiện.
- Tiện được trục dài kém cứng vững đạt yêu cầu kỹ thuật cho trước.
Về thái độ
Nghiêm túc, tự giác trong quá trình học tập, rèn luyện tác phong sản xuất công
nghiệp. Đảm bảo an toàn lao động, vệ sinh môi trường.
2. Nội dung bài học
2.1. Đặc điểm của trục dài kém cứng vững
- Trục dài kém cứng vững là trục có tỷ lệ chiều dài trên đường kính lớn hơn 12
lần (L/D > 12 lần).
- Trong quá trình tiện, dưới tác dụng của thành phần lực hướng kính (Py) làm
cho chi tiết bị uốn theo phương ngang, thành phần lực (Pz) làm cong chi tiết theo
phương thẳng đứng, vị trí nguy hiểm nhất là khoảng giữa chiều dài phôi. Để hạn chế
được các thành phần lực cắt khi tiện, ta sử dụng giá đỡ di động có 2 chấu tỳ, một chấu
tỳ hạn chế thành phần lực (Py), chấu tỳ còn lại hạn chế thành phần lực (Pz) (hình1.1).
Hình 1.1 Giá đỡ di động
1. Chi tiết gia công
3. Chấu tỳ của giá đỡ
4’ và 4'': Núm điều chỉnh chấu tỳ
tiếp xúc với bề mặt phôi.
5. Vít hãm để chấu tỳ không bị
chuyển vị khi gia công.
2.2. Giá đỡ di động
a. Công dụng
- Tăng độ cứng vững cho trục gần vị trí dao cắt, chống lại lực hướng kính và lực
thẳng đứng phát sinh trong quá trình cắt, làm cho phôi không bị cong theo phương
ngang và bị uốn theo phương thẳng đứng.
- Giá đỡ di động có 2 chấu tỳ, một chấu đối diện với dao theo phương nằm
ngang (chống lại thành phần lực cắt Py), một chấu phía trên của phôi theo phương
thẳng đứng (chống lại thành phần lực cắt Pz).

5
- Chấu tỳ của giá đỡ được làm bằng vật liệu dễ mài mòn (đồng thau) để đảm
bảo bề mặt chi tiết gia công không bị hư hỏng, trong quá trình gia công phải thường
xuyên tra mỡ công nghiệp vào các chấu tỳ.
b. Cách gá giá đỡ trên máy tiện
Trên bàn xe dao ngang có mặt định vị để định vị giá đỡ di động, gá giá đỡ di
động với bàn xe dao bằng 2 bu lông (hình 1.1). Như vậy giá đỡ di động luôn chuyển
động đồng thời cùng bàn xe dao.
Hình 1.2 Cách gá đặt giá đỡ di động trên bàn xe dao
c. Cách điều chỉnh chấu tỳ
- Hai chấu tỳ của giá đỡ điều chỉnh độc lập nhau, để chấu tỳ dịch chuyển theo
phương hướng kính vặn núm vặn 4’ và 4”phía trên, sau khi điều chỉnh xong phải vặn
vít hãm trên thân giá đỡ để chấu tỳ không chuyển vị khi gia công.
- Điều chỉnh cho hai chấu tỳ của giá đỡ phải luôn luôn tỳ sát vào bề mặt phôi.
Nhưng ban đầu, mặt trụ ngoài của phôi chưa đồng tâm với tâm máy, nên không thể
điều chỉnh chấu tỳ của giá đỡ luôn tỳ và mặt ngoài của phôi được. Do vậy, lần cắt đầu
tiên, điều chỉnh bàn trượt dọc phụ để lưỡi cắt chính của dao vượt quá chấu tỳ của giá
đỡ về phía mâm cặp, rồi tiến hành tiện bình thường (chưa điều chỉnh chấu tỳ của giá
đỡ, vì tiện ngay phía ụ sau, độ cứng vững của phôi cao) đến khi vị trí của chấu tỳ đã
nằm trong khoảng chiều dài đã tiện thì dừng máy.
- Tiến hành điều chỉnh để hai chấu tỳ của giá đỡ tỳ vào bề mặt trụ vừa tiện (Lưu
ý: lực tỳ của chấu tỳ vào mặt phôi vừa đủ, nếu có khe hở khi tiện các thành phần lực
cắt tác động làm cho phôi bị chuyển vị, nhưng nếu lực tỳ lớn quá sẽ làm cho phôi bị
chuyển vị và chấu tỳ nhanh bị mài mòn. Trong quá trình tiện thường xuyên tra mỡ
công nghiệp vào mặt tỳ của chấu tỳ và mặt phôi). Sau khi điều chỉnh chấu tỳ xong, tiến
hành tiện tiếp hết chiều dài phôi.

