Cây vĩ c m cho Rothschild ầ
Anton Tchekhov
Đó là m t th tr n nh , còn t i t h n m t cái làng, trong đó dân c h u nh toànộ ị ấ ỏ ồ ệ ơ ộ ư ầ ư
ông già bà lão, ch t hi m t i m c khó ch u. B nh vi n và nhà tù c n r t ít quanế ế ớ ứ ị ệ ệ ầ ấ
tài. Nói tóm l i, công vi c đây r t chán. ạ ệ ở ấ
Giá Iakov Ivanovich làm ngh đóng quan tài trên t nh thì có l lão đã có m tề ở ỉ ẽ ộ
ngôi nhà riêng h n hoi, và đó ng i ta g i lão là ông Iakov Matveevich, chẳ ở ườ ọ ứ
không nh cái gi ng dân mách qué đây, g i tr ng không cái tên Iakov, đã thư ố ở ọ ố ế
còn đ t cho lão cái bi t danh “lão Đ ng”, ho có tr i m i hi u là gì. Iakov s ngặ ệ ồ ạ ờ ớ ể ố
nghèo kh nh m t gã mugic t m th ng, ngôi nhà g cũ k ch t ch i, trong đóổ ư ộ ầ ườ ỗ ỹ ậ ộ
c lão, Marpha, cái b p lò, cái gi ng đôi, đ ng quan tài và các th đ đ c khácả ế ườ ố ứ ồ ạ
đ u nhét vào m t cái phòng duy nh t. ề ộ ấ
Iakov đóng nh ng chi c quan tài đ p và ch c ch n. Đ i v i đám mugic và cánhữ ế ẹ ắ ắ ố ớ
đàn ông th tr n, lão đóng quan tài theo kích c c a b n thân và ch a m t l nị ấ ỡ ủ ả ư ộ ầ
nh m l n, b i vì có bói cũng không ra m t ng i cao to, ch c kh e nh lão, kầ ẫ ở ộ ườ ắ ỏ ư ể
c trong nhà tù, m c dù lão đã b y m i tu i. Đ i v i đám ng i có máu m t vàả ặ ẩ ươ ổ ố ớ ườ ặ
ph n , nh ng c quan tài đ c đóng theo kích th c c a h mà lão đo r t kụ ữ ữ ỗ ượ ướ ủ ọ ấ ỹ
b ng cái th c s t. Còn quan tài đ t cho con tr lão nh n m t cách mi n c ng,ằ ướ ắ ặ ẻ ậ ộ ễ ưỡ
đóng ch ng theo m t kích c nào, và lúc nh n ti n công bao gi cũng nói:ẳ ộ ỡ ậ ề ờ
- Th t tình, tôi ch thích làm nh ng vi c v t vãnh th này.ậ ả ư ệ ặ ế
Ngoài ngh đóng quan tài, lão còn ch i đàn thuê đ ki m thêm chút đ nh. thề ơ ể ế ỉ Ở ị
tr n, trên các đám c i, ng i ta hay g i đ i nh c Do thái t i ch i. Đ i nh c doấ ướ ườ ọ ộ ạ ớ ơ ộ ạ
lão th thi c Moise Ilich Sakhkes làm ông b u và th ng thu v cho mình già n aợ ế ầ ườ ề ử
s thu nh p. Vì Iakov kéo vĩ c m r t hay, nh t là nh ng bài hát Nga, nên Sakhkesố ậ ầ ấ ấ ữ
th nh tho ng v n m i lão ch i trong đ i nh c c a mình và tr cho lão năm m iỉ ả ẫ ờ ơ ộ ạ ủ ả ươ
copek m t ngày, không tính nh ng món th ng c a khách. C tho t ng i vào banộ ữ ưở ủ ứ ạ ồ
nh c là bao gi ng i Iakov cũng đ m m hôi và m t thì đ gay đ g t; khôngạ ờ ườ ẫ ồ ặ ỏ ỏ ắ
khí nóng n c n ng n c mùi t i đ n ng t th , ti ng violon rít lên, ti ngự ồ ặ ỏ ế ạ ở ế ế
contrebasse khàn khàn bên tai trái, còn bên tai ph i là ti ng sáo n c n c a gã Doả ế ứ ở ủ
Thái tóc hung, g y nhom, m t ch ng ch t nh ng đ ng gân xanh đ , mang cái tênầ ặ ằ ị ữ ườ ỏ
c a Rothschild, m t ng i giàu n i ti ng. Và gã Do Thái đáng nguy n r a này,ủ ộ ườ ổ ế ề ủ
k c nh ng lúc vui v nh t, v n c tình th i sáo th t não nùng. Không có m tể ả ữ ẻ ấ ẫ ố ổ ậ ộ
nguyên c rõ ràng nào, nh ng trong ng i Iakov c d n d n tích t s ganh ghétớ ư ườ ứ ầ ầ ụ ự
và lòng khinh b đ i v i dân Do Thái, đ c b êt v i Rothschild; lão nhi c móc, ch iỉ ố ớ ặ ị ớ ế ử
m ng gã b ng đ l i x u xa, có l n còn đ nh t n c gã n a. Rothschild gi n gi ,ắ ằ ủ ờ ấ ầ ị ẩ ả ữ ậ ữ
làu bàu, nhìn lão, rít qua k răng:ẽ
- N u không tr ng cái tài c a ông thì tôi đã ném ông qua c a s t lâu r i.ế ọ ủ ử ổ ừ ồ
Sau đó gã b t khóc. Chính vì th ng i ta m i lão Đ ng r t hãn h u, ch trongậ ế ườ ờ ồ ấ ữ ỉ
tr ng h p v ng m t m t nh c công Do Thái nào đó.ườ ợ ắ ặ ộ ạ
Iakov không bao gi có đ c tâm tr ng s ng khoái b i lão luôn ph i ch u nh ngờ ượ ạ ả ở ả ị ữ
th t thu ghê g m. Ví d , ch nh t và nh ng ngày l làm vi c là có t i, còn thấ ớ ụ ủ ậ ữ ễ ệ ộ ứ
hai - húy nh t, chính vì th trong m t năm, mu n hay không, ph i có t i g n haiậ ế ộ ố ả ớ ầ
trăm ngày ăn không ng i r i. Thi t h i m i l n làm sao! Này nhé, có nh ng đámồ ồ ệ ạ ớ ớ ữ
c i l i không c n nh c, hay Sekhkes không m i Iakov, th là thi t r i. C nh sátướ ạ ầ ạ ờ ế ệ ồ ả
tr ng hai năm li n m đau, tàn t và Iakov mong ch lão ch t t ng ngày, yưở ề ố ạ ờ ế ừ ấ
v y mà lão l i lên t nh ch a b nh r i ngo o luôn đó. Này nhé, thi t h i có khiậ ạ ỉ ữ ệ ồ ẻ ở ệ ạ
lên t i c m i rúp, n u nh bu c ph i đóng m t cái quan tài đ t ti n có hoa vănớ ả ươ ế ư ộ ả ộ ắ ề
ph nhũ. Nh ng tính toán thua l th ng dày vò Iakov vào ban đêm; lão đ t chi củ ữ ỗ ườ ặ ế
vĩ c m lên chăn, và khi đ m i ý nghĩ v v n len vào đ u, lão l i b t giây đàn,ầ ủ ọ ớ ẩ ầ ạ ậ
cây vĩ c m phát ra nh ng âm thanh trong bóng t i khi n lão nh lòng h n. ầ ữ ố ế ẹ ơ
Ngày mùng sáu tháng năm năm ngoái Marpha b ng nhiên lăn ra m. Bà th n ngỗ ố ở ặ
nh c, u ng nhi u n c và đi đ ng lo ng cho ng, th mà bu i sáng v n t mìnhọ ố ề ướ ứ ạ ạ ế ổ ẫ ự
nhóm lò, th m chí còn đi kín n c. T i chi u bà n m m t ch . Iakov ch i đànậ ướ ớ ề ằ ộ ỗ ơ
su t ngày, t i m t m i xem đ n quy n s ghi chép nh ng th t thu hàng ngày, vàố ố ị ớ ế ể ổ ữ ấ
vì bu n chán lão làm b n t ng k t c năm. T ng c ng m t t t c h n nghìn rúp.ồ ả ổ ế ả ổ ộ ấ ấ ả ơ
Đi u đó làm lão s c t i m c v t to t quy n s xu ng sàn và di di chân lên. Sauề ố ớ ứ ứ ẹ ể ổ ố
đó lão l i v l y cái bàn g y và tính toán r t lâu, th dài căng th ng. M t mũi lãoạ ớ ấ ả ấ ở ẳ ặ
đ gay và đ m m hôi. Lão nghĩ h n nghìn rúp th t thu đó n u đem g i nhà băngỏ ẫ ồ ơ ấ ế ử
thì m i năm lãi su t cũng ch ng đ c là bao - có 40 rúp. Có nghĩa 40 rúp này cũngỗ ấ ẳ ượ
là m t m t mát n a. Nói tóm l i, dù có xoay x nh th nào, thì đâu cũng đ cộ ấ ữ ạ ở ư ế ở ộ
th y m t mát, không h n.ấ ấ ơ
- Iakov! - Marpha b t ng g i lão. - Tôi ch t đ n n i r i.ấ ờ ọ ế ế ơ ồ
Lão nhìn bà v . M t bà đ r c vì nóng, sáng r và sung s ng khác th ng. Lãoợ ặ ỏ ự ỡ ướ ườ
Đ ng quen nhìn th y m t bà nh t nh t, len lét th m h i, gi đây lão th y lúngồ ấ ặ ợ ạ ả ạ ờ ấ
túng. Hình nh bà lão đ c ch ng ch t th t và t ra sung s ng vì cu i cùng đãư ố ứ ế ậ ỏ ướ ố
vĩnh vi n r i kh i cái nhà này, thoát kh i đ ng quan tài và kh i Iakov... Bà nhìnễ ờ ỏ ỏ ố ỏ
lên tr n, đôi môi đ ng đ y, nét m t c a bà th t h nh phúc, nh th bà đã nhìnầ ộ ậ ặ ủ ậ ạ ư ể
th y cái ch t, ng i gi i thoát cho bà, và đang th m thì v i nó.ấ ế ườ ả ầ ớ
Tr i h ng sáng, t c a s nhìn th y rõ bình minh đang cháy r c. Nhìn bà v già,ờ ử ừ ử ổ ấ ự ợ
Iakov không hi u sao nh ra r ng c cu c đ i ch a m t l n lão vu t ve bà, ch aể ớ ằ ả ộ ờ ư ộ ầ ố ư
t ng th ng xót bà, ch a bao gi nghĩ t i vi c mua cho bà l y m t t m khănừ ươ ư ờ ớ ệ ấ ộ ấ
choàng nh , mà ch la m ng bà, ch i b i vì thua l , nhào t i bà v i nh ng n mỏ ỉ ắ ử ớ ỗ ớ ớ ữ ắ
đ m. Th t ra thì ch a bao gi lão đánh v c , nh ng m i l n d a n t nh thấ ậ ư ờ ợ ả ư ỗ ầ ọ ạ ư ế
cũng đã đ làm cho bà s rúm c ng i. Ngoài ra, lão còn không cho bà u ng trà,ủ ợ ả ườ ố
s t n kém, và bà ch u ng n c tr ng. Chính vì v y nên lão hi u đ c vì sao nétợ ố ỉ ố ướ ắ ậ ể ượ
m t bà gi đây th t kỳ l , sung s ng và lão c m th y khi p hãi.ặ ờ ậ ạ ướ ả ấ ế
Ch cho sáng h n, lão m n ng a c a hàng xóm và ch Marpha t i b nh vi n.ờ ẳ ượ ự ủ ở ớ ệ ệ
đó không nhi u b nh nhân l m, vì th lão không ph i đ i lâu, ch m t có baỞ ề ệ ắ ế ả ợ ỉ ấ
ti ng. Và th t quá may cho lão, l n này ti p b nh nhân không ph i là quan đ c, vìế ậ ầ ế ệ ả ố
b n thân ngài cũng b m, mà là viên y tá Maksim Nikolaich, ng i mà c th tr nả ị ố ườ ả ị ấ
kháo nhau r ng m c dù là tay b m r u và thích gây g , song còn bi t vi c h nằ ặ ợ ượ ổ ế ệ ơ
đ c t .ố ờ
- Xin chào ngài, - Iakov v a dìu v vào phòng khám, v a chào h i. - Xin đ c thừ ợ ừ ỏ ượ ứ
l i, chúng tôi t i qu y qu ngài, Maksim Nikolaich, vì vi c v t này. Ch là bà xãỗ ớ ấ ả ệ ặ ả
chúng tôi v a m i b m. Nói th nào nh , b n đ i, nh ng i ta th ng g i, d ,ừ ớ ị ố ế ỉ ạ ờ ư ườ ườ ọ ạ
xin l i ngài v cách nói năng...ỗ ề
Cau đôi lông mày b c và vu t cái ng nghe, viên y tá b t đ u khám cho bà già.ạ ố ố ắ ầ
Marpha ng i trên gh đ u ng i g p xu ng, g y gò, mũi nh n v i cái mi ng háồ ế ẩ ườ ậ ố ầ ọ ớ ệ
ra, nhìn nghiêng trông bà gi ng nh con chim đang khát n c.ố ư ướ
- R i... Xong r i - viên y tá ch m ch p nói và th dài. - B i nhi m, mà cũng cóồ ồ ậ ạ ở ộ ễ
th s t nóng. Hi n đang có d ch th ng hàn thành ph . Bi t làm sao đ c? Bàể ố ệ ị ươ ở ố ế ượ
già s ng th cũng là đ r i, l y tr i... Bà y bao nhiêu tu i v y?ố ế ủ ồ ạ ờ ấ ổ ậ
- Thi u m t tu i tròn b y m i, th a ngài Masim Nikolaich.ế ộ ổ ẩ ươ ư
- Bi t làm sao? Bà già s ng đ r i. Đã đ n lúc đ c v v i Chúa.ế ố ủ ồ ế ượ ề ớ
- D , ngài d y th t chí lý, Masim Nikolaich, - Iakov nói, m m c i nhũn nh n, -ạ ạ ậ ỉ ườ ặ
xin đ c đa t lòng t t c a ngài, nh ng chúng tôi cũng xin phép đ c trình b y,ượ ạ ố ủ ư ượ ầ
m i loài sâu b đ u mu n s ng c .ọ ọ ề ố ố ả ạ
- Ch l i à! - Viên y tá nói v i cái gi ng nh th s s ng ch t c a bà già phứ ạ ớ ọ ư ể ự ố ế ủ ụ
thu c c vào lão. - Thôi, th này nhé, ông b n, đ p khăn nhúng n c l nh lênộ ả ế ạ ắ ướ ạ
đ u bà y và cho bà y u ng ch thu c b t này, ngày hai l n. Còn bây gi xinầ ấ ấ ố ỗ ố ộ ầ ờ
t m bi t. ạ ệ
Căn c vào nét m t c a viên y tá, Iakov hi u r ng vi c c a v lão h ng r i vàứ ặ ủ ể ằ ệ ủ ợ ỏ ồ
ch ng có thu c b t nào có th c u n i. Lão hi u r t rõ r ng Marpha s ch t r tẳ ố ộ ể ứ ổ ể ấ ằ ẽ ế ấ
nhanh, ch nay mai thôi. Lão kh n m khu u tay viên y tá, nháy m t và nói th m:ỉ ẽ ắ ỷ ắ ầ
- Masim Nikolaich, hay đ t giác hút cho bà y?ặ ấ
- Không có th i gi , không có th i gi . Làm n đ a bà y ra ngoài. Đi ngay cho.ờ ờ ờ ờ ơ ư ấ
T m bi t.ạ ệ
- Xin ngài làm n, làm phúc, - Iakov van nài, - T ngài cũng bi t đ y, n u nh bàơ ự ế ấ ế ư
y b đau b ng hay đau cái gì bên trong c , lúc đó m i dùng đ n thu c b t, thu cấ ị ụ ơ ớ ế ố ộ ố
n c, đ ng này bà y l i b c m! Trong tr ng h p b c m thì vi c đ u tiên làướ ằ ấ ạ ị ả ườ ợ ị ả ệ ầ
ph i rút b t máu, Maksim Nikolaich.ả ớ
Viên y tá đã g i b nh nhân ti p theo. M t m đàn bà d n m t đ a tr b c vàoọ ệ ế ộ ụ ẫ ộ ứ ẻ ướ
phòng.
- Ra ngoài đi, đi đi... - Lão cau có nói v i Iakov. - Đ ng làm v ng tôi.ớ ừ ướ
- Thôi thì ít nh t ông cũng đ t cho bà y m t con đ********* v y! Đ c thấ ặ ấ ộ ậ ượ ế
chúng tôi s su t đ i c u nguy n cho ông!ẽ ố ờ ầ ệ
Viên y tá n i đóa, g t lên:ổ ắ
- C l i nh i mãi! Đ ngu...ứ ả ả ồ
Iakov cũng t c điên, m t đ tía, nh ng lão không nói m t l i, ch đ Marpha d yứ ặ ỏ ư ộ ờ ỉ ỡ ậ
và dìu bà ra kh i phòng khám. Mãi t i lúc ng i vào trong xe ng a lão m i nhìn cáiỏ ớ ồ ự ớ
b nh vi n m t cách nghi t ngã và nh o báng, nói:ệ ệ ộ ệ ạ
- Ng i ta t ng b n bay vào c đây, lũ ngh sĩ! Đám nhà giàu chúng bay đ t giácườ ố ọ ả ệ ặ
hút, còn ng i nghèo thì t i m t con đ********* cũng không cho. Quân b oườ ớ ộ ạ
chúa!
Khi v t i nhà, Marpha đ ng m t lúc, tay v n vào b p lò. Bà s r ng n u nh điề ớ ứ ộ ị ế ợ ằ ế ư
n m thì th nào Iakov cũng s l i than vãn v ti n nong, thua l và ch i m ng bàằ ể ẽ ạ ề ề ỗ ử ắ
c n m đ y, ch ch u làm vi c. Còn Iakov nhìn bà ngán ng m và nh ra r ngứ ằ ấ ả ị ệ ẩ ớ ằ
ngày mai là ngày l Thánh Ioan, ngày kia là ngày l Thánh Nikolai Ban Phép L ,ễ ễ ạ
sau đó là ch nh t, còn sau n a, th hai - húy nh t. C b n ngày không đ c làmủ ậ ữ ứ ậ ả ố ượ
vi c, mà Marpha có th s ch t vào m t trong nh ng ngày này; nghĩa là quan tàiệ ể ẽ ế ộ ữ
ph i đóng ngay ngày hôm nay. Lão c m l y cái th c s t, ti n t i bên v đ l yả ầ ấ ướ ắ ế ớ ợ ể ấ
s đo c a bà. Sau đó bà đi n m, còn lão làm d u thánh r i b t tay vào vi c.ố ủ ằ ấ ồ ắ ệ
Khi đóng xong c quan, lão Đ ng đeo kính và ghi vào quy n s c a mình: “Quanỗ ồ ể ổ ủ
tài cho Marpha Ivanovna - giá 2 rúp 40 copek”.
Và lão th h t ra. Trong th i gian đó bà già v n n m, m t nh m nghi n. Nh ngở ắ ờ ẫ ằ ắ ắ ề ư
t i chi u, lúc ch ng v ng, b ng nhiên bà g i ch ng.ớ ề ạ ạ ỗ ọ ồ
- Mình còn nh ch , Iakov? - Bà v a h i, v a nhìn lão vui v . - Mình còn nhớ ứ ừ ỏ ừ ẻ ớ
cách đây năm m i năm Chúa đã cho chúng ta m t đ a tr tóc vàng? Mình v i tôiươ ộ ứ ẻ ớ
khi đó th ng hay ra ng i b sông, cùng hát... d i m t cây li u, - và bà c iườ ồ ở ờ ướ ộ ễ ườ
cay đ ng, nói thêm: - Con gái bé b ng ch t m t r i.ắ ỏ ế ấ ồ
Iakov căng óc, nh ng không th nào nh n i, c đ a bé, l n cây li u.ư ể ớ ổ ả ứ ẫ ễ
- Bà n m m đ y thôi, - lão nói.ằ ơ ấ
Ông m c s t i ban phép Mình Thánh và x c d u cho bà. Sau đ y Marpha b tụ ư ớ ứ ầ ấ ắ
đ u l m nh m nh ng câu khó hi u và t i g n sáng thì ch t.ầ ả ả ữ ể ớ ầ ế
Các bà già hàng xóm t i t m r a, khâm li m và đ t bà vào áo quan. Đ kh i ph iớ ắ ử ệ ặ ể ỏ ả
chi phí cho ng i tr t , Iakov t đ c l y thánh thi, còn v ph n m thì lãoườ ợ ế ự ọ ấ ề ầ ộ
không ph i tr m t đ ng nào, vì ng i gác nghĩa đ a là cha đ đ u c a lão. B nả ả ộ ồ ườ ị ỡ ầ ủ ố
mugíc khiêng quan tài t i nghĩa đ a cũng không l y ti n, vì quý tr ng Marpha. Điớ ị ấ ề ọ
sau quan tài là nh ng bà già, nh ng ng i hành kh t, hai ng i tàn t t. Nh ngữ ữ ườ ấ ườ ậ ữ
ng i g p trên đ ng đ u làm d u thánh m t cách sùng kính. Iakov l y làm hàiườ ặ ườ ề ấ ộ ấ
lòng vì đã thu x p công vi c n th a, h t lòng, l i không t n kém, không làm m tế ệ ổ ỏ ế ạ ố ấ
lòng ai. Khi t bi t Marpha l n cu i, lão s chi c quan tài, b ng nghĩ: “C quanừ ệ ầ ố ờ ế ụ ỗ
t t th t!”.ố ậ
Nh ng trên đ ng t nghĩa đ a v nhà b ng nhiên m t n i bu n ghê g m choánư ườ ừ ị ề ỗ ộ ỗ ồ ớ
l y lão. Iakov th y mình không đ c kho : h i th nóng và n ng, hai chân b nấ ấ ượ ẻ ơ ở ặ ủ
r n, khát n c. Đã th đ m i ý nghĩ c len vào đ u. L i nghĩ t i vi c c đ iủ ướ ế ủ ọ ứ ầ ạ ớ ệ ả ờ
ch a m t l n th ng xót Marpha, ch a m t l n âu y m bà. Năm m i hai nămư ộ ầ ươ ư ộ ầ ế ươ
s ng chung d i m t mái nhà, v y mà ch a m t l n lão nghĩ t i v , không đ ý,ố ướ ộ ậ ư ộ ầ ớ ợ ể
nh th bà là con mèo hay con chó. Th mà chính bà hàng ngày nhóm lò, n uư ể ế ấ
n ng, kín n c, b c i, n m cùng m t gi ng v i lão, khi lão t nh ng đámướ ướ ổ ủ ằ ộ ườ ớ ừ ữ
c i tr v say kh t, bao gi bà cũng sùng kính đ l y cây vĩ c m, treo lênướ ở ề ướ ờ ỡ ấ ầ
t ng, giúp lão đi ng . Bà làm t t c nh ng vi c đó m t cách th m l ng, dángườ ủ ấ ả ữ ệ ộ ầ ặ
v r t rè, lo l ng. Trên đ ng lão g p Rothschild đang đi t i. Th ng Do Thái v aẻ ụ ắ ườ ặ ớ ằ ừ
c i, v a cúi chào.ườ ừ
- Th mà cháu c đi tìm bác mãi! - gã nói. - Ông Moisei Ilich g i l i chào bác vàế ứ ử ờ
m i bác t i ngay ch ông y.ờ ớ ỗ ấ
Iakov ch ng còn b ng d nghĩ t i vi c đó. Lão ch mu n khóc.ẳ ụ ạ ớ ệ ỉ ố
- Đ tao yên! - Lão nói và đi ti p.ể ế
- Th là th nào? - Rothschild lo l ng, ch y lên phía tr c. - Ông Moissei Ilichế ế ắ ạ ướ
gi n ch t! Ông y b o ph i đ n ngay!ậ ế ấ ả ả ế
Iakov khó ch u b i th ng Do Thái th h n h n, m t h p háy, mà sao m t nó l iị ở ằ ở ổ ể ắ ấ ặ ạ
nhi u tàn nhang màu hung đ th . Nhìn chi c áo khoác màu xanh lá cây v iề ỏ ế ế ớ
nh ng m n vá s m màu và c cái thân hình m nh kh nh, y u t c a nó mà phátữ ụ ẫ ả ả ả ế ớ ủ
t m.ở
- Sao mày c th c vào chuy n c a tao th h , đ t i lép? - Iakov hét lên. - Đ ngứ ọ ệ ủ ế ả ồ ỏ ừ
có bám l y tao!ấ
Th ng Do Thái cũng n i xung, quát l i:ằ ổ ạ
- Xin ông bé cái mi ng đi cho, k o tôi cho ông bay qua b gi u bây gi !ệ ẻ ờ ậ ờ
- Xéo ngay cho khu t m t tao! - Iakov gào lên và n m tay x n t i. - Không saoấ ắ ắ ấ ớ
s ng n i v i loài sâu b này!ố ổ ớ ọ
Rotsild ch t l ng vì s hãi, ng i th p xu ng, hai tay qu qu trên đ u nh thế ặ ợ ồ ụ ố ơ ơ ầ ư ể
đ đòn, sau đó nó b t d y, ba chân b n c ng ch y m t hút. Trên b sông nó nh yỡ ậ ậ ố ẳ ạ ấ ờ ả
t ng t ng, hai tay vung v y, và th y rõ cái l ng dài, còm nhom c a nó c gi tư ư ẩ ấ ư ủ ứ ậ
lên. Đám tr con m ng r g p d p, ch y theo nó, la hét: “Th ng Do Thái! Th ngẻ ừ ỡ ặ ị ạ ằ ằ
Do Thái!”. Đàn chó cũng đu i theo nó, s a váng lên. Có ai đó c i hô h , sau đóổ ủ ườ ố
huýt sáo, đàn chó nhâu nhâu s a d h n... Sau đó ch c có m t con c n Rothschild,ủ ữ ơ ắ ộ ắ
b i v ng l i ti ng thét đau đ n, tuy t v ng c a nóở ọ ạ ế ớ ệ ọ ủ
Iakov d o trên bãi chăn gia súc, sau đ y, không m c đích, lão đi ra phía ngoài thạ ấ ụ ị
tr n. Đám tr con la lên “Lão Đ ng kìa! Lão Đ ng kìa!”. A mà con sông đây r i.ấ ẻ ồ ồ ồ
đó nh ng con gi giun và nh ng con v t tr i kêu chí chóe. Tr i n ng g t, m tỞ ữ ẽ ữ ị ờ ờ ắ ắ ặ
n c ph n chi u ánh sáng làm chói c m t. Iakov men theo con đ ng h p d cướ ả ế ả ắ ườ ẹ ọ
b sông và nhìn th y t b n t m m t bà béo t t, má đ hây, đi lên, lão thoángờ ấ ừ ế ắ ộ ố ỏ
nghĩ: “Rõ th t, m t con rái cá!” . Cách b n t m không xa b n tr con đang câuậ ộ ế ắ ọ ẻ
tôm b ng m i th t. Nhìn th y lão chúng gào lên m t cách đ c đ a: “ Lão Đ ng!ằ ồ ị ấ ộ ộ ị ồ
Lão Đ ng!”. A mà cây li u to l n, già nua v i cái h c t ng đây r i, và trên câyồ ễ ớ ớ ố ướ ồ
sao mà l m t qu ... B ng nhiên trong trí nh c a lão hi n lên hình nh m t đ aắ ổ ạ ỗ ớ ủ ệ ả ộ ứ
tr tóc vàng, nh s ng th t, và c cây li u mà Marpha đã nói t i. Đúng r i, nóẻ ư ố ậ ả ễ ớ ồ
đây r i, chính là cây li u đó - nó v n còn xanh, nh ng im l ng và bu n bã... Nó đãồ ễ ẫ ư ặ ồ
già quá r i, cây li u kh n kh !ồ ễ ố ổ
Lão ng i d i g c cây và b t đ u nh l i. b bên kia, n i hi n đang là cánhồ ướ ố ắ ầ ớ ạ Ở ờ ơ ệ