Ngày 23/4/2008, Chính ph có T trình và D th o Lu t Cán b , công ch củ ờ ự ả ậ ộ ứ
trình Qu c h i. D th o Lu t g m 8 ch ng, 91 đi u, bao g m nhi u n iố ộ ự ả ậ ồ ươ ề ồ ề ộ
dung m i, th hi n quan đi m c a Đ ng ta v vi c ti p t c c i cách chớ ể ệ ể ủ ả ề ệ ế ụ ả ế
đ công v , công ch c, đáp ng ph n nào vi c đ i m i t duy v m t n nộ ụ ứ ứ ầ ệ ổ ớ ư ề ộ ề
công v ti n b , phù h p v i yêu c u c i cách n n hành chính nhà n c vàụ ế ộ ợ ớ ầ ả ề ướ
xây d ng n n kinh t th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa. Sau khiự ề ế ị ườ ị ướ ộ ủ
nghiên c u D th o Lu t, c n kh ng đ nh các n i dung ti n b và ti p t cứ ự ả ậ ầ ẳ ị ộ ế ộ ế ụ
xem xét m t cách khoa h c m t s n i dung sau đây:ộ ọ ộ ố ộ
1. Khái ni m công vệ ụ
Ho t đ ng công v - lo i ho t đ ng nhân danh quy n l c công, quy n l cạ ộ ụ ạ ạ ộ ề ự ề ự
nhà n c tác đ ng đ n các quan h hành chính gi a các c quan nhàướ ộ ế ệ ữ ơ
n c v i nhau, gi a công ch c, viên ch c nhà n c (là ch th chính trongướ ớ ữ ứ ứ ướ ủ ể
ho t đ ng công v ) thông qua trách nhi m, quy n h n và nghĩa v c a hạ ộ ụ ệ ề ạ ụ ủ ọ
đ ph c v l i ích công c ng (l i ích c a nhà n c, c a nhân dân). Lo iể ụ ụ ợ ộ ợ ủ ướ ủ ạ
ho t đ ng này có đ c đi m riêng, khác v i các lo i ho t đ ng khác ch :ạ ộ ặ ể ớ ạ ạ ộ ở ỗ
tr c h t, ho t đ ng công v mang tính sáng t o, không tr c ti p làm raướ ế ạ ộ ụ ạ ự ế
c a c i v t ch t cho xã h i; th hai, lao đ ng c a ho t đ ng này là laoủ ả ậ ấ ộ ứ ộ ủ ạ ộ
đ ng trí óc, do các công ch c, viên ch c (đ c đào t o ngh nghi p nh tộ ứ ứ ượ ạ ề ệ ấ
đ nh) th c hi n; th ba, ph ng ti n c a ho t đ ng công v là ngu nị ự ệ ứ ươ ệ ủ ạ ộ ụ ồ
thông tin (thu th p, cung c p, x lý thông tin) đ ban hành các quy t đ nhậ ấ ử ể ế ị
qu n lý. Các quy t đ nh này tác đ ng lên con ng i nh m qu n lý conả ế ị ộ ườ ằ ả
ng i.ườ
Khác v i lao đ ng s n xu t tr c ti p ra c a c i v t ch t, ho t đ ng nàyớ ộ ả ấ ự ế ủ ả ậ ấ ạ ộ
nhân danh quy n l c công - lo i quy n l c ch t n t i trong m t ph m viề ự ạ ề ự ỉ ồ ạ ộ ạ
ch th nh t đ nh (công ch c, viên ch c nhà n c ho c nh ng ng i đ củ ể ấ ị ứ ứ ướ ặ ữ ườ ượ
Nhà n c u quy n (h p đ ng) đ th c hi n m t c ng v nh t đ nh c aướ ỷ ề ợ ồ ể ự ệ ộ ộ ụ ấ ị ủ
Nhà n c).ướ
Khái ni m công v có th còn nhi u tranh cãi. Tuy nhiên, khó có th ápệ ụ ể ề ể
d ng m t mô hình quy n l c công nào vào m t qu c gia có nh ng đ c thùụ ộ ề ự ộ ố ữ ặ
riêng. N u xem ho t đ ng công v ch là ho t đ ng mang tính quy n l cế ạ ộ ụ ỉ ạ ộ ề ự
nhà n c thì hoàn toàn không phù h p v i Vi t Nam. B i l , t khi Cáchướ ợ ớ ệ ở ẽ ừ
m ng tháng Tám thành công d i s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n Vi tạ ướ ự ạ ủ ả ộ ả ệ
Nam, c dân t c, các b ph n c a h th ng chính tr đ u ph c v sả ộ ộ ậ ủ ệ ố ị ề ụ ụ ự
nghi p chung - s nghi p cách m ng và các ch th trong h th ng chínhệ ự ệ ạ ủ ể ệ ố
tr đ u là "công b c c a dân". N u theo quan đi m ho t đ ng công v làị ề ộ ủ ế ể ạ ộ ụ
ho t đ ng ch nhân danh quy n l c nhà n c thì ho t đ ng c a Đ ng, cácạ ộ ỉ ề ự ướ ạ ộ ủ ả
đoàn th đ u không ph i là ho t đ ng công v ? Ho c n u xem công v làể ề ả ạ ộ ụ ặ ế ụ
ho t đ ng mang tính "th ng xuyên, liên t c, công ch c ch h ng l ngạ ộ ườ ụ ứ ỉ ưở ươ
t ngân sách nhà n c" thì s g p ph n ng t nh ng ng i do c tri b uừ ướ ẽ ặ ả ứ ừ ữ ườ ử ầ
ra (đ i bi u Qu c h i, đ i bi u H i d ng nhân dân) v i nhi m kỳ 5 nămạ ể ố ộ ạ ể ộ ồ ớ ệ
(công v không mang tính th ng xuyên). H n n a, hi n nay chúng taụ ườ ơ ữ ệ
đang có ch tr ng xã h i hoá m t s lĩnh v c do Nhà n c tr c đâyủ ươ ộ ộ ố ự ướ ướ
đ m nh n (tr ng h c, b nh vi n, công ch ng...). Do đó, có th m t sả ậ ườ ọ ệ ệ ứ ể ộ ố
ho t đ ng c a Nhà n c ph i đ c chuy n giao cho các cá nhân, t ch cạ ộ ủ ướ ả ượ ể ổ ứ
th c hi n (d ch v công) ho c u quy n th c hi n m t s ho t đ ng theoự ệ ị ụ ặ ỷ ề ự ệ ộ ố ạ ộ
hình th c "h p đ ng hành chính" thì khái ni m "h ng l ng t ngân sáchứ ợ ồ ệ ưở ươ ừ
nhà n c" ho c "trong biên ch " s khó có l p lu n thuy t ph c (các d chướ ặ ế ẽ ậ ậ ế ụ ị
v công th ng t h ch toán, l y thu bù chi...) Có th đ a ra nhi u giụ ườ ự ạ ấ ể ư ề ả
thi t n a đ l p lu n cho khái ni m công v và các ch th th c hi n côngế ữ ể ậ ậ ệ ụ ủ ể ự ệ
v Vi t Nam và v i cách ti p c n khác nhau, vi c tranh lu n v ch đụ ở ệ ớ ế ậ ệ ậ ề ủ ề
th nào là ho t đ ng công v Vi t Nam t tr c t i nay cũng ch a đ nế ạ ộ ụ ở ệ ừ ướ ớ ư ế
h i k t thúc. Chính b i l đó, Pháp l nh cán b , công ch c năm 1998 (s aồ ế ở ẽ ệ ộ ứ ử
đ i, b sung năm 2000, 2003) không đ c p đ n khái ni m công v theoổ ổ ề ậ ế ệ ụ
h ng đ nh nghĩa mà cách ti p c n là ch ra ch th trong ho t đ ng đó.ướ ị ế ậ ỉ ủ ể ạ ộ
Ch ng h n "ng i đ c tuy n d ng, b nhi m vào m t ng ch công ch cẳ ạ ườ ượ ể ụ ổ ệ ộ ạ ứ
ho c giao gi m t công v th ng xuyên " (đi m c, kho n 1, Đi u 1). Bênặ ữ ộ ụ ườ ể ả ề
c nh đó, Pháp l nh còn đ a ra các thu t ng (mà không có gi i thích) nhạ ệ ư ậ ữ ả ư
" nhi m v th ng xuyên, ho c làm vi c, ho c giao gi ch c danh chuyênệ ụ ườ ặ ệ ặ ữ ứ
môn" (Đi u 1 (kho n 1, đi m b, d, e, h); Đi u 6 (kho n 2); các đi u 7; 13;ề ả ể ề ả ề
14; 15 và Đi u 29) …Cách quy đ nh nh v y không rõ, không ph n ánhề ị ư ậ ả
đ c hình th c, cách th c ho t đ ng công v c a cán b , công ch c th iượ ứ ứ ạ ộ ụ ủ ộ ứ ờ
gian qua.
Nh trên đã phân tích, trong đi u ki n đ c thù n c ta, c n quan tâmư ề ệ ặ ở ướ ầ
đ n khía c nh chính tr và tính th ng nh t trong ho t đ ng c a b máy c aế ạ ị ố ấ ạ ộ ủ ộ ủ
Đ ng, đoàn th và nhà n c[1]. Do đó, theo cách th c t ch c quy n l cả ể ướ ứ ổ ứ ề ự
(quy n l c chính tr và quy n l c nhà n c) trong hoàn c nh l ch s c aề ự ị ề ự ướ ả ị ử ủ
n c ta, ho t đ ng công v bao g m các ho t đ ng c a các c quan nhàướ ạ ộ ụ ồ ạ ộ ủ ơ
n c, t ch c chính tr , t ch c chính tr xã h i là m t kh ng đ nh đúng.ướ ổ ứ ị ổ ứ ị ộ ộ ẳ ị
Tuy nhiên, c n xác đ nh rõ lo i ho t đ ng nào là nhân danh quy n l c nhàầ ị ạ ạ ộ ề ự
n c, lo i ho t đ ng nào là nhân danh nhi m v c a Đ ng, t ch c chínhướ ạ ạ ộ ệ ụ ủ ả ổ ứ
tr -xã h i đ có c s đ a ra các nguyên t c t ch c, cách th c t ch cị ộ ể ơ ở ư ắ ổ ứ ứ ổ ứ
ho t đ ng c a các ch th . M t khác, trong ti n trình c i cách hành chính,ạ ộ ủ ủ ể ặ ế ả
chúng ta cũng c n đ n s chuy n đ i t "ch c năng cai tr sang ch c năngầ ế ự ể ổ ừ ứ ị ứ
ph c v " c a Nhà n c đ có th đ a d n m t s lo i vi c mà Nhà n cụ ụ ủ ướ ể ể ư ầ ộ ố ạ ệ ướ
đang n m gi sang cho các t ch c, cá nhân th c hi n (m t s ho t đ ngắ ữ ổ ứ ự ệ ộ ố ạ ộ
d ch v công nhân danh quy n l c nhà n c).ị ụ ề ự ướ
Theo chúng tôi, trong D th o Lu t cán b , công ch c c n phân đ nh cácự ả ậ ộ ứ ầ ị
lo i ho t đ ng công v t ng ng v i t ng ch th :ạ ạ ộ ụ ươ ứ ớ ừ ủ ể
- Công v trong b máy nhà n c (bao g m ho t đ ng c a các c quanụ ộ ướ ồ ạ ộ ủ ơ
th c hi n các ch c năng l p pháp, hành pháp và t pháp);ự ệ ứ ậ ư
- Công v trong ho t đ ng c a b máy Đ ng, đoàn th chính tr ;ụ ạ ộ ủ ộ ả ể ị
- Công v (u quy n) đ i v i các d ch v công mà nhà n c u quy n[2].ụ ỷ ề ố ớ ị ụ ướ ỷ ề
T vi c phân đ nh trên, c n có các ch đ nh pháp lý t ng ng nh tuy nừ ệ ị ầ ế ị ươ ứ ư ể
d ng, b nhi m, b u c , khen th ng đ n các ch tài pháp lý liên quanụ ổ ệ ầ ử ưở ế ế
2. Đ i t ng là cán b , công ch c trong các đ n v s nghi p côngố ượ ộ ứ ơ ị ự ệ
Các đ n v s nghi p công là các t ch c d ch v công đ c Nhà n c uơ ị ự ệ ổ ứ ị ụ ượ ướ ỷ
quy n trong m t s lĩnh v c. Đ i ngũ cán b , công ch c trong các đ n về ộ ố ự ộ ộ ứ ơ ị
này t n t i trong su t chi u dài l ch s xây d ng ch nghĩa xã h i n cồ ạ ố ề ị ử ự ủ ộ ở ướ
ta v i con s hi n nay, lên đ n 1.434.660 ng i, ho t đ ng trên các lĩnhớ ố ệ ế ườ ạ ộ
v c y t , giáo d c, văn hoá- ngh thu t, th d c, th thaoTrong s này cóự ế ụ ệ ậ ể ụ ể ố
các cán b qu n lý, lãnh đ o và ng i tr c ti p tham gia các ho t đ ngộ ả ạ ườ ự ế ạ ộ
chuyên môn nghi p v .ệ ụ
Đ i v i ng i làm công tác qu n lý, lãnh đ o, c n thi t ph i đ a vào đ iố ớ ườ ả ạ ầ ế ả ư ố
t ng đi u ch nh c a D th o Lu t b i h u h t s ng i này đ u đ cượ ề ỉ ủ ự ả ậ ở ầ ế ố ườ ề ượ
Nhà n c đào t o, tuy n d ng, c sang gi các ch c v qu n lý, lãnh đ o;ướ ạ ể ụ ử ữ ứ ụ ả ạ
h n n a, hi n nay, các t ch c s nghi p công n c ta h u h t do Nhàơ ữ ệ ổ ứ ự ệ ở ướ ầ ế
n c thành l p v i v n, tài s n thu c Nhà n c đ th c hi n m t s d chướ ậ ớ ố ả ộ ướ ể ự ệ ộ ố ị
v công ích đ c Nhà n c u quy n. Đ qu n lý t t các tài s n này, Nhàụ ượ ướ ỷ ề ể ả ố ả
n c c n ph i c các công ch c c a mình đ qu n lý, đi u hành. Do đó,ướ ầ ả ử ứ ủ ể ả ề
c n thi t ph i áp d ng các quy đ nh c a Lu t cán b , công ch c đ i v iầ ế ả ụ ị ủ ậ ộ ứ ố ớ
đ i t ng là cán b qu n lý, lãnh đ o các đ n v s nghi p công.ố ượ ộ ả ạ ơ ị ự ệ
Đ i v i ng i tr c ti p làm vi c trong các đ n v s nghi p công (khôngố ớ ườ ự ế ệ ơ ị ự ệ
ph i qu n lý, lãnh đ o), c n cân nh c th t k khi đ a h ra kh i đ i t ngả ả ạ ầ ắ ậ ỹ ư ọ ỏ ố ượ
đi u ch nh c a D th o Lu t. Đây là đ i t ng r t đông bao g m các giáoề ỉ ủ ự ả ậ ố ượ ấ ồ
viên, bác s , nghiên c u viên, di n viên, v n đ ng viên, tr c ti p b ng laoỹ ứ ễ ậ ộ ự ế ằ
đ ng trí óc và tài năng đóng góp cho xã h i. Trong t ng lai, đ i t ng nàyộ ộ ươ ố ượ
s tr thành đ i ngũ viên ch c[3] làm vi c trong khu v c s nghi p côngẽ ở ộ ứ ệ ự ự ệ
nh m phát huy kh năng, trí tu phù h p v i t ng lĩnh v c chuyên môn;ằ ả ệ ợ ớ ừ ự
m t khác, đây cũng là đ nh h ng c a Đ ng trong vi c làm rõ ho t đ ngặ ị ướ ủ ả ệ ạ ộ
hành chính v i d ch v công và nh m "xác đ nh s l ng v trí vi c làmớ ị ụ ằ ị ố ượ ị ệ
trong t ng đ n v s nghi p d ch v công theo h ng th c hi n ch đ h pừ ơ ị ự ệ ị ụ ướ ự ệ ế ộ ợ
đ ng làm vi c trong các đ n v s nghi p công"[4].ồ ệ ơ ị ự ệ
Hi n nay, chúng ta đang có ch tr ng xã h i hoá các ho t đ ng sệ ủ ươ ộ ạ ộ ự
nghi p thông qua các hình th c t ch , ch u trách nhi m, h ch toán đ cệ ứ ự ủ ị ệ ạ ộ
l p ho c chuy n đ i sang các doanh nghi p công ích. Đây là ch tr ngậ ặ ể ổ ệ ủ ươ
đúng, phù h p v i c ch th tr ng đ nh h ng xã h i ch nghĩa. N u đ iợ ớ ơ ế ị ườ ị ướ ộ ủ ế ố
t ng này không ph i là công ch c thì Nhà n c c n chu n b đ y d cácượ ả ứ ướ ầ ẩ ị ầ ủ
c s pháp lý v ch đ chính sách nh v n đ chuy n đ i c c u lo iơ ở ề ế ộ ư ấ ề ể ổ ơ ấ ạ
hình d ch v công, v n đ u t , thu nh p, ti n l ng...d h th c s yênị ụ ố ầ ư ậ ề ươ ể ọ ự ự
tâm và không gây xáo tr n trong quá trình th c hi n. Đ ng th i, c n đ a raộ ự ệ ồ ờ ầ ư
l trình h p lý cho t ng đ i t ng, phù h p v i t ng ngành ngh , lĩnh v c.ộ ợ ừ ố ượ ợ ớ ừ ề ự
T năm 2003 đ n nay, Nhà n c ta đã th c hi n ph ng th c ký h p đ ngừ ế ướ ự ệ ươ ứ ợ ồ
lao đ ng cho đ i t ng này. K t qu t ng đ i kh quan và đ c d lu nộ ố ượ ế ả ươ ố ả ượ ư ậ
ng h [5].ủ ộ
Đ th c hi n ch tr ng trên, D th o lu t c n quy đ nh mang tính nguyênể ự ệ ủ ươ ự ả ậ ầ ị
t c và xác đ nh l trình (ho c giao cho Chính ph ) quy đ nh ch đ chínhắ ị ộ ặ ủ ị ế ộ
sách, l i ích c a đ i t ng đang làm vi c khu v c s nghi p công, k cợ ủ ố ượ ệ ở ự ự ệ ể ả
v i s ng i đ c áp d ng các quy đ nh c a Pháp l nh cán b , công ch cớ ố ườ ượ ụ ị ủ ệ ộ ứ
t 2003 tr v tr c nh m b o đ m cho đ i t ng và các t ch c sừ ở ề ướ ằ ả ả ố ượ ổ ứ ự
nghi p công không b thi t thòi v quy n và l i ích, đ c bi t c n có u đãiệ ị ệ ề ề ợ ặ ệ ầ ư
đ i v i viên ch c s nghi p làm vi c trong các ngành mà th tr ng khôngố ớ ứ ự ệ ệ ị ườ
có kh năng bù đ p ho c các đ a bàn khó khăn (mi n núi, vùng sâu, vùngả ắ ặ ị ề
xa, biên gi i, h i đ o) nh m cung c p các d ch v công ngày càng có ch tớ ả ả ằ ấ ị ụ ấ
l ng cao, đáp ng nhu c u c a nhân dân, đ ng th i t o đ ng l c cho đ iượ ứ ầ ủ ồ ờ ạ ộ ự ộ
ngũ cán b , viên ch c làm vi c.ộ ứ ệ
3. Các nguyên t c ho t đ ng công vắ ạ ộ ụ
Lu t đ a ra 4 nguyên t c ho t đ ng công v (Đi u 3). Đây là nh ng đ nhậ ư ắ ạ ộ ụ ề ữ ị
h ng đúng và ti n b c a ho t đ ng công v so v i Pháp l nh cán b ,ướ ế ộ ủ ạ ộ ụ ớ ệ ộ
công ch c. Tuy nhiên, xét v lý thuy t thì ch a đ . ứ ề ế ư ủ
M t trong nh ng nguyên t c quan tr ng, chi ph i toàn b ho t đ ng nhânộ ữ ắ ọ ố ộ ạ ộ
danh quy n l c công là: ph c v l i ích c a nhân dân (đ t l i h p phápề ự ụ ụ ợ ủ ặ ợ ợ
c a nhân dân làm m c đích ho t đ ng công v ). Trong đi u ki n xây d ngủ ụ ạ ộ ụ ề ệ ự
ch nghĩa xã h i theo đ nh h ng xã h i ch nghĩa, h th ng chính tr ủ ộ ị ướ ộ ủ ệ ố ị ở
n c ta là đ i di n cho l i ích c a toàn dân. mu n đ i di n cho l i ích đó,ướ ạ ệ ợ ủ ố ạ ệ ợ
ho t đ ng công v (mà cán b , công ch c là ng i th c hi n) ph i đ t l iạ ộ ụ ộ ứ ườ ự ệ ả ặ ợ
ích c a nhân dân lên hàng đ u. Nguyên t c này lo i b t t ng v l i,ủ ầ ắ ạ ỏ ư ưở ụ ợ