Tiếng hát Soong hao của
người Nùng Phàn Xình
Đến vùng đất vải Lục Ngạn, Bắc Giang, hẳn chúng ta không quên được những lời
hát giao duyên ngọt ngào, đằm thắm nơi đây. Những câu hát bắc nên nhịp cầu
lương duyên cho các đôi trai gái. Người Nùng Phàn Xình gọi đó là hát Soong hao.
Theo tiếng Nùng, Soong hao nghĩa là hai ta, đôi ta. Đây là lối hát giao duyên có từ
lâu đời của dân tộc Nùng và đã trở thành cây cầu bắc mối lương duyên cho các đôi
trai gái đến với nhau, yêu nhau và kết thành chồng vợ.
Khác với nhiều dân tộc thiểu số khác, hát Soong hao của dân tộc Nùng không có
nhạc đệm. Tuy nhiên, không vì thế mà nó kém đi sức hập dẫn, say đắm, ngọt ngào.
Đối với người Nùng, những tiếng hát ấy đã ăn sâu vào tâm khảm họ và tồn tại từ
bao đời nay.
"Pê hạc pén ma cà nả sở
Kin càng say toong bô mi ho"
Dịch là:
"Tôi gặp được bạn trong phiên chợ này
Hỏi xem bạn đã có người yêu chưa"
Hát giao duyên, đám cưới và ngày thường là những điệu hát chính của Soong hao.
Các nhóm trai gái Nùng từ 5 - 7 người thường rủ nhau đi chợ phiên, khi trăng rằm,
khi xuân đến để hát với nhau. Trong khi hát, trai ngồi một bên, gái ngồi đối diện.
Qua những canh hát tập thể kéo dài, nếu tìm được bạn ưng ý, các nhóm tách nhau
ra để hát đôi. Lúc này, họ sẽ hát những bài mang tính tâm sự, thổ lộ nỗi lòng và
những lời sâu kín từ trái tim.
hát Soong hao ngày thường (hát trong nhà) thường là khi đến chơi nhà người quen
và được nhóm hát ở đó mời. Đầu tiên là những câu hát đối đáp sẵn có. Sau đó, để
diễn tả tình cảm của mình, người hát đã ứng khẩu, hát với nhau những lời say đắm
nhất. Cứ thế, hết đôi này đến đôi kia, hát Soong hao kéo dài đến hết cả đêm, sang
ngày hôm sau. Chính nhờ những câu hát ấy mà nhiều đôi đã thành vợ thành chồng.
Bên cạnh đó, hát Soong hao trở thành một phần không thể thiếu trong đám cưới
của người Nùng. Theo phong tục của dân tộc Nùng, khi chọn phù dâu và phù rể,
nhà trai, nhà gái phải chọn người có ngoại hình đẹp, bản thân và gia đình tốt nhưng
nhất thiết phải hát hay để có thể nắm chắc phần thắng khi thi hát và tạo không khí
sôi nổi, vui vẻ trong đám cưới. Mỗi cuộc hát Soong hao có trình tự riêng tuỳ thuộc
vào tâm trạng người hát hoặc quan hệ chủ - khách.
Ngày nay, hát Soong hao không chỉ là lời hát gia duyên nồng nàn của trai gái
người Nùng mà còn được người dân nơi đây ứng dụng vào các phong trào văn
nghệ, các cuộc vận động. Vì thế, không ít lời mới được ra đời, và nội dung của lối
hát này cũng vì thế mà phong phú lên và trở thành một phần không thể thiếu trong
đời sống tinh thần của các bà con dân tộc Nùng.