intTypePromotion=1

Bài giảng Vật lý đại cương 2: Chương 8 - Nguyễn Xuân Thấu

Chia sẻ: Minh Nguyệt | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:31

0
77
lượt xem
6
download

Bài giảng Vật lý đại cương 2: Chương 8 - Nguyễn Xuân Thấu

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài giảng "Vật lý đại cương 2 - Chương 8: Quang học lượng tử" cung cấp cho người học các kiến thức: Bức xạ nhiệt và thuyết lượng tử năng lượng của Planck, hiệu ứng quang điện, hiệu ứng compton. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bài giảng Vật lý đại cương 2: Chương 8 - Nguyễn Xuân Thấu

  1. Chương 8 QUANG HỌC LƯỢNG TỬ 1 Nguyễn Xuân Thấu -BMVL HÀ NỘI 2016
  2. NỘI DUNG CHÍNH A. BỨC XẠ NHIỆT VÀ THUYẾT LƯỢNG TỬ NĂNG LƯỢNG CỦA PLANCK B. HIỆU ỨNG QUANG ĐIỆN C. HIỆU ỨNG COMPTON 2
  3. A. BỨC XẠ NHIỆT VÀ THUYẾT LƯỢNG TỬ PLANCK BÀI 1. BỨC XẠ NHIỆT CÂN BẰNG 1. Bức xạ nhiệt cân bằng Sóng điện từ do các vật phát ra được gọi chung là bức xạ. Dạng bức xạ do các nguyên tử và phân tử bị kích thích bởi tác dụng nhiệt là phổ biến nhất và được gọi là bức xạ nhiệt. Khi vật phát ra bức xạ, năng lượng của nó giảm và nhiệt độ giảm theo. Ngược lại khi vật hấp thụ bức xạ, năng lượng của nó tăng và nhiệt độ tăng 3 theo. Trong trường hợp nếu phần năng lượng của vật mất đi do bức xạ được bù lại bằng phần năng lượng vật nhận được do hấp thụ, thì nhiệt độ của vật khi đó sẽ không đổi theo thời gian, bức xạ nhiệt của vật không thay đổi và gọi là bức xạ nhiệt cân bằng.
  4. 2. Những đại lượng đặc trưng của sự phát xạ cân bằng a) Năng suất phát xạ toàn phần - Xét một vật đốt nóng được giữ ở nhiệt độ không đổi T - Phần tử diện tích dS của vật đó phát ra trong 1 đơn vị thời gian 1 lượng năng lượng bức xạ toàn phần là dT Theo định nghĩa, đại lượng: d T RT  dS 4 được gọi là năng suất phát xạ toàn phần của vật ở nhiệt độ T RT (W/m2) là năng lượng bức xạ do một đơn vị diện tích của vật phát ra trong một đơn vị thời gian ở nhiệt độ T.
  5. 2. Những đại lượng đặc trưng của sự phát xạ cân bằng b) Hệ số phát xạ đơn sắc - Bức xạ toàn phần do vật phát ra ở nhiệt độ T có thể bao gồm nhiều bức xạ đơn sắc. Mỗi bức xạ đơn sắc ứng với 1 giá trị xác định của bước sóng  - Giả sử một bức xạ đơn sắc có bước sóng nằm trong khoảng từ     d  do một đơn vị diện tích của vật ở nhiệt độ không đổi T phát ra trong 1 đơn vị thời gian, mang theo 1 năng lượng là dRT. Theo định nghĩa, đại lượng: dRT r ,T  5 d được gọi là hệ số phát xạ đơn sắc của vật ở nhiệt độ T ứng với bước sóng 
  6. 2. Những đại lượng đặc trưng của sự phát xạ cân bằng b) Hệ số phát xạ đơn sắc Công thức trên có thể được biểu diễn qua tần số  của bức xạ chiếu tới. dRT d d (c /  ) 1 r ,T   r ,T  r ,T c( 2 ) d d  d  Vì theo định nghĩa hệ số phát xạ đơn sắc không thể âm, nên ta có: c r ,T  r ,T 2 6 Đại lượng: dRT  r ,T d  được gọi là năng suất phát xạ đơn sắc Suy ra năng suất phát xạ toàn phần:     RT   dRT   r ,T d  0 0
  7. 3. Những đại lượng đặc trưng của sự hấp thụ bức xạ a) Hệ số hấp thụ toàn phần Giả sử rằng, trong một đơn vị thời gian, toàn bộ năng lượng bức xạ gửi tới một đơn vị diện tích của vật có giá trị là dΦT nhưng vật chỉ hấp thụ 1 phần năng lượng đó là dΦ’T d T Theo định nghĩa, đại lượng: aT  gọi là hệ số hấp thụ toàn phần của vật ở nhiệt độ T d T b) Hệ số hấp thụ đơn sắc 7 Giá sử trong 1 đơn vị thời gian, chùm bức xạ đơn sắc có bước sóng nằm trong khoảng từ     d  gửi tới 1 đơn vị diện tích cảu vật một năng lượng là dΦλ,T nhưng vật chỉ hấp thụ 1 phần dΦ’λ,T d  ,T a ,T  - gọi là hệ số hấp thụ đơn sắc của vật ở nhiệt độ T ứng với d   ,T bước sóng λ
  8. 4. Vật đen tuyệt đối Vật đen tuyệt đối hay còn gọi là vật đen lý tưởng là vật hấp thụ hoàn toàn năng lượng của mọi chùm bức xạ đơn sắc gửi tới nó. a ,T  1 Trong tự nhiên, không có vật đen tuyệt đối, chỉ có những vật có tính chất gần với tính chất của vật đen tuyệt đối. 8 Một bình kín rỗng có khoét 1 lỗ nhỏ và mặt trong phủ 1 lớp chất đen xốp (bồ hóng) có thể coi là vật đen tuyệt đối.
  9. BÀI 2. ĐỊNH LUẬT KIRCHHOFF VỀ BỨC XẠ NHIỆT CÂN BẰNG 1. Phát biểu định luật Kirchhoff Tỷ số giữa hệ số phát xạ đơn sắc r ,T và hệ số hấp thụ đơn sắc a ,T của 1 vật bất kỳ ở trạng thái bức xạ nhiệt cân bằng không phụ thuộc vào bản chất của vật đó, mà chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ T của nó và bước sóng của chùm bức xạ đơn sắc đang xét, nghĩa là: r ,T    ,T a ,T - trong đó   ,T là hàm số chung cho mọi vật nên được gọi là hàm phổ biến. 9 Nó chỉ phụ thuộc vào bước sóng của bức xạ đơn sắc và nhiệt độ T của vật bức xạ nhiệt cân bằng.  Hàm phổ biến chính là hệ số phát xạ đơn sắc của vật đen tuyệt đối. Khi đó a ,T  1
  10. 2. Ý nghĩa thực tiễn của định luật Kirchhoff a) Sự phát xạ của một vật bất kỳ Đối với 1 vật bất kỳ: a ,T  1 nên theo định luật Kirchhoff ta có: r ,T  a ,T .  ,T    ,T Sự phát xạ của 1 vật bất kỳ (không đen) ứng với một bước sóng xác định bao giờ cũng yếu hơn sự phát xạ của vật đen tuyệt đối ứng với bước sóng đó và ở cùng nhiệt độ với nó. b) Điều kiện cần và đủ để một vật bấy kỳ phát bức xạ 10 r ,T  a ,T .  ,T Muốn r ,T  0 thì đồng thời a ,T  0 và   ,T  0 Điều kiện cần và đủ để 1 vật bất kỳ phát ra 1 bức xạ  nào đó r ,T  0 là nó phải hấp thụ được những bức xạ ấy a ,T  0 và vật đen tuyệt đối ở cùng nhiệt độ với nó cũng phải phát ra được bức xạ ấy   ,T  0
  11. BÀI 3. CÁC ĐỊNH LUẬT PHÁT XẠ CỦA VẬT ĐEN TUYỆT ĐỐI 1. Định luật Stefan-Boltzmann Năng suất phát xạ toàn phần của vật đen tuyệt đối tỷ lệ thuận với lũy thừa bậc bốn của nhiệt độ tuyệt đối của vật đó T   T 4 Trong đó  gọi là hằng số Stefan – Boltzmann: 11   5,6703.108 W / m 2 .K 4
  12. 2. Định luật Wien Đối với vật đen tuyệt đối, bước sóng m của chùm bức xạ đơn sắc mang nhiều năng lượng nhất tỷ lệ nghịch với nhiệt độ tuyệt đối của vật đó. b m  T Trong đó b – là hằng số Wien 12 b  2,8978.103 m.K  định luật dịch chuyển
  13. 3. Công thức Rayleigh – Jeans và sự khủng hoảng ở vùng tử ngoại a) Công thức Rayleigh - Jeans Xuất phát từ quan niệm của vật lý cổ điển coi các nguyên tử và phân tử phát xạ hoặc hấp thụ liên tục từng lượng năng lượng bức xạ nhỏ bao nhiêu tùy ý. Rayleigh - Jeans đã tìm được công thức xác định hệ số phát xạ đơn sắc của vật đen 13 tuyệt đối như sau: 2 c 2 2   ,T  4 kT và   ,T  2 kT k là hằng số Boltzmann  c
  14. 3. Công thức Rayleigh – Jeans và sự khủng hoảng ở vùng tử ngoại b) Sự khủng hoảng vùng tử ngoại Theo công thức của Rayleigh – Jeans thì đại lượng   ,T tỷ lệ nghịch với lũy thừa bậc 4 của bước sóng, nên   ,T sẽ tăng nhanh khi  giảm.  đường cong này chỉ trùng với đường cong thực nghiệm ở vùng bước sóng dài. Vùng bước sóng ngắn (tức vùng tử ngoại) sai lệch nhiều  gọi bế tắc 14 này là sự khủng hoảng vùng tử ngoại. Mặt khác:     d Năng lượng phát xạ toàn phần T     ,T d   2 ckT  4  của vật ở 1 nhiệt độ T nhất định 0 0  lại bằng vô cùng  Vô lý!
  15. BÀI 4. THUYẾT LƯỢNG TỬ NĂNG LƯỢNG PLANCK 1. Phát biểu thuyết lượng tử Planck Các nguyên tử và phân tử của chất phát xạ và hấp thụ năng lượng một cách gián đoạn, nghĩa là năng lượng do chúng phát xạ hay hấp thụ chỉ có thể bằng một bội nguyên lần của một lượng nhỏ năng lượng xác định, gọi là lượng tử năng lượng: c   h  h  Trong đó: h  6, 625.1034  J .s  gọi là hằng số Planck 15  Công thức xác định hệ số phát xạ đơn sắc của vật đen tuyệt đối (công thức Planck) 2 2 h  ,T  2 h Trong đó k  1,38.1023  J / K  là hằng số c kT Boltzmann e 1
  16. 2. Thành công của thuyết lượng tử năng lượng Planck a) Từ công thức này, ta có thể vẽ được đường cong 2 2 h đặc trưng phổ phát xạ của vật đen tuyệt đối hoàn  ,T  h toàn phù hợp với thực nghiệm, khắc phục được c2 kT e 1 khủng hoảng vùng tử ngoại. b) Tìm lại công thức Rayleigh-Jeans: Trong miền tần số nhỏ sao cho: h  kT ta có: 2 16 h 1  h  h e h / kT  1      ...  e h / kT  1  kT 2!  kT  kT 2 2   ,T  2 kT  Đây chính là công thức Rayleigh - Jeans c
  17. 2. Thành công của thuyết lượng tử năng lượng Planck c) Tìm lại công thức định luật Wien: 2 2 h Lấy đạo hàm theo ν công thức:  ,T  2 h c kT e 1 Ta sẽ thu được giá trị  m tức m theo đúng nội dung định luật Wien mT  b, b=2,8978.10-3  m.K  17 d) Tìm lại công thức định luật Stefan-Boltzmann:     2 2 h h  T    ,T d   2 h đặt x  0  0 c kT kT e 1
  18. 2. Thành công của thuyết lượng tử năng lượng Planck d) Tìm lại công thức định luật Stefan-Boltzmann:  2 k 4T 4 x3 2 k 4T 4  2  T  2 3  x dx  2 3  T 4 c h 0 e 1 c h 15   5, 67.108W / m 2 K 4 18
  19. B. HIỆU ỨNG QUANG ĐIỆN BÀI 5. HIỆU ỨNG QUANG ĐIỆN VÀ CÁC ĐỊNH LUẬT CỦA NÓ 1. Hiệu ứng quang điện Hiệu ứng quang điện là hiện tượng các electron được giải phóng khỏi mặt ngoài của bản kim loại khi rọi một chùm ánh sáng thích hợp tới mặt bản kim loại đó. Sơ đồ thí nghiệm: - Dương cực A, âm cực K - 2 nguồn điện nối tiếp, biến trở R để điều chỉnh điện thế A 19 cao hơn K hoặc ngược lại. - Cường độ dòng điện được đo bằng điện kế - Hiệu điện thế giữa 2 bản kim loại được đo bằng vôn kế.
  20. 1. Hiệu ứng quang điện Đường đặc trưng Vôn-Ampe: là đường biểu diễn sự phụ thuộc của cường độ dòng quang điện vào hiệu điện thế giữa 2 bản kim loại. Nếu U tăng thì I cũng tăng, khi U lớn hơn 1 giá trị nào đó thì I không tăng nữa, tức là cường độ dòng quang điện bị bão hòa (dòng quang điện tạo bởi toàn bộ electron bứt ra khỏi kim loại) 20 Để triệt tiêu dòng quang điện thì tác dụng 1 hiệu điện thế ngược (VK>VA) để cản electron từ bản K sang bản A.  gọi là hiệu điện thế cản. Công cản eUc của điện trường về độ lớn ít nhất phải bằng động năng cực đại của hạt electron bị bứt khỏi bản K. 1 2 eU C  m0 vmax 2
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2