1
VAI TROØ XÖÔNG GHEÙP ÑOÀNG LOAÏI
TRONG THAY KHÔÙP HAÙNG
Traàn Coâng Toaïi (1)
ÑAÏI CÖÔNG
Gheùp xöông noùi chung vaø gheùp xöông ñoàng loaïi noùi rieâng ñaõ trôû thaønh moät kyõ thuaät
phoå bieán trong nhieàu phaãu thuaät ñaëc bieät trong chaán thöông chænh hình. Nöôùc Myõ vôùi 280 trieäu
daân haøng naêm söû duïng 500.000 ñôn vò moâ gheùp, trong ñoù ¾ laø xöông gheùp ñoàng loaïi. Vieät
Nam vôùi daân soá gaàn 80 trieäu cuõng coù nhu caàu raát lôùn veà söû duïng xöông gheùp ñoàng loaïi, nhöng
phaàn lôùn caùc tröôøng hôïp duøng xöông gheùp töï thaân vì ngaân haøng moâ coøn quaù môùi meû vaø chæ
cung caáp khoaûng 1000 – 1500 ñôn vò xöông gheùp moãi naêm.
Ñeå thay theá moät khieám khuyeát xöông, caùc phaãu thuaät vieân coù theå söû duïng caùc nguoàn
khaùc nhau ñeå gheùp. Moâ gheùp töï thaân (autograft) ñöôïc laáy töø moät vò trí giaûi phaãu khaùc cuûa
chính cô theå beänh nhaân ñeå duøng laïi cho beänh nhaân ñoù. Ñeå laáy xöông gheùp töï thaân thöôøng phaûi
laáy xöông töø maøo chaäu, xöông maùc, xöông söôøn, xöông soï vaø ñoâi khi töø ñaàu döôùi xöông quay
hoaëc moõm khuyûu. Gheùp xöông töï thaân coù öu ñieåm lôùn laø khoâng gaëp haøng raøo mieãn dòch vaø
caùc beänh laây truyeàn töø ngöôøi cho sang ngöôøi nhaän. Thôøi gian lieàn xöông gheùp thöôøng nhanh
hôn. Tuy nhieân gheùp töï thaân laøm keùo daøi cuoäc moå, maát maùu vaø moâ cuûa beänh nhaân gaây ñau
hôn, nhieãm truøng, chaûy maùu nôi laáy gheùp …Trong nhieàu tröôøng hôïp, khoâng theå laáy ñuû soá löôïng
moâ töï thaân cho yeâu caàu ñieàu trò.
Xöông gheùp ñoàng loaïi (bone allograft) ñöôïc laáy töø cô theå cuøng loaøi nhöng khoâng ñoàng
nhaát veà di truyeàn. Söï khoâng ñoàng nhaát veà di truyeàn daãn ñeán haøng raøo mieãn dòch giöõa ngöôøi
cho vaø ngöôøi nhaän. Tuy vaäy moâ gheùp xöông ñoàng loaïi thöôøng laø moâ khoâng coøn teá baøo soáng.
Taïi ngaân haøng moâ, moâ gheùp xöông ñaõ ñöôïc xöû lyù baèng caùc qui trình vöøa ñeå baûo quaûn, vöøa laøm
giaûm tính khaùng nguyeân. Vì vaäy moâ gheùp xöông ñoàng loaïi coù theå ñöôïc cô theå chaáp nhaän maø
khoâng caàn ñoï khaùng nguyeân tröôùc khi gheùp hoaëc ñieàu trò mieãn dòch sau khi gheùp nhö tröôøng
hôïp gheùp cô quan hay teá baøo soáng. Moâ gheùp xöông ñoàng loaïi ñöôïc laáy töø hai nguoàn laø ngöôøi
hieán moâ vöøa maát vaø ngöôøi hieán moâ coøn soáng nhöng phaûi caét boû xöông trong moät soá phaãu
thuaät. Treân theá giôùi, moâ gheùp xöông ñoàng loaïi ñöôïc söû duïng ñaàu tieân treân laâm saøng (1880) do
Macewen (Scotland).
Moâ gheùp dò loaïi (xenograft) coù nguoàn goác töø moät loaøi khaùc. Vì haøng raøo mieãn dòch
trong tröôøng hôïp naøy lôùn hôn nhieàu, moâ gheùp dò loaïi phaûi qua söû lyù raát kyõ. Ngaøy nay moät soá
nöôùc Chaâu AÂu, Nam Myõ vaø moät vaøi nöôùc vuøng Chaâu AÙ chuùng toâi coù dòp thaêm nhö Indonesia,
Malaysia vaãn tieáp tuïc cheá taïo moâ gheùp xöông dò loaïi chuû yeáu töø xöông beâ. Caùc vaät lieäu sinh
hoïc khaùc ñeå thay theá nhö san hoâ, xaø cöø, hydroxi-apatite… cuõng ñöôïc caùc nöôùc quan taâm
nghieân cöùu. Taïi Vieät Nam, chuùng toâi cuõng ñaõ cheá taïo vaät lieäu sinh hoïc gheùp töø san hoâ vaø ñaõ
aùp duïng khaù thaønh coâng trong caùc chuyeân khoa Raêng Haøm Maët, Maét, Coät soáng…
(1) Tieán só, Baùc só Phoù Chuû nhieäm Boäm moân Moâ Phoâi, Tröôûng Nhaân haøng Moâ, Trung taâm Ñaøo taïo Boài döôõng
Can1 boä Y teá TP HCM.
2
SINH HOÏC MOÂ GHEÙP XÖÔNG
Moâ gheùp xöông töï thaân, ñoàng loaïi hay dò loaïi, xöông voû hay xöông xoáp ñeàu bò chuyeån
hoaù trong moät chuoãi caùc quaù trình sinh hoïc coù nhöõng ñaëc ñieåm chung vaø nhöõng ñieåm khaùc bieät
[Burchardt & Enneking, 1975; Burchardt, 1987; Goldberg & Stevenson, 1992; Mast, 1997].
Caùc khaùi nieäm chung:
Söï xaâm nhaäp (incorporation) laø quaù trình xöông chuû lieàn vaøo xöông gheùp, moâ xöông
chuû xaâm laán vaøo xöông gheùp vaø daàn daàn thay theá noù. Quaù trình thay theá bao goàm söï sinh öông
môùi vaø söï huyû xöông gheùp. Söï huûy xöông (bone resorption) ñöôïc thöïc hieän bôûi caùc huûy coát
baøo tieát ra caùc enzym nhö phosphatase acid phaân huûy chaát caên baûn xöông. Söï sinh xöông môùi
do caùc taïo coát baøo thöïc hieän, caùc teá baøo naøy toång hôïp ra caùc thaønh phaàn cuûa chaát neàn vaø gaây
laéng ñoïng muoái canxi leân ñoù, taïo thaønh chaát caên baûn xöông. Quaù trình sinh xöông môùi ñöôïc
thöïc hieän doïc theo caùc ñöôøng haàm do huûy coát baøo taïo thaønh khi huûy xöông, hoaëc caùc khoaûng
troáng cuûa tuûy xöông vaø keânh Havers saún coù trong xöông gheùp. Do ñaëc ñieåm naøy, quaù trình
treân ñöôïc goïi laø “thay theá boø tröôøn” (creeping substitution).
Quaù trình taïo xöông môùi thay theá xöông gheùp döôùi 2 taùc ñoäng chính laø kích taïo xöông
vaø daãn taïo xöông. Kích taïo xöông (osteoinduction) laø quaù trình bieät hoaù caùc teá baøo trung moâ
thaønh caùc huûy coát baøo (osteoclast), taïo coát baøo (osteoblast) vaø nguyeân baøo suïn (chondroblast),
döôùi taùc duïng caùc cytokin nhö BMP trong chaát neàn cuûa xöông gheùp. Daãn taïo xöông
(osteoconduction) laø quaù trình di cö caùc teá baøo ñaàu doøng xöông töø moâ xöông chuû vaø caùc
khoaûng troáng cuûa maûnh gheùp. Quaù trình daãn taïo xöông xaûy ra thuï ñoäng, phuï thuoäc vaøo caáu
truùc xoáp maûnh gheùp, söï cung caáp chaát dinh döôõng cuûa xöông chuû taïi neàn gheùp, vaø söï tieáp xuùc
chaët cheõ cuûa maûnh gheùp vôùi neàn gheùp. Ngoaøi ra, trong tröôøng hôïp gheùp xöông coù cuoáng maïch
maùu nuoâi, nguyeân baøo xöông coøn soáng soùt trong maûnh gheùp coù theå ñoùng vai troø quan troïng
trong vieäc xaây döïng xöông môùi, cô cheá naøy goïi laø cheá taïo xöông (osteoproduction) [Mast,
1997].
Trong kích taïo xöông hay daãn taïo xöông, noùi chung nguoàn goác quaàn theå taïo coát baøo
môùi hình thaønh ñeàu xuaát phaùt töø neàn gheùp. Vì vaäy, nguyeân taéc caên baûn trong kyõ thuaät gheùp
xöông laø moâ xöông gheùp phaûi ñöôïc coá ñònh chaët cheõ vaø coù tieáp xuùc toát vôùi neàn gheùp cuûa moâ
xöông chuû. Gheùp xöông töï thaân duø laø coøn töôi ñeå taùi taïo caùc boä phaän chæ goàm coù caùc moâ meàm
hay gheùp vaøo vò trí coù ít tieáp xuùc vôùi xöông chuû thöôøng bò thaát baïi do söï tieâu huùt maûnh gheùp
maø khoâng taïo thaønh xöông môùi thay theá.
Moâ xöông môùi hình thaønh seõ ñöôïc taùi caáu truùc vaø töï naén chænh thoâng qua caùc quaù trình
huûy xöông vaø sinh xöông thöù caáp. Quaù trình töï naén chænh xöông ñöôïc thöïc hieän theo ñònh luaät
Wolf, sau thôøi gian daøi seõ daãn ñeán hình thaùi cuûa xöông haøi hoøa vôùi toång hôïp caùc löïc cô hoïc taùc
ñoäng leân xöông [Bassett, 1989]..
Toùm laïi, vôùi caùc moâ gheùp xöông khoâng coù cuoáng maïch maùu (keå caû gheùp xöông töôi töï
thaân), caùc söï kieän chính xaûy ra nhö sau: Ñoâng maùu-Vieâm-Hoaïi töû xöông gheùp-Maïch maùu taân
taïo-Huûy xöông // Sinh xöông-Töï naén chænh-Chöùc naêng cô sinh hoïc.
Moâ gheùp xöông töï thaân:
Moâ gheùp xöông ñoàng loaïi:
Moâ gheùp xöông ñoàng loaïi chæ coù theå ñöôïc cô theå chaáp nhaän moät caùch coù ñieàu kieän”. Söï
hoài phuïc maûnh gheùp xöông ñoàng loaïi xaûy ra chaäm hôn so vôùi xöông töï thaân, nhöng cuoái cuøng
vaãn coù theå ñaït ñöôïc hieäu quaû laâm saøng toát. Moät soá nghieân cöùu hoài cöùu treân soá löôïng lôùn caùc
beänh nhaân gheùp xöông ñoàng loaïi so saùnh vôùi gheùp xöông töï thaân trong phaãu thuaät haøn coät
soáng cho thaáy keát quaû cuoái khoâng coù khaùc bieät veà maét thoâng keâ hoaïc taùc giaû khaùc cho thaáy tæ
leä thaønh coâng (lieàn xöông) sau 5 naêm laø 98% so vôùi 95% gheùp xöông ñoàng loaïi.
3
Ba khaû naêng coù theå xaûy ra vôùi moâ gheùp xöông ñoàng loaïi nhö sau: a. Ñöôïc chaáp nhaän
deã daøng, töông töï nhö ñoái vôùi xöông gheùp töï thaân; b. Ñöôïc chaáp nhaän moät caùch khoù khaên, söï
thay theá dieãn ra chaäm chaïp, tính chòu löïc keùm coù theå gaây ra gaõy moûi, khoâng lieàn hoaëc chaäm
lieàn xöông nôi tieáp giaùp giöõa maûnh gheùp vôùi xöông chuû; c. Khoâng ñöôïc chaáp nhaän, quaù trình
thaûi gheùp trong tröôøng hôïp naøy thöôøng ñöôïc theå hieän ôû söï tieâu huùt moät caùch khaù nhanh maø
khoâng keøm söï sinh xöông thay theá.
Vôùi moâ gheùp xöông ñoàng loaïi trong giai ñoaïn sôùm cuõng xaûy ra quaù trình sinh hoïc
töông töï nhö vôùi moâ gheùp xöông töï thaân. Tuy nhieân do caùc khaùng nguyeân cuûa moâ gheùp ñoàng
loaïi, quaù trình vieâm dieãn ra maïnh hôn, thöôøng ñaït möùc toái ña luùc cuoái tuaàn thöù hai. Sau
khoaûng 2 thaùng, xung quanh maûnh gheùp hình thaønh bao moâ sôïi thaâm nhieãm caùc teá baøo
lympho. Tröôøng hôïp xaáu, phaûn öùng vieâm coù theå chuyeån thaønh maõn tính, keùo daøi nhieàu thaùng
tröôùc khi moâ gheùp ñöôïc thay theá.
Söï xaâm nhaäp cuûa caùc maïch maùu taân taïo vaø caùc teá baøo töø neàn gheùp vaøo maûnh gheùp
xöông ñoàng loaïi dieãn ra chaäm hôn vaø khoâng lieân tuïc. Sau tuaàn thöù nhaát, caùc teá baøo vieâm laøm
ngheõn taéc caùc maïch maùu taân taïo, hoaït tính sinh xöông vöøa ñöôïc khôûi phaùt cuõng bò öùc cheá luoân.
Sau khoaûng 4 tuaàn, pha thöù hai cuûa hoaït tính sinh xöông môùi taùi khôûi phaùt trôû laïi. Söï taùi töôùi
maùu maûnh gheùp xöông ñoàng loaïi dieãn ra chaäm, do ñoù söï huûy xöông-sinh xöông ôùi ñeàu chaäm
hôn, vì vaäy ñoä cöùng chaéc vaø caùc tính chaát vaät lyù khaùc thay ñoåi chaäm sau gheùp.
Moâ gheùp xöông voû ñoàng loaïi coù ñaëc tính chòu löïc cao maët duø laø moät moâ cheát. Tuy
nhieân hoaït tính sinh xöông môùi cuûa noù thaáp, quaù trình lieàn vôùi xöông chuû thöïc hieän thoâng qua
moâ seïo töø phía ngoaïi coát maïc vaø noäi coát maïc. Xöông voû trong moâ gheùp ñoàng loaïi cuõng chòu
quaù trình tieâu huùt, do ñoù caàn ñöôïc theo doõi ñeà phoøng gaõy moûi trong thôøi gian keùo daøi. Cuõng
nhö xöông voû töï thaân, xöông voû ñoàng loaïi cuõng ñöôïc thay theá khoâng hoaøn toaøn. Moät ñaëc ñieåm
khaùc bieät nöõa laø ngoaïi coát maïc môùi hình thaønh thöôøng khaù moûng so vôùi bình thöôøng. Tuy
nhieân, tröôøng hôïp xaûy ra gaõy taïi maûnh gheùp, lôùp maøng xöông naøy cuøng vôùi caùc thaønh phaàn
cuûa moâ chuû ñaõ xaêm nhaäp maûnh gheùp vaãn ñuû söùc laø lieàn choã gaõy, mieãn coù coá ñònh toát.
Giöõa xöông voû vaø xöông xoáp khi gheùp xöông ñoàng loaïi cuõng coù caùc khaùc bieät töông töï
nhö ñaõ phaân tích ñoái vôùi xöông töï thaân. Moâ xöông xoáp ñoàng loaïi coù taùc duïng kích thích sinh
xöông môùi, chuû yeáu theo cô cheá daãn taïo xöông. Tuy vaäy, so saùnh vôùi moâ xöông xoáp töï thaân,
moâ gheùp xöông xoáp ñoàng loaïi ñöôïc thay theá chaäm hôn, sau moät vaøi naêm vaãn chöa ñöôïc thay
theá hoaøn toaøn.
Nhu caàu söû duïng:
Nhu caàu söû duïng caùc moâ gheùp xöông noùi rieâng vaø vaät lieäu caáy gheùp thay xöông noùi
chung hieån nhieân laø raát to lôùn, maëc duø khoâng coù caùc soá lieäu thoáng keâ toaøn caàu noùi chung cuõng
nhö cuõng nhö ôû Vieät Nam noùi rieâng. ÔÛ Hoa Kyø treân soá daân laø 280 trieäu ngöôøi, soá moâ gheùp
xöông ñoàng loaïi ñöôïc söû duïng haøng naêm laø côõ 350.000 nhöng vaãn ñöôïc coi laø chöa thoaû maõn
heát nhu caàu [Strong et al, 1994]. Taïi Nhaät, thoáng keâ thôøi gian 1985-1989 cho bieát coù 87.994
tröôøng hôïp gheùp xöông vaø caùc vaät lieäu sinh hoïc khaùc thay xöông, nhöng coù tôùi 94,3% duøng
xöông töï thaân. Trong soá 4916 tröôøng hôïp khoâng duøng xöông töï thaân ñaõ ñöôïc thoáng keâ, coù 57%
laø söû duïng caùc vaät lieäu toång hôïp, 33,8% duøng xöông ñoàng loaïi cuûa ngaân haøng moâ cung caáp
[Itoman, 1992]. Chæ ñònh söû duïng cuûa moâ gheùp xöông ñoàng loaïi khaù phong phuù; nhöõng lónh
vöïc söû duïng moâ gheùp xöông nhieàu nhaát hieän nay laø haøn cöùng coät soáng vaø nhoài caùc oå khuyeát
xöông sau khi moå laáy böôùu xöông [Czitrom, 1992a; 1992b; Zasacki, 1991; Komender et al,
1991; 1996]. Trong lónh vöïc Raêng Haøm Maët vaø Soï Naõo, nhu caàu söû duïng moâ gheùp xöông vaø
caùc vaät lieäu thay theá cuõng raát lôùn [Marx et al, 1981; Habal, 1991; Boyne, 1991; Yim, 1992;
Mellonig, 1996].
4
ÔÛ Vieät Nam, haàu nhö chöa coù caùc nghieân cöùu ñaùnh giaù nhu caàu söû duïng moâ gheùp
xöông hay caùc vaät lieäu thay theá, ngoaïi tröø moät khaûo saùt dieän heïp cuûa sinh vieân do chuùng toâi
höôùng daãn luaän vaên toát nghieäp baùc só Trung taâm Ñaøo taïo BDCBYT, 1996 [Nguyeãn Minh Taâm
& Tröông Thò Thaãm, 1996]. Khaûo saùt naøy thöïc hieän treân caùc beänh nhaân nhaäp vieän Trung taâm
Chaán thöông Chænh hình TP HCM taïi 2 khoa Coät Soáng vaø Beänh hoïc Chænh hình. Trong 1343
tröôøng hôïp nhaäp vieän cuûa 1 naêm 1994, soá coù nhu caàu gheùp xöông laø 215, soá ñaõ ñöôïc gheùp
trong thöïc teá laø 110. Neáu suy dieãn moät caùch gaàn ñuùng cho daân soá caû nöôùc (cho laø gaáp khoaûng
10 laàn quaàn theå nghieân cöùu trong khaûo saùt ñaõ thöïc hieän), nhu caàu caàn gheùp xöông moãi naêm seõ
phaûi ít nhaát laø 2150 tröôøng hôïp.
ÑAÙP ÖÙNG CUÛA CÔ THEÅ ÑOÁI VÔÙI CAÙC VAÄT LIEÄU SINH HOÏC KHAÙC NHAU KHI
CAÁY GHEÙP TRONG XÖÔNG
Nhu caàu veà moâ gheùp xöông raát cao nhöng khoâng phaûi luùc naøo cuõng saün coù. Hôn nöõa söû
duïng moâ gheùp xöông vaãn coù moät nguy cô nhaát ñònh truyeàn nhieãm moät soá beänh cho ngöôøi nhaän
vaø moät vaøi ñieåm yeáu khaùc. Chaúng haïn caùc yeâu caàu veà keát hôïp xöông caàn coù nhöõng vaät lieäu coù
ñoä beàn vöõng cô hoïc cao hôn xöông. Chính vì nhöõng lyù do ñoù maø ngöôøi ta ñaõ vaø ñang nghieân
cöùu söû duïng raát nhieàu loaïi vaät lieäu sinh hoïc laáy töø thieân nhieân (nhö san hoâ, xaø cöø, ngaø voi) hay
toång hôïp nhaân taïo (goám söù, thuûy tinh sinh hoïc, kim loaïi, xi maêng xöông
polymethylmethacrylat...) ñeå gheùp trong xöông. Caùc vaät lieäu naøy gaây ra ñaùp öùng khaùc nhau
cuûa cô theå leân maûnh gheùp; ñaùp öùng naøy coù theå ñöôïc xem xeùt theo nhieàu phöông dieän. Sau ñaây
laø moät soá ví duï vaät lieäu sinh hoïc caáy gheùp trong xöông. Moâ gheùp xöông thöïc ra cuõng laø moät
loaïi vaät lieäu sinh hoïc ñaëc bieät, nhöng seõ khoâng ñöôïc xem xeùt ôû ñaây. Chuùng toâi ñaõ coù dòp trình
baøy veà moâ gheùp xöông trong moät soá taøi lieäu khaùc [Traàn Baéc Haûi & Tröông Ñình Kieät, 1995;
Burchardt & Tran Bac Hai, 1998].
Polymer:
Caùc polymer laøm vaät lieäu caáy gheùp vaøo xöông coù theå thuoäc loaïi thoaùi bieán sinh hoïc
(biodegradable) hoaëc khoâng thoaùi bieán. Trong tröôøng hôïp vaät lieäu khoâng thoaùi bieán, yeâu caàu
ñaët ra laø vaät lieäu phaûi vöøa trô, vöøa raát beàn vöõng. Tuy nhieân, yeâu caàu naøy thöôøng khoù ñaùp öùng
ñöôïc moät caùch hoaøn haûo. Moät ví duï ñieån hình laø phoái hôïp xi maêng polymethylmethacrylat
vaø polyethylen troïng löôïng phaân töû sieâu cao ñeå laøm vaät lieäu cheá ra caùc oå khôùp vaø choûm khôùp
nhaân taïo. Maëc duø vieäc nhieãm truøng, gaõy xöông hay traät khôùp hieám xaûy ra, nhöng sau thôøi gian
vaøi naêm, caùc boä phaän gheùp thöôøng bò loûng do tieâu xöông taïi choã tieáp xuùc vôùi xöông cuûa ngöôøi
beänh, daãn ñeán nhu caàu phaûi taùi taïo khôùp laàn hai vaø gheùp xöông thay theá choå xöông bò maát
[Gross, 1992; 1993; 1996; Sloof et al, 1996; Garbuz et al, 1996]. Cô cheá cuûa söï tieâu xöông
laøm loûng boä phaän gheùp ñöôïc cho laø do caùc maûnh nhoû li ti cuûa xi maêng cuõng nhö polyethylen
giaûi phoùng ra töø beà maët boä phaän giaû [Gross, 1993; ïWooley et al, 1996]. Nhöõng maûnh naøy
khoâng traùnh khoûi loä dieän do söï di ñoäng, bò nuoát bôûi caùc ñaïi thöïc baøo trong moâ tieáp giaùp vôùi
maët gheùp. Vì enzyme thuûy phaân trong tieâu theå cuûa ñaïi thöïc baøo khoâng tieâu huûy ñöôïc caùc haït
polymethylmethacrylat cuõng nhö polyethylen, neân chöùc naêng phaù huûy cuûa caùc teá baøo tieát men
neâu treân bò voâ hieäu hoùa. Nhöõng maûnh vuïn ñöôïc tieáp tuïc taïo neân ngaøy moät nhieàu hôn bôûi söï coï
saùt thöôøng xuyeân ôû maët tieáp xuùc xöông-vaät caáy thay theá vaø xöông-xi maêng, cuoái cuøng seõ gaây
ra moät ñaùp öùng kieåu dò vaät (foreign body type response). Söï tieâu xöông taïi choã nôi tieáp xuùc
vôùi vaät gheùp khoâng coù bieåu hieän nhieãm truøng treân laâm saøng, vi khuaån hoïc vaø beänh hoïc. Moâ ôû
vuøng ranh giôùi xi maêng-xöông xuaát hieän moät lôùp gioáng maøng hoaït dòch vaø coù maët ñaïi thöïc
baøo, nhöõng teá baøo khoång loà chöùa vaät laï xaâm laán voû xöông. Caáu truùc maøng giaû gioáng maøng
hoaït dòch coù ñaëc tính moâ hoïc töông töï trong vieâm khôùp daïng thaáp vaø trong phaûn öùng choáng dò
5
vaät. Quan saùt vi theå cho thaáy vuøng maøng giaû coù thaønh phaàn teá baøo ña daïng goàm moâ baøo, teá
baøo khoång loà (giant cell), lymphocyte, baïch caàu trung tính vaø coù söï taêng sinh teá baøo loùt maøng
hoaït dòch, sung huyeát maïch maùu. Khu vöïc xung quanh maûnh gheùp boïc xi maêng bò loûng thöôøng
ñaëc tröng bôûi caùc san thöông taïo moâ haït maïnh goàm moâ toát chöùa moâ baøo/ monocyte vaø caùc
vuøng phaûn öùng taïo nguyeân baøo sôïi. Hôn nöõa, ñaùnh giaù veà moâ hoïc mieãn dòch cho thaáy coù söï
hieän dieän cuûa caùc teá baøo khoång loà ña nhaân vaø ñaïi thöïc baøo ñôn nhaân gaén boå theå C3. Nhöõng
maûnh vuïn cuûa xi maêng acrylic, kim loaïi, hay polyethylen naèm hoøa vaøo trong quaàn theå moâ
baøo/ ñaïi thöïc baøo hay teá baøo khoång loà, taïo ra caùc oå hoaït ñoäng teá baøo beân trong maøng gioáng
bao hoaït dòch. Hieän töôïng thöïc baøo taùi dieãn nhieàu laàn (do ñaïi thöïc baøo khoâng tieâu hoaù ñöôïc
maûnh gheùp) daãn ñeán hoaït hoùa teá baøo tieát ra caùc cytokine tieàn vieâm (proinflammatory
cytokines) vaø caùc enzyme ly giaûi protein. Hai chaát naøy phaù huûy xöông vaø suïn vaø hoaït hoùa
nhöõng teá baøo mieãn dòch. Ñaëc bieät, IL-1 vaø TNF laø nhöõng chaát trung gian coù tieàm naêng laøm
tieâu xöông, ñoàng thôøi cung caáp caùc tín hieäu hoaït hoùa lymphocyte. Ñeán phieân mình, caùc
cytokine nguoàn goác lymphocyte IL-2, IL-6 vaø γ-IFN aûnh höôûng ñeán hoaït ñoäng huûy coát baøo vaø
taùi caáu truùc xöông. Söï lieân quan ñeán heä thoáng mieãn dòch ñöôïc bieåu thò bôûi söï hieän dieän cuûa
lymphocyte trong 26% vaät gheùp thay theá, bôûi söï taïo maøng giaû, vaø caùc haïch baïch huyeát ôû vuøng
thoâng thöông vôùi maët gheùp coù caùc xoang haïch giaõn nôû chöùa ñaày ñaïi thöïc baøo ñöïng nhöõng
maûnh polymer xuaát xöù töø vaät gheùp. Thöû nghieäm gheùp maûnh plastic vaøo loã khoan xöông chaøy
thoû cho thaáy caùc fibroblast, teá baøo khoång loà, moâ baøo taäp trung ôû maët tieáp xuùc polyethylen/
xöông. Caùc teá baøo ñôn nhaân, bò loâi cuoán ñeán maët gheùp bôûi caùc hoaù chaát trung gian cuûa quaù
trình vieâm, coù theå khôûi phaùt moät ñaùp öùng taïo khaùng theå choáng vaät lieäu sinh hoïc hay choáng moät
protein ñaëc hieäu gaén treân beà maët vaät lieäu. Phöùc hôïp globulin mieãn dòch coù theå gaén vôùi boå theå
vaø laøm taêng thaâm nhieãm teá baøo taïi choã, cuõng coù khaû naêng daãn ñeán phaù huûy caùc moâ xöông
naâng ñôõ xung quanh vaät thay theá [Wooley et al, 1996].
Composit:
Sôïi composit carbon ñöôïc cheá taïo baèng caùch graphit hoùa caùc vaät lieäu sôïi polymer höõu
cô ôû nhieät ñoä cao haøng nghìn ñoä. Chuùng coù theå ñöôïc xöû lyù theo nhieàu caùch khaùc nhau ñeå ñaït
ñöôïc ñoä beàn cô hoïc lôùn khi cheá taïo caùc duïng cuï vaø chi tieát duïng cuï keát hôïp xöông hay boä phaän
khôùp giaû, chaúng haïn nhö phoái hôïp vôùi polyetheretherketon [Peter et al, 1997; Zerlik et al,
1997] hay vôùi kim loaïi titan [Neo et al, 1997].
Vieät Nam ñaõ du nhaäp coâng ngheä cheá taïo composit carbon töø Lieân Xoâ cuõ vôùi caùc vaät
lieäu ñöôïc goïi teân laø Intost (Niigraphit, Moskva, Nga) [Phan Van An et al, 1997]. Moät soá taùc
giaû trong nöôùc ñaõ thöû nghieäm söû duïng saûn phaåm composit carbon do Trung taâm Vaät lieäu môùi
(Haø Noäi) cheá taïo laøm duïng cuï coá ñònh gaãy xöông [Nguyen Quang Long et al, 1997].
Veà nguyeân taéc, composit carbon thuoäc loaïi khoâng thoaùi bieán neân seõ toàn taïi laâu daøi
trong cô theå beänh nhaân. Tuy nhieân vì vaät lieäu coøn môùi, chöa coù caùc coâng boá soá lieäu nghieân cöùu
veà khaû naêng vaät gheùp bò giaûi phoùng ra caùc maûnh vuïn vaø khaû naêng toàn taïi laâu daøi cuûa caùc maûnh
vuïn trong ñaïi thöïc baøo.
Kim loaïi:
Hôïp kim laø nhöõng vaät lieäu raát caàn thieát trong vieäc cheá taïo caùc boä phaän cuûa duïng cuï keát
hôïp xöông. Caùc chaát theùp khoâng ræ (inox) laø hôïp kim titan, chrom vaø cobalt vôùi saét söû duïng
vaøo muïc ñích naøy thöôøng ñöôïc coi laø raát beàn vaø trô veà maët sinh hoïc. Tuy vaäy caùc nghieân cöùu
gaàn ñaây veà tính sinh mieãn dòch cuûa hôïp kim cuõng phaùt hieän ñöôïc nhieàu vaán ñeà môùi. Caùc maûnh
vuïn titan töø ñinh baét vít duøng coá ñònh oå coái ñöôïc cho laø nguyeân nhaân moät soá tröôøng hôïp loûng
khôùp daãn ñeán phaûi thay laïi khôùp haùng nhaân taïo. Moâ hoïc mieãn dòch cho thaáy taïi vuøng gheùp taäp
trung nhieàu ñaïi thöïc baøo vaø lymphocyte T, ñieàu naøy chöùng minh khaû naêng gaây maãn hoùa cô theå
