Vàng: Đặc điểm, ứng dụng và những điều cần biết

Vàng

Vàng là tên nguyên t hoá hc có kí hiu Au (L. aurum) và s nguyên

t 79 trong bng tun hoàn. Là kim loi chuyn tip (hoá tr 3 và 1) mm,

d un, d dát mng, màu vàng và chiu sáng, vàng không phn ng vi

hu ht các hoá cht nhưng li chu tác dng ca nưc cưng toan (aqua

regia)  to thành axít cloroauric cng như chu tác ng ca dung

dch xyanua ca các kim loi kim. Kim loi này có  dng qung hoc ht

trong á và trong các m bi tích và là mt trong s kim loi úc tin.

Vàng ưc dùng làm mt tiêu chun tin t  nhiu nưc và cng ưc

s dng trong các ngành trang sc, nha khoa và in t. Mã tin t

ISO ca nó là XAU.

Các c tính áng lưu ý

Vàng là nguyên t kim loi có màu vàng khi thành khi, khi dng bt vàng

nguyên cht 100% có màu en, hng ngc hay tía khi ưc ct nhuyn.

Nó là kim loi d un dát nht ưc bit. Thc t, 1 g vàng có th ưc

dp thành tm 1 m², hoc 1 ounce thành 300 feet². Là kim loi mm, vàng

thưng tohp kim vi các kim loi khác  làm cho nó cng thêm.

Vàng có tính d n nhit và in tt, không b tác ng bi không khí và

phn ln hoá cht (ch! có bc và ng là nh"ng cht d n in tt hơn). Nó

không b nh hưng v mt hoá hc bi nhit,  m, ôxy và hu ht cht

$n mòn; vì vy nó thích hp  to tin kim loi và trang sc.

Các halogen có tác dng hoá hc vi vàng, còn nưc cưng toan thì hoà

tan nó.

Màu ca vàng rn cng như ca dung dch keo t% vàng (có màu m,

thưng tía) ưc to ra bi tn s plasmon ca nguyên t này n&m trong

khong thy ưc, to ra ánh sáng vàng và  khi phn x và ánh sáng

xanh khi hp th. Vàng nguyên thu' có cha khong 8 n 10% bc,

nhưng thưng nhiu hơn th. Hp kim t nhiên vi thành phn bc cao

(hơn 20%) ưc gi là electrum. Khi lưng bc t$ng, màu tr nên trng

hơn và trng lưng riêng gim.

Vàng to hp kim vi nhiu kim loi khác; hp kim vi ng cho màu 

hơn, hp kim vi st màu xanh lá, hp kim vi nhôm cho màu tía, vi bch

kimcho màu trng, bismuth t nhiên vi hp kim bc cho màu en. (

trang sc ưc làm b&ng các kt hp vàng nhiu màu ưc bán cho du

khách  min Tây nưc M) ưc gi là "vàng Black Hills".

Trng thái ôxi hoá thưng gp ca vàng gm +1 (vàng(I) hay hp cht

aurous) và +3 (vàng(III) hay hp cht auric). Ion vàng trong dung dch s*n

sàng ưc kh và kt ta thành vàng kim loi nu thêm hu như bt c

kim loi nào khác làm tác nhân kh. Kim loi thêm vào ưc ôxi hoá và

hoà tan cho phép vàng có th ưc ly khi dung dch và ưc khôi phc

 dng kt ta rn.

S dng và +ng dng

Vàng nguyên cht quá mm không th dùng cho vic thông thưng nên

chúng thưng ưc làm cng b&ng cách to hp kim vi bc, ng và các

kim loi khác. Vàng và hp kim ca nó thưng ưc dùng nhiu nht trong

ngành trang sc, tin kim loi và là mt chun cho trao ,i tin t  nhiu

nưc. Vì tính d n in tuyt vi, tính kháng $n mòn và các kt hp lí tính

và hóa tính mong mun khác, vàng n,i bt vào cui th k! 20 như là mt

kim loi công nghip thit yu.

Trao i tin t

Vàng ã ưc s dng rng rãi trên khp th gii như mt phương tin

chuyn ,i tin t, hoc b&ng cách phát hành và công nhn các ng xu

vànghay các s lưng kim loi khác, hay thông qua các công c tin giy

có th quy ,i thành vàng b&ng cách lp ra bn v vàng theo ó t,ng giá tr

tin ưc phát hành ưc i din bi mt lưng vàng d tr".

Tuy nhiên, s lưng vàng trên th gii là h"u hn và vic sn xut không

gia t$ng so vi nn kinh t th gii. Ngày nay, sn lưng khai thác

vàng ang st gim.

[1]

Vi s t$ng trưng mnh ca các nn kinh t trong

th k' 20, và s gia t$ng trao ,i quc t, d tr" vàng th gii và th

trưng ca nó ã tr thành mt nhánh nh ca toàn b các th trưng và

các t' l trao ,i tin t c nh vi vàng ã tr nên không th duy trì. -

u Th chin I các quc gia tham gia chin tranh ã chuyn sang mt bn

v vàng nh, gây lm phát cho ng tin t ca mình  có tin phc v

chin tranh. Sau Th chin IIvàng b thay th bi mt h thng tin t có

th chuyn ,i theo h thng Bretton Woods. Bn v vàng và tính chuyn

,i trc tip ca các ng tin sang vàng ã b các chính ph trên th gii

hu' b, b thay th b&ng tin giy. Thu. S) là quc gia cui cùng gn ng

tin ca mình vi vàng; vàng h/ tr 40% giá tr ca tin cho ti khi Thu. S)

gia nhp Qu0 Tin t Quc t n$m 1999.

[2]

Vàng nguyên cht quá mm  có th ưc s dng như tin t hàng

ngày và nó thưng ưc làm cng thêm b&ng cách thêm ng, bc hay

các loi kim loi cơ s khác. Hàm lưng vàng trong hp kim ưc xác

nh b&ng cara (k). Vàng nguyên cht ưc nh danh là 24k. Các ng xu

vàng ưc ưa vào lưu thông t% n$m 1526 ti thp niên 1930 u là hp

cht vàng tiêu chun 22k ưc gi là vàng hoàng gia, vì  cng.

u t

Nhiu ngưi s h"u vàng và gi" chúng dưi hình thc các thi nén

hay thanh như mt công c chng li lm phát hay nh"ng t khng

hong kinh t. Tuy nhiên, mt s nhà kinh t không tin vic gi" vàng là

mt công c chng lm phát hay mt giá tin t.

[3]

Mã tin t ISO 4217 ca vàng là XAU.

Các thi vàng hin i cho mc ích u tư hay ct tr" không yêu cu

các tính cht cơ khí tt; chúng thưng là vàng nguyên cht 24k,

dù American Gold Eagle, gold sovereign ca Anh, và Krugerrand ca

Nam Phi tip tc ưc úc theo cht lưng 22k theo truyn thng.

(ng xu Canadian Gold Maple Leaf phát hành c bit có cha lưng

vàng nguyên cht cao nht so vi bt k1 thi vàng nào,  mc

99.999% hay 0.99999, trong khi ng xu Canadian Gold Maple

Leaf phát hành ph thông có  nguyên cht 99.99%. Nhiu ng xu

vàng nguyên cht 99.99% khác cng có trên th trưng. Australian

Gold Kangaroos ln u tiên ưc úc n$m 1986 như Australian Gold

Nugget. Ch  kangaroo ca nó xut hin n$m 1989. Ngoài ra, có

nhiu ng xu thuc serie Australian Lunar Calendar, và Austrian

Philharmonic. N$m 2006, United States Mint bt u sn xut ng xu

vàng American Buffalo vi  nguyên cht 99.99%.

N trang

Vòng c, vàng Moche vi các hình u mèo. B sưu tp Bo tàng

Larco Collection. Lima-Peru

Vì tính mm ca vàng nguyên cht (24k), nó thưng ưc pha trn

vi các kim loi c$n bn khác  s dng trong công nghip n"

trang, làm bin ,i  cng và tính mm, im nóng chy, màu sc

và các c tính khác. Các hp kim vi  cara thp, thưng là 22k,

18k, 14k hay 10k, có cha nhiu ng, hay các kim loi cơ bn

khác, hay bc hay palladium hơn trong h/n hp. (ng là kim loi

cơ s thưng ưc dùng nht, khin vàng có màu  hơn. Vàng

18k cha 25% ng ã xut hin   trang sc thi c, i và 

trang sc Nga và có kiu úc ng riêng bit, dù không phi là a

s, to ra vàng hng. Hp kim vàng-ng 14k có màu sc gn

ging mt s hp kim ng, và c hai u có th ưc dùng 

ch to các biu trưng cho cnh sát và các ngành khác. Vàng xanh

có th ưc ch to bi mt hp kim vi st và vàng tía có th làm

b&ng mt hp kim vi nhôm, dù him khi ưc thc hin tr% khi

trong trưng hp  trang sc c bit. Vàng xanh giòn hơn và vì

th khó ch tác hơn trong ngành trang sc. Các hp kim vàng 18

và 14 carat ch! pha trn vi bc có màu xanh-vàng nht và thưng

ưc gi là vàng xanh. Các hp kim vàng trng có th ưc làm

vi palladium haynickel. Vàng trng 18 carat cha 17.3% nickel,

5.5% k2m và 2.2% ng có màu bc. Tuy nhiên, nickel là cht c,

và  gii phóng ca nó b lut pháp qun lý  châu Âu. Các loi

hp kim vàng trng khác cng có th thc hin vi palladium, bc

và các kim loi trng khác,

[4]

nhưng các hp kim palladium t hơn

các hp kim dùng nickel. Các hp kim vàng trng có  nguyên

cht cao có kh n$ng chng $n mòn hơn c bc nguyên cht

hay bc sterling. Hi tam im Nht Mokume-gane ã li dng s

tương phn màu sc gi"a màu sc các hp kim vàng khi dát mng

 to ra các hiu ng kiu th g/.

Y t

Thi Trung C,, vàng thưng ưc xem là cht có li cho sc

kho3, vi nim tin r&ng mt th him và 4p phi là th tt cho sc

kho3. Thm chí mt s ngưi theo ch ngh)a bí truyn và mt s

hình thc y t thay th khác coi kim loi vàng có sc mnh vi sc

kho3.

[5]

Mt s loi mui thc s có tính cht chng viêm và ang

ưc s dng trong y t  iu tr chng viêm khp và các loi

bnh tương t khác.

[6]

Tuy nhiên, ch! các mui và ng v ca vàng

mi có giá tr y t, khi là nguyên t (kim loi) vàng trơ vi mi hoá

cht nó gp trong cơ th. - thi hin i, tiêm vàng ã ưc

chng minh là giúp làm gim au và sưng do thp khp và lao.

[6][7]

Các hp kim vàng ã ưc s dng trong vic phc hi nha khoa,

c bit là r$ng, như thân r$ng và cu r$ng v)nh vin. Tính d un

ca các hp kim vàng to iu kin thun li cho vic to b mt

kt ni r$ng và có ưc các kt qu nói chung tt hơn các loi

khác làm b&ng s. Vic s dng thân r$ng vàng vi các r$ng có s

lưng nhiu như r$ng ca ã ưc ưa chung  mt s nn v$n

hoá nhưng li không ưc khuyn khích  các nn v$n hoá khác.

S pha ch vàng keo (cht lng gm các phân t nano vàng) trong

nưc có màu rt , và có th ưc thc hin vi vic kim soát

kích c5 các phân t lên ti mt vài phn chc nghìn nanomét b&ng

cách gim vàng chloride vi các ion citrate hay ascorbate. Vàng

keo ưc s dng trong nghiên cu y khoa, sinh hc và khoa hc

vt liu. K0 thut min dch vàng (immunogold) khai thác kh n$ng

ca các phn t vàng hp th các phân t protein lên các bên mt

ca chúng. Các phn t vàng keo ưc bao ph vi các kháng th

riêng bit có th ưc dùng  phát hin s hin din và v trí ca

các kháng nguyên trên b mt ca t bào.

[8]

Trong các phn siêu

mng ca mô ưc quan sát bi kính hin vi electron, các on

immunogold xut hin vi mt  cc ln bao quanh các im  v

trí ca kháng th.

[9]

Vàng keo cng là hình thc vàng ưc s

dng như sơn vàng trong ngành gm s trưc khi nung.

Vàng, hay các hp kim ca vàng và palladium, ưc áp dng làm

lp d n cho các m u sinh hc và các vt liu phi d n khác như

plastics và kính  ưc quan sát trong mt kính hin vi electron

quét. Lp ph, thưng ưc to bi cách th,i vi

mt argon plasma, có ba vai trò theo cách ng dng này. Tính d n

in rt cao ca vàng d n in tích xung t, và mt  rt cao

ca nó cung cp n$ng lưng chn cho các electron trong chùm

electron, giúp hn ch chiu sâu chùm electron xâm nhp vào

trong m u. (iu này ci thin  nét ca im và a hình b mt

m u và t$ng  phân gii không gian ca hình nh. Vàng cng to

ra mt hiu sut cao ca các electron th hai khi b bc x bi mt

chùm electron, và các electron n$ng lưng thp ó thưng ưc

dùng làm ngun tín hiu trong kính hin vi quét electron.

[10]

(ng v vàng-198, (bán rã 2.7 ngày) ưc dùng trong mt s

phương pháp iu tr ung thư và  iu tr mt s loi bnh.

[11]

Thc phm và  ung



Vàng có th ưc s dng trong thc phm và có s E 175.

[12]

Vàng_đặc điểm và ứng dụng

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi