Vua Đ ng Khánhồ
Niên
hi uệÐ ng Khánhồ
Năm
sanh,
năm m tấ1864-1889
Giai
đo n trạ ị
vì
1885-1889
Mi uế
hi uệC nh Tông Thu n Hoàng Ðả ầ ế
Tên Húy Nguy n Phúc Bi n, Nguy nễ ệ ễ
Phúc Chánh Mông
Th y vua Hàm Nghi đã thoát ly tri uấ ề
đình kéo c kh i nghĩa ch ng Pháp,ờ ở ố
Th ng t ng De Courcy sai ông Deố ướ
Champeaux lên y t ki n bà T Dũ là mế ế ừ ẹ
đ c a Vua T Ð c đ xin l p ôngẻ ủ ự ứ ể ậ
Chánh Mông lên làm Vua. Ngày 6 tháng 8
âm l ch năm t D u (1885), con nuôi thị Ấ ậ ứ
hai c a Vua T Ð c, tên là Chánh Môngủ ự ứ
ph i thân hành sang bên Khâm s Phápả ứ
làm l th phong, đ c tôn làm Vua, l yễ ụ ượ ấ
niên hi u là Ð ng Khánh.ệ ồ
Sách Tr n Tr ng Kim vi t "Vua Ð ngầ ọ ế ồ
Khánh tính tình hi n lành, hay trang s cề ứ
và cũng mu n duy tân, r t đ c lòngố ở ấ ượ
ng i Pháp", nói m t cách khác thì Vuaườ ộ
Ð ng Khánh không ch ng Pháp.ồ ố
Lúc đó Vua Hàm Nghi v n còn m nẩ ở ạ
Qu ng Bình, Pháp d n quân đánh m nhả ồ ạ
v vùng n y, ông Tôn Th t Thuy t th yề ầ ấ ế ấ
th y u, không ch ng n i quân Pháp nênế ế ố ổ
b vua Hàm Nghi l i đ n Vé thu cỏ ở ạ ồ ộ
huy n Tuyên Hóa r i nói r ng sang Tàuệ ồ ằ
xin c u c u. Ông Tôn Th t Thuy t l iầ ứ ấ ế ở ạ
bên Tàu và ch t già t nh Qu ng Ðông,ế ở ỉ ả
có sách nói r ng vì n c Tàu m i ký hi pằ ướ ớ ệ
c làm hoà v i Pháp nên không mu nướ ớ ố
giúp Vi t Nam (sách Tr n Tr ng Kim thìệ ầ ọ
nói ông Thuy t lên Lai Châu n ng t aế ươ ự
vào h Ðiêu, đ n lúc nghe ti ng Pháp lênọ ế ế
đánh li n b h Liêu mà tr n sang Tàu).ề ỏ ọ ố
Vua Ð ng Khánh đích thân ra t n Qu ngồ ậ ả
Bình đ d Vua Hàm Nghi và các quanể ụ
tùy tùng v hàng, h a là s cho cai tr 3ề ứ ẽ ị
t nh Thanh Hóa, Ngh An và Hà Tĩnhỉ ệ
nh ng không thành công.ư
Ð n tháng giêng năm M u Tý (1888),ế ậ
Vua Hàm Nghi b tên h u c n Tr ngị ầ ậ ươ
Quang Ng c tham ti n nên cùng m t sọ ề ộ ố
ng i t i t n công tr i Vua ban đêmườ ớ ấ ạ
trong lúc ng , gi t quân tùy tùng trong đóủ ế
có Tôn Th t Thi p (con c a Tôn Th tấ ệ ủ ấ
Thuy t), r i đem Vua v n p cho Phápế ồ ề ộ
đ l y th ng. Lúc n y vua đã 18 tu i,ể ấ ưở ầ ổ
t lúc b b t vua Hàm Nghi không nóiừ ị ắ
năng gì c ch nh t thi t ch i r ng mìnhả ỉ ấ ế ố ằ
không ph i là vua (có sách nói là quânả
Pháp r t b i r i vì không bi t có ph i làấ ố ố ế ả
vua Hàm nghi không, các quan l i trongạ
vùng có đ n bái m ng nh ng vua coi nhế ạ ư ư
không bi t, nh ng khi th y h c c c aế ư ầ ọ ủ ủ
vua là Nguy n Thu n t i thăm thì vuaễ ậ ớ
Hàm Nghi vái chào, t đó viên quan Phápừ
Dabat m i ch c là vua Hàm Nghi). Phápớ ắ
đày Vua Hàm Nghi sang s Algérie, đóứ ở
Vua l p gia đình v i m t ng i Pháp, cóậ ớ ộ ườ
3 con, 2 gái 1 trai, và m t năm 1944. Hàiấ
c t sau đ c chuy n v Pháp.ố ượ ể ề
(sau n y tên Tr ng Quang Ng c b ôngầ ươ ọ ị
Phan Ðình Phùng -đ ng Văn Thân trongả
phong trào C n V ng- sai quân vây b tầ ươ ắ
r i đem ra chém đ u đ tr t i bán Vua)ồ ầ ể ị ộ
Ngày 27 tháng ch p năm M u Tý (28-1-ạ ậ
1889) vua Ð ng Khánh th b nh màồ ọ ệ
m t, ngôi đ c 3 năm, th 26 tu i.ấ ở ượ ọ ổ