intTypePromotion=3

Tiểu luận: Mối quan hệ giữa khảo cổ học với các ngành khoa học khác

Chia sẻ: Nguyễn Duy Thành | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:16

0
411
lượt xem
69
download

Tiểu luận: Mối quan hệ giữa khảo cổ học với các ngành khoa học khác

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tiểu luận "Mối quan hệ giữa khảo cổ học với các ngành khoa học khác" sẽ cung cấp cho các bạn về các kiến thức bổ ích của ngành khảo cổ học, một ngành khoa học có vai trò là phục dựng lại quá khứ, có mối quan hệ đa dạng với các ngành khác, bao gồm cả tự nhiên và xã hội nhân văn như: khoa học lịch sử; ngành dân tộc học; ngành ngôn ngữ học; ngành nhân học; ngành lưu trữ học; ngành bảo tàng học; ngành văn hóa học; ngành Động vật và thực vật học... Mời các bạn cùng tham khảo bài tiểu luận.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tiểu luận: Mối quan hệ giữa khảo cổ học với các ngành khoa học khác

  1. LỜI MỞ ĐẦU Khảo cổ học là một ngành khoa học với vai trò của nó là phục dựng lại quá khứ, lịch sử thông qua các bằng chứng văn hóa vật chất bao gồm các di tích di vật được lưu trử trong lòng đất. Do vậy khảo cổ học làm rõ những bí ẩn trong lịch sử văn hóa, văn minh của con người nhất là thời kì tiền sử khi con người chưa có chử viết. Khảo cổ học luôn đem lại những nhận thức mới, bổ sung những cứ liệu quan trọng trong nghiên cứu sử liệu vật chất. Lịch sử nhân loại được trình bài trước hết qua cách thức tiếp cận từ những di tích, di vật thật “ mắt thấy, tai nghe ” sẽ giúp ta hình dung rõ hơn về cuộc sống của dân tộc và nhân loại từ khởi đầu cho tới cận đại. Môn học chú trong tới việc cập nhật tri thức và những diển giải mới về nguồn gốc sự tiến hóa nhân loại, nhằm làm nổi bật luận điểm về tính thống nhất và sự phát triển đa dạng của văn hóa người cũng như nhấn mạnh vai trò của các di sản vật thê và phi vật thể trong đời sông nhân loại hiện nay. Để làm được điều đó đòi hỏi khảo cổ học phải luôn có mối quan hệ chặt chẽ với các ngành khoa học khác. Bài tiểu luận của tôi sẽ tập trung đi sâu vào phân tích mối quan hệ này. Bài tiểu luận còn rất nhiều điểm thiếu sót rất mong được sự góp ý của giáo viên. Người thực hiên : Trịnh Kim Chi
  2. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác MỤC LỤC Phần mở đầu 1 Lí do chọn đề tài 2 Nội dung 2.1 Khảo cổ học và khoa học lịch sử 2.2 Khảo cổ học quan hệ chặt chẽ với ngành dân tộc học 2.3 khảo cổ học với ngành ngôn ngử học 2.4 Khảo cổ học với ngành nhân học 2.5 Khảo cổ học với ngành lưu trữ học 2.6 Khảo cổ học với ngành bảo tàng học 2.7 Khảo cổ học với ngành văn hóa học 2.8 Mối quan hệ giữa khảo cổ học với các ngành khoa học tự nhiên 2.8.1 Khảo cổ học với ngành địa chất học 2.8.2 Khảo cổ học với ngành Động vật và thực vật học 2.8.3 Khảo cổ học với ngành Nhân học 2.8.4 Khảo cổ học với ngành Địa lía học 2.8.5 Khảo cổ học với các ngành khoa học tự nhiên khác 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  3. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác Trong tiếng việt khảo cổ học có nghĩa là “ môn học về thời cổ ”. Tuy nhiên trong mỗi thời kì người ta lại có một cách hiểu khác nhau. Dù hiểu theo cách nào đi nữa thì mục đích duy nhất của khảo cổ học là cung cấp cho ta những kiến thức cơ bản về nguồn gốc và sự tiến hóa của nhân loại qua các thời đại, từ đá cũ đến giai đoạn hình thành nhà nước. Có một thời người ta lầm tưởng rằng, khảo cổ học là một môn học bổ trợ cho khoa học lịch sử. Thực ra tuy giũa khảo cổ học và lich sử có cùng mục đích như nhau những do đối tượng nghiên cứu có khác nhau nên mỗi ngành có những phương pháp nghiên cứu riêng của mình. Chúng không thể tách rời nhau mà hợp lại thành đại gia đình các khoa học lịch sử. Để dựng lại bức tranh của quá khứ một cách chân thực và sinh động các nhà nghiên cứu phải dụa vào rất nhiều nguồn tài liệu khác nhau như : nguồn tài liệu vật chất, chử viết, tài liệu truyền miệng, tài liệu dân tộc học, ngôn ngử…Mỗi một tài liệu có một vài chuyên ngành nghiên cứu riêng biệt. Như thế có thể nói khảo cổ học có thể dựa trên các nguồn sử liệu bằng vật thật, có thể dựng lại bức tranh của quá khứ một cách tương đối toàn diện và trung thực góp phần làm phong phú thêm các tri thức của khoa học lịch sử . Tuy nhiên nguồn sử liệu vật chất lại có một nhược điểm lớn hơn các nguồn sử liệu khác đó là nguồn sử liệu “ câm” rất khó nghiên cứu, khó khai thác. Vì thế để khai thác được nguồn tài liệu “ câm “ đó khảo cổ học không chỉ cần tới những phương pháp nghiên cứu riêng mình mà còn rất cần tới sự viện trợ của nhiều ngành khoa học khác . và để làm rõ mối quan hệ đó nên tôi chọn đề tài “ mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khoa học khác” làm đề tài cho bài tiểu luận của mình. PHẦN NỘI DUNG 3 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  4. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác 2.1 Khảo cổ học và khoa học Lịch sử Khảo cổ học là một ngành của khoa học lịch sử, chính vì vậy Khảo cổ học ngay từ sớm khảo cổ học đã có mối quan hệ gắn bó mật thiết, bền chặt với khoa học lịch sử. Theo các nhà nghiên cứu phương Tây họ quan niệm Archaoelogy is History. Khoa học lịch sử có hai nguồn sử liệu chính đó là sử liệu bằng chữ viết (sách, vở, bi ký…) và sử liệu bằng vật thật (công cụ, dụng cụ, di tích nhà cửa…). Nguồn sử liệu bằng chử viết mà loài người để lại chỉ có thời gian sớm nhất cũng là 5, 6 nghìn năm cách ngày nay. So với lịch sử từ khi xuất hiện loài người trên trái đất, cách đây hàng triệu năm thì khoảng lịch sử thành văn có được đó quả là ít ỏi. Và chính Khảo cổ học là khoa học sẽ nghiên cứu thời kỳ dài đó của lịch sử qua những gì mà còn người đã để lại trong lòng đất. Khảo cổ học bổ sung vào nguồn tài liệu lịch sử của loài người, giúp cho chúng ta biết được những trang sử bằng vật thật nhân loại chưa từng biết đến. Đấy là vai trò của khảo cổ học trong thời kỳ chưa có chữ viết, bổ sung tri thức mới cho lịch sử. Nhưng ngay cả khi con người đã có chữ viết thì tri thức Khảo cổ học vẫn có vai trò to lớn, cung cấp những chỉ dẫn quan trọng, quý báu. Không phủ nhận tài liệu bằng chữ viết có nhiều ưu thế hơn so với tài liệu bằng hiện vật khi nó trực tiếp nói lên tiếng nói của quá khứ. Nhưng trong nhiều trường hợp, tài liệu bằng chữ viết lại không ưu thế bằng tài liệu bằng vật thật. Tài liệu bằng chữ viết dù phong phú nhưng chưa thật sự khách quan và toàn diện. Nghiên cứu ta thấy phần đa các tài liệu bằng chữ viết thường đề cập đến các vấn đề chính trị, đời sống của các vị vua chúa và tầng lớp xã 4 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  5. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác hội chứa rất ít khi tìm thấy tài liệu đềcập đến tình hình kinh tế, đời sống nhân dân và các mặt khác. Tài liệu bằng chữ viết đa phần bị hạn chế bởi lập trường, quan điểm chủ quan của người viết sử. Tính khách quan của các tài liệu cũng rất cần phải kiểm chứng và rất khó khăn trong việc có thể kiểm chứng được.Tài liệu phong phú, nhưng không toàn diện, bị gián đoạn và bị mất mát nhiều. Đấy là chưa kể nhiều tài liệu bằng chử viết đến nay con người vân chưa có khả năng giải mã ví dụ: Những nét chữ tìm thấy ở nền văn hoá Harapa - Mohenjôdơ (văn minh An Độ), phần lớn chữ viết trên các bi ký của người Chăm. Và còn nhiều dân tộc trên thế giới đến nay vẫn chưa có chữ viết, hoặc mới có chữ viết gần đây. Trong khi thế giới đã có chữ viết từ khoảng 3000 năm trước công nguyên, và đến nay vẫn còn lưu lại được nhiều viết tích trên các hang động, tàng đá, mai rùa, xương thú… thì ở Việt Nam, mãi tới 1272 mới xuất hiện cuốn sử đầu tiên – Đại Việt sử ký của Lê Văn Hưu mà cho đến nay cũng đã không còn. Tài liệu bằng chữ viết bị hạn chế về số lượng, chất lượng bởi vậy việc nghiên cứu mọi mặt lịch sử đất nước quả thật là một điều khó khăn. Nhưng cũng không thể phủ nhận vai trò của tài liệu lịch sử đối với Khảo cổ học, nó mang những chỉ dẫn quý báu cho các cuộc khai quật, tìm ra những nền văn hoá, văn minh. Tài liệu bằng chữ viết tuy không nói nhiều, không đề cập đến các di tích di vật một cách toàn diện nhưng trong các tài liệu, kể cả các tài liệu dân gian để lại thường có nói đến đôi chút về những gì đặc biệt, lạ lẫm về nhiều vùng đất. Họ cũng để lại bằng chữ viết những câu chuyện lịch sử về các vùng văn minh. Như lần theo dấu vết của tác phẩm “Cuộc chiến thành Troi” để tìm ra cả một nền văn minh… Ngược lại, Khảo cổ học giúp sử học giải quyết nhiều vấn đề bế tắc như “Hùng Vương dựng nước”, vấn đề nhà nước đầu tiên Văn Lang – Âu Lạc, Lâm Ap – Chămpa, Phù Nam, Châm Lạp. Những tài liệu vật chất đôi khi có ích cho việc giải đáp hoặc kiểm chứng đúng sai nhiều giả thuyết khoa học dựa trên cơ sở truyền thuyết và giả sử. Vd: truyền thuyết Thánh Gióng và 5 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  6. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác hiện tượng “Thần thánh hoá đồ sắt”, các phong tục mai táng thời nguyên thuỷ, Thành Cổ loa và sự tích nỏ thần… “Khảo cổ học đã tạo ra bước ngoặt trong khoa học Lịch sử . Nó đã mở ra cho khoa học Lịch sử một chân trời bao la giống như kính viễn vọng đã mở tầm mắt cho Thiên văn học. Nó đã mở hàng trăm lần cho sử học thấy triển vọng trong quá khứ giống như kính hiển vi mở cho sinh vật học thấy sự sống của nhưng tế bào nhỏ nhất mà nhìn bên ngoài những cơ thể lớn sẽ không thấy được. Cuối cùng nó đã dẫn đến sự thay đổi về khối lượng và nội dung của khoa học Lịch sử giống như năng lượng phóng xạ dẫn đến sự thay đổi trong Hoá học.” Gordon Childe (1949) Nhìn chung, các tài liệuKhảo cổ học ở thời cổ đại và trung đại còn lại tới nay được nghiên cứu kết hợp với những tài liệu bằng chữ viết về các thời đại tương ứng. Trong khi phối hợp nghiên cứu có thể dùng tài liệu nọ kiểm tra tài liệu kia. Rất nhiều tài liệu khảo cổ học đã chứng thực sự ghi chép của các tác giả cổ đại và trung đại. Nguồn tài liệu chữ viết mà khảo cổ học sử dụng không chỉ là tài liệu chữ viết trong nước mà còn cần chú ý đến nguồn tài liệu của các nước láng giềng. 2.2 Khảo cổ học có quan hệ chặt chẽ với ngành Dân tộc học Dân tộc học là một ngành của khoa học lịch sử chuyên nghiên cứu các đặc điểm về dân tộc thể hiện trong văn hoá, trong đời sống của nhân dân các dân tộc xuyên qua quá trình phát triển của dân tộc đó trong lịch sử.Các kết quả nghiên cứu của dân tộc học thông qua việc điều tra và qua sát đời sống văn hóa vật chất và tinh thần, những phong tục, tập quán của cư dân, các dân tộc giúp cho các nhà 6 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  7. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác khảo cổ hiểu rõ hơn công dụng, chức năng của các hiện vật khảo cổ, từ đó có thể đoán định được phương thức canh tác, cũng như đời sống vật chất và tinh thần của chủ nhân các nền văn hóa. Đây là ngành khoa học chú trọng đến việc khảo cứu xã hội hiện tại qua điều tra hoặc quan sát.Trong khi đó Khảo cổ học là ngành chú trọng nghiên cứu xã hội loài người trong quá khứ qua những tìm tòi, phát hiện, điều tra và khai quật, giám định và lý giải những vết tích vật chất mà họ còn để lại cho đến ngày nay. Hai khoa học này đều nằm chung trong kho học lịch sử và các nhà nghiên cứu lấy hình tượng của những bài “mô tả” và “biểu đồ” để hình dung cho mối quan hệ và sự bổ sung cho nhau này. Hiện vật Khảo cổ học phần lớn là những tài liệu “câm và bí ẩn”, là những tài liệu đang ngủ. Nên chúng ta cần phải kéo léo kết hợp với tài liệu Dân tộc học, Sử học để có thể giải thích đầy đủ, sâu sắc và có giá trị. Nhiều hiện tượng khảo cổ học phát hiện ra trong các di tích cách đây hằng trăm năm, rất khó giải thích, nhưng các tài liệu Dân tộc học mà các nhà Dân tộc học đang nghiên cứu các xã hội bán khai, các dân tộc thiểu số thì lại thấy đó là hiển nhiên, thấy nó còn tồn tại ngay ở các dân tộc họ đang nghiên cứu. Ví dụ: công dụng của một số công cụ bằng đá, kim loại mà phát hiện được trong các di tích, táng tục một số dân tộc, các thức cư trú phát hiện tại các di chỉ cư trú.... Nên Khảo cổ học rất cần phải tìm hiểu những nguồn tài liệu đó. Mặt khác, Khảo cổ học đã bổ sung hoàn thiện hơn các tài liệu cho Dân tộc học. Khảo cổ học góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc và sự phát triển của những hiện tượng dân tộc học. Khảo cổ học giúp dân tộc học xác định địa vực cư trú của các tộc người trong lịch sử cho đến nay…. Chính vì những lý do đó mà các nhà khoa học đều thừa nhận Khảo cổ học có mối quan hệ hết sức chặt chẽ với ngành dân tộc học. 2.3 Mối quan hệ của ngành Khảo cổ học và ngành Ngôn ngữ học Ngôn ngữ học là ngành khoa học nghiên cứu về ngôn ngữ, nguồn gốc của ngôn ngữ, các hiện tượng ngôn ngữ. Việc gắn lịch sử tiếng nói với lịch sử các hiện vật, với lịch sử các nền văn hoá là một nguyên lý khoa học có giá trị bởi 7 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  8. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác vì giữa tiếng nói và hoạt động sản xuất của con người có những mối liên hệ trực tiếp. Trong các cuộc khai quật Khảo cổ học đã phát hiện ra nhiều tài liệu có chữ viết, cung cấp cho việc ngôn cứu lịch sử ngôn ngữ. Những phát hiện có thể thấy như: Việc phát hiện ra phiến đá Roseta và việc Champollion giải mả được loại chữ tượng hình của Ai Cập (chữ CLÉOPATRA) đã giúp các nhà khoa học đọc, giải mã được cả một nền văn minh cách đây hơn 5000 Các nhà ngôn ngữ học hiểu được quá trình năm. phát triển của chữ viết, của ngôn ngữ từ những hình vẽ trong hang động đã phát hiện thời kỳ đồ đá cũ, đến các hình vẽ, dấu hiệu, chữ tượng hình đầu thời Sumer, chữ tượng hình của người Trung Quốc, chữ thảo, đến chữ cái của người Pênice, chữ xoay theo hướng bò cày, bảng chữ cái Hilạp cổ… đến hệ ngôn ngữ, kiểu chữ cái bây giờ. Những tư liệu đó chủ yếu đều được khắc trên đá, dây thắt lưng bằng vỏ sò gọi là Wampoums, trên mai rùa, xương thú, trên giấy Papyrus, trên thẻ tre, vải lụa, gỗ (mộc bản)… mà đã được các nhà Khảo cổ học phát hiện khi khai quật các di tích. Việc đọc được chữ cũng đồng nghĩa với những kết quả, những khám phá quan trọng giúp các nhà khoa học đọc được thông điệp cha ông để lại. Đọc được cuộc sống của cha ông trong lịch sử và nhiều điều hơn nữa. Sự tham gia của các nhà Ngôn ngữ học vào các cuộc khai quật là rất quan trọng. 2.4 Mối quan hệ giữa Khảo cổ học với Nhân học (Archaeology and Anthropology) Tương tự ngành Dân tộc học, Khảo cổ học cũng có mối quan hệ chặt chẽ với Nhân học – ngành học nghiên cứu bản chất con người trên các phương diện sinh học, xã hội, văn hoá của các nhóm người, các cộng đồng tộc người khác nhau cả về quá khứ lẫn hiện tại. Nghiên cứu cả sự đồng nhất và sự dị biệt của các cư dân trên thế giới từ nguồn gốc đến sự biến đổi của học trong toàn bộ chiều dài lịch sử từ thời cổ đại đến nay. Khảo cổ học là một bộ phận 8 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  9. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác đi đầu không thể thiếu để giúp Nhân học giải quyết được các vấn đề liên quan đến đối tượng nghiên cứu của mình nhất là nghiên cứu trên các phương diện của nhóm người, cộng đồng tộc người khác nhau trong quá khứ, chiều dài lịch sử thời cổ đại. Trong các khai quật khảo cổ học, các nhà Khảo cổ học đã tìm ra những di cốt người, cốt thú, những đồ tuỳ táng…. Những hiện vật đó đều là đối tượng giúp các nhà Nhân học những đặc trưng sinh học, xã hội, văn hoá của tộc người đó trong lịch sử. Và nghiên cứu mối quan hệ, đặc điểm, quá trình tộc người đó cho đến hiện nay. Đối với các tộc người đã biến mất, những tộc người còn mà hiện nay vẫn đang ở trong tình trạng bán khai như một số tộc người ở vùng An Giang, Trường Sơn – Tây Nguyên… thì tài liệu bằng chữ viết nhiều khi không giúp ích được nhiều và nguồn tài liệu dân tộc học, khảo cổ học là nguồn tài liệu hết sức quan trọng. Ngày nay, khi ý thức con người ngày càng cao, nhu cầu được giải đát một cách khoa học, cặn kẽ những câu hỏi từ lâu như: Con người từ đâu mà tới? Tới đây khi nào? Con người sẽ đi về đâu?.... đây là những câu hỏi mà không thể sử dụng kiến thực một ngành học để giải thích được và vậy yêu cầu liên kết các ngành khoa học này ngày một cao hơn. Và cũng như Dân tộc học, Nhân học cũng là ngành góp phần đắp thêm da, thịt cho bộ khung kiến thức, bộ xương kiến thức thu được từ những cuộc khai quật, từ những tư liệu Khảo cổ học. 2.5. Mối quan hệ Khảo cổ học với Lưu trữ học Lưu trữ học là ngành khoa học nghiên cứu tất cả những tài liệu hình thành do hoạt động của con người trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội và tự nhiên, tổ chức sử dụng, bảo quản và biên soạn cơ sở lý luận và phương pháp cho các quá 9 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  10. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác trình này. Hay đơn giản có thể hiểu lưu trữ là văn tự được lưu lại. Văn thư – lưu trữ chỉ mới xuất hiện từ thời kỳ xã hội phong kiến. Tài liệu lưu trữ cho các thời kỳ xã hội trước cũng chủ yếu có được từ các hiện vật Khảo cổ học đã phát hiện. Các tài liệu lưu trữ là các tài liệu đáng tin cậy để có thể dựa vào đó tìm ra di tích Khảo cổ học như: các tài liệu về hành trình của các con tàu Đông An từng giao lưu buôn bán với Đông Nam Á là nguồn tài liệu quan trọng giúp xác định vị trí các con tàu đắm trên vùng biển này cũng như niên đại, chủ nhân của các con tàu đó. Các tài liệu đó góp phầm phát triển ngành Khảo cổ học dưới nước một cách đúng nghĩa của từ này. Và một khi di tích, di chỉ được khai quật thì một lần nữa kết quả Khảo cổ học sẽ giúp kiểm định, xác minh tính xác thực của tài liệu lưu trữ. 2.6 Mối quan hệ Khảo cổ học với Bảo tàng học Đối với Bảo tàng học, Muốn có bảo tàng thì 3 yếu tố không thể thiếu được đó là: Tích luỹ hiện vật, sắp xếp hiện vật, giải thích hiện vật. Khảo cổ học giúp cung cấp hiện vật cho bảo tàng cùng với những giải thích cho hiện vật đó. Bảo tàng bảo quản hiện vật và trưng bày, giới thiệu sâu, rộng tới công chúng về những hiện vật Khảo cổ. Khảo cổ học giúp phát triển hơn khoa học bảo tàng và ngược lại. Đây là những nét chính, dễ thấy trong mối liên hệ của hai ngành khoa học này. 2.7 Mối quan hệ Khảo cổ học với Văn hoá học Văn hoá học là ngành nghiên cứu hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần của con người. Vì vậy, nguồn tư liệu nghiên cứu văn hoá trong quá khứ không thể thông dựa vào các kết quả của Khảo cổ học. Bào tử phấn hoa tìm thấy được trong các di tích giúp các nhà văn hoá học biết được con người xưa đã 10 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  11. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác trồng gì. Vỏ sò để lại trong các di tích cho biết con người thường ăn gì, văn hoá gì?, tro bếp cũng giúp đoán định các giá trị văn hoá…. 2.8 Mối quan hệ của Khảo cổ học với các ngành Khoa học Tự nhiên 2.8.1Mối quan giữa Khảo cổ học và Địa chất học Địa chất học – Khoa học nghiên cứu cấu trúc, cấu tạo và lịch sử của trái đất. Trong thực tế nhiều hiện vật và di tích khảo cổ là do các nhà địa chất học phát hiện ra đầu tiên khi họ đi khảo sát địa chất và nghiên cứu địa tầng. các nhà khảo cổ học cũng sử dụng rất nhiều thành tựu nghiên cứu của địa chất học. Sự thay đổi về mặt phương diện địa chất sự thay đổi địa tầng là cơ sở xác định niên đại tương đối của các hiện vật và di chỉ khảo cổ. sự thay đổi địa tâng, những điều kiên địa chất trong các địa tầng..giúp các nhà khảo cổ xác định hoàn cảnh sống của con người những điều kiên tự nhiên, môi trường sống của con người thời đó. Ngược lại, những phát hiện của khảo cổ học về thời kỳ đá cũ cũng góp phần xác định niên đại của các tầng địa chất ở kỷ thứ tư. Chính vì mối quan hệ sâu sắc này nên tốt nhất trong khi khai quật Khảo cổ học cần kết hợp với các nhà địa chất học. Và công việc này đã được các nước có nền Khảo cổ học phát triển rất quan tâm. Như trong buổi báo cáo của Dr. Zavyalov – tiến sĩ Khảo cổ học người Nga về Phát hiện khảo cổ học tai di tích khu thành trên một đảo nhỏ thuộc lãnh thổ Nga. Các nhà Khảo cổ học đã phát hiện ra được một hố đào có màu sắc đặc biệt. Nhưng khi khai quật thì không tìm thấy được dấu vết hay tàn tích văn hoá nào. Nhưng nhờ sự có mặt của các nhà địa chất học thì học kết luận hố đất đó là hố đất tự nhiên, do có khi nứt tự nhiên của tầng đất, nước thấm qua khe nứt đó vào khu vực này, qua thời gian hố đất đó có màu sắc khác với những khu vực khác. Và hố đất đó hoàn toàn không liên quan đến hoạt động sống của con người. 11 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  12. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác 2.8.2. Khảo cổ học có mối quan hệ với Động vật học và Thực vật học Động vật học và thực vật học giúp khôi phục cảnh quan, môi trường tự nhiên của con người thời cổ, giúp các nhà khảo cổ có một ý niệm về điều kiện sống của người thời cổ, giúp ta xác định hình thái sinh hoạt kinh tế tồn taijtrong các thời đại khác nhauCác cuộc khai quật khảo cổ học thường thu lượm được nhiều nhiều xương cốt dã thú cũng như gia súc. Đối tượng của ngành động vật học lại nghiên cứu các xương cốt ấy, giúp các nhà khảo cổ có ý niệm về cuộc sống của con người thời cổ. Xác động vật giúp hiểu được con người đã ăn gì, sử dụng công cụ gì, sinh hoạt cộng đồng như thế nào?.... bào tử phấn hoa, hạt giống ngũ cốc, hạt cây hoa lá hoá thạch… được các nhà khảo cổ phát hiện và qua kết quả nghiên cứu của các nhà thực vật học giúp ta có những tri thức về khí hậu, về hoàn cảnh sinh sống của con người. Nó góp phần nghiên cứu cảnh quan địa lý thời cổ, môi trường tự nhiên của con người thời cổ, lịch sử các cây trồng, lịch sự nông nghiệp, lịch sử vật nuôi, lịch sử chăn nuôi…. Các dấu vết khai quật được từ khảo cổ học đã giúp giải thích trung tâm nông nghiệp của thế giới là ở đâu? Quá trình truyền dạy cách thức sản xuất nông nghiệp, cách thức sản xuất, phương pháp canh tác ở từng khu vực địa lý… 2.8.3. Mối quan hệ giữa Khảo cổ học và Nhân loại học Ngành Nhân loại học mà trong đó trực tiếp có quan hệ với Khảo cổ học nhất là cổ nhân học – nghiên cứu cấu tạo cơ thể người thời cổ cung cấp cho ta ý niệm về con người thời cổ và sự tiến hoá về mặt thể chất của con người dưới những ảnh hưởng của điều kiện địa lý và xã hội. Nhân loại học giúp ta giải quyết các vấn đề về nguồn gốc loài người, nguồn gốc các tộc người…. Nó chỉ roc tác động của quá trình lao động trong việc chuyển biến từ vượn thành người. Giúp ta nhận thức được những biến đổi về mặt nhân chủng, những thay đổi về tuổi thọ, yếu tố sức khoẻ của con người qua các thời kỳ khác nhau của lịch sử. 12 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  13. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác 2.8.4. Mối quan hệ giữa Khảo cổ học và địa lý học Anh hưởng qua lại giữa các hiện tượng xã hội và nhân tố địa lý có tầm quan trọng nhất định đối với Khảo cổ học. Hoàn cảnh địa lý không phải là yếu tố quyết định sự phát triển xã hội, nhưng trên thực tế thì điều kiện địa lý có thể dẫn tới sự phát triển xã hội hay kìm hãm phần nào bước tiến của xã hội đó. Điều này có thể dễ dàng nhận thấy khi nghiên cứu nền văn hoá Oc Eo. Chính sự thay đổi của điều kiện địa lý tự nhiên đã tác động đến sự hình thành, phát triển cũng như suy tàn, biến mất của nền văn hoá này. Bởi vậy, các di tích khảo cổ học phải được nghiên cứu trong mối liên hệ với điều kiện địa lý của thời kỳ đó. Sự thiết lập và nghiên cứu các bản đồ khảo cổ là một phương pháp nghiên cứu khoa học giúp ta tìm hiểu sự tiến triển của quá trình lịch sử trong không gian, sự phân bố và sự di chuyển các nền văn hoá khảo cổ, các nhóm nhân chủng, giúp ta xác định những con đường và những mối giao lưu kinh tế, văn hoá thời cổ. Đồng thời, còn giúp ta xác định tiến trình hình thành, phát triển các nền văn hoá khảo cổ theo các tuyến như: Phùng Nguyên – Đồng Đậu – Gò Mun – Đông Sơn. 2.8.5 Khảo cổ học với các ngành khoa học tự nhiên khác như Toán học, vật lý, hoá học, Y học, Luyện Kim học…. Khảo cổ học cung cấp cho những ngành này các tri thức về nguồn gốc của ngành. Con người trong quá khứ đã sử dụng tri thức của 13 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  14. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác các ngành này vào cuộc sống như thế nào? Khi nghiên cứu về cách xây dựng, tỉ lệ của các lăng mô, của Kim Tự tháp có thể cho ta biết trình độ toán học, Nghiên cứu các xác ướp còn để lại giúp ta hiểu được trình độ y khoa, nhận thức về hoá học, vật lý của Ai Cập xưa. Khảo cổ còn giúp giải thích thuật ngữ trong các ngành đó. Cùng với nó, các ngành khoa học này với phương pháp và thành tựu của mình đã đóng góp lớn vào việc nghiên cứu các di tích, hiện vật khảo cổ học, vào việc xác định niên đại tuyệt đối cho các di tích và hiện vật khảo cổ…. Và ngày nay, tin học với một số phần mền tính toán, thống kê cũng góp phần vào việc nghiên cứu Khảo cổ học. Giúp các nhà Khảo cổ học có thể nghiên cứu một cách nhanh chóng, dễ dành hơn. Một số phần mền khác có thể giúp nhiều trong việc vẽ hiện vật, chỉnh lý các hình ảnh hiện vật…. 3 KẾT LUẬN Như vậy có thể thấy, khảo cổ học có quan hệ chặt chẽ với các ngành học hiện đại, cả tự nhiên cũng như xã hội. trong qua trình nghiên cứu các di tích và di vật khảo cổ phải sử dung phương pháp liên ngành. Vì vậy mà cần phải làm việc trong mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các nhà khoa học khác về khoa học tự nhiên cũng như về khoa học xã hội và nhân văn. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng căn dặn chúng ta: “thái độ khoa học nghiêm tục trong việc nghiên cứu buổi đầu dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đòi hỏi phải được vận dụng đầy đủ, cùng với Khảo cổ học, tất cả các ngành khoa học có liên quan, với những thành quả và phương pháp hiện đại của mỗi ngành. Đó là ngành Sử học, Cổ nhân học, Dân tộc học, Ngôn ngữ học, nghiên cứu văn học dân gian, Địa chất học, còn có thể có những ngành khoa học xã hội và tự nhiên khác”. (Trích Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Diệp Đình Hoa, Cơ sở Khảo cổ học, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp). Khảo cổ học cung cấp cho các ngành trên nguồn tư liệu quý giá để 14 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  15. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác nghiên cứu về đối tượng của các ngành. Đồng thời, kết quả nghiên cứu của các ngành đều góp phần quan trọng giúp Khảo cổ học đọc những tài liệu “câm và bí ẩn”, góp phần giúp Khảo cổ học khôi phục lịch sử quá khứ nhân loại một cách chính xác và toàn diện. Chính vì thế, nhà Khảo cổ phải trang bị cho mình những tri thức căn bản, những tri thức cần thiết về nhiều ngành khoa học bên cạnh tri thức, kỹ năng về chuyên môn nghiệp vụ của ngành. Khi tiến hành khai quật di tích cần phải thận trọng. Và quan trọng hơn nữa là khi nghiên cứu một khai quật nào thì nên có sự hợp tác giữa nhiều ngành khoa học. 15 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi
  16. Mối quan hệ giữa khảo cổ học và các ngành khác Danh mục tài liệu tham khảo 1. G.N.Machusin (Phạm Thái Xuyên dịch), Nguồn gốc loài người, Nxb Mir Maxcơva. 2. Phan Đình Nham (2006), Lưu trữ học đại cương, Tp. Hồ Chí Minh. 3. Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Diệp Đình Hoa, Cơ sở Khảo cổ học, Nxb Đại học và trung học chuyên nghiệp, Http//:www.baotanglichsu.vn Http//:www.khaocohoc.gov.vn Giáo trình khảo cổ học việt nam (Đinh Ngọc Bảo) 16 Sinh viên thực hiện : Trịnh Kim Chi

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản