intTypePromotion=3

Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa cho sinh viên ngành Sư phạm Địa lí - Trường Đại học Quy Nhơn

Chia sẻ: Lâm Đức Duy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:7

0
30
lượt xem
1
download

Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa cho sinh viên ngành Sư phạm Địa lí - Trường Đại học Quy Nhơn

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa cho sinh viên ngành Sư phạm Địa lí - Trường Đại học Quy Nhơn trình bày về cơ hội giáo dục hoạt động ngoại khóa (HĐNK) trong chương trình đào tạo ngành Sư phạm Địa lí – Trƣờng Đại học Quy Nhơn (ĐHQN) và một số cách thức bồi dưỡng năng lực tổ chức các HĐNK cho sinh viên thông qua học phần HĐNK Địa lí và các hoạt động của Đoàn, Hội và Câu lạc bộ Địa lí – Địa chính,... Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động ngoại khóa cho sinh viên ngành Sư phạm Địa lí - Trường Đại học Quy Nhơn

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO<br /> SINH VIÊN NGÀNH SƯ PHẠM ĐỊA LÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN<br /> LÊ THỊ LÀNH<br /> Trường Đại học Quy Nhơn<br /> Tóm tắt: Bài báo trình bày về cơ hội giáo dục hoạt động ngoại khóa<br /> (HĐNK) trong chƣơng trình đào tạo ngành Sƣ phạm Địa lí – Trƣờng Đại học<br /> Quy Nhơn (ĐHQN) và một số cách thức bồi dƣỡng năng lực tổ chức các<br /> HĐNK cho sinh viên thông qua học phần HĐNK Địa lí và các hoạt động của<br /> Đoàn, Hội và Câu lạc bộ Địa lí – Địa chính.<br /> Từ khóa: Năng lực tổ chức HĐNK, cách thức bồi dƣỡng năng lực tổ chức<br /> HĐNK, sinh viên ngành Sƣ phạm Địa lí trƣờng ĐHQN.<br /> <br /> 1. MỞ ĐẦU<br /> HĐNK là hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, không quy định bắt buộc trong<br /> chƣơng trình; hoạt động này dựa trên sự tự nguyện tham gia của một số hay số đông học<br /> sinh có hứng thú, yêu thích bộ môn và muốn tìm tòi, sáng tạo các nội dung học tập địa lí<br /> dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên [3].<br /> HĐNK có ý nghĩa lớn đối với việc dạy học Địa lí ở trƣờng phổ thông, tuy nhiên do<br /> nhiều lí do khác nhau đến nay hình thức này vẫn chƣa phát huy đƣợc vai trò nhƣ vốn có<br /> của nó. Có nhiều nguyên nhân, trong đó khả năng thiết kế và tổ chức các HĐNK của<br /> giáo viên có ý nghĩa quyết định.<br /> Xuất phát từ thực tiễn của nhà trƣờng phổ thông và định hƣớng đổi mới đào tạo nghiệp<br /> vụ trong các trƣờng sƣ phạm, việc hình thành và phát triển năng lực tổ chức các HĐNK<br /> cho sinh viên ngành Sƣ phạm Địa lí là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giai<br /> đoạn hiện nay. Trong quá trình đào tạo ngành Sƣ phạm Địa lí ở Trƣờng ĐHQN, chúng<br /> tôi đã nghiên cứu thiết kế chƣơng trình, đổi mới nội dung và vận dụng các hình thức<br /> khác nhau nhằm phát triển các năng lực tổ chức HĐNK cho sinh viên.<br /> 2. CƠ HỘI BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA<br /> CHO SINH VIÊN QUA CÁC HỌC PHẦN PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊA LÍ<br /> Chƣơng trình đào tạo ngành Sƣ phạm Địa lí của Trƣờng ĐHQN đã đƣợc xây dựng và<br /> phát triển theo Chuẩn đầu ra và Chuẩn nghề nghiệp của giáo viên trung học phổ thông<br /> (THPT) hiện nay. Trong đó các học phần về PPDH (24 tín chỉ) chiếm tỉ lệ 17,14% so<br /> với tổng số tín chỉ (140); bằng 47% so với tổng số tín chỉ chuyên ngành (51) [1].<br /> HĐNK là hình thức tổ chức dạy học ở trƣờng phổ thông, là một trong những nội dung<br /> dạy học của hầu hết các học phần PPDH (bảng 1).<br /> <br /> Tạp chí Khoa học và Giáo dục, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Huế<br /> ISSN 1859-1612, Số 04(32)/2014: tr. 37-43<br /> <br /> LÊ THỊ LÀNH<br /> <br /> 38<br /> <br /> Bảng 1. Cơ hội phát triển năng lực tổ chức HĐNK qua các học phần PPDH địa lí [1]<br /> TT<br /> 1.<br /> 2.<br /> 3.<br /> 4.<br /> 5.<br /> 6.<br /> 7.<br /> 8.<br /> <br /> Học phần<br /> (số tiết lí thuyết – thực hành – seminar)<br /> Lí luận dạy học địa lí (35-10-10)<br /> PPDH địa lí ở trƣờng phổ thông 1 (20-10-10)<br /> PPDH địa lí ở trƣờng phổ thông 2 (30-20-10)<br /> Phƣơng pháp sử dụng bản đồ giáo khoa (25-10-0)<br /> Giáo dục dân số - môi trƣờng qua môn Địa lí (2010-10)<br /> HĐNK địa lí (20-10-10)<br /> Rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm (0-45-0)<br /> Dạy học địa lí theo hƣớng tích cực (35-0-20)<br /> Tổng số:<br /> <br /> Thời lượng học về HĐNK (tiết)<br /> Lí<br /> thuyết<br /> 2<br /> 2<br /> 2<br /> 2<br /> <br /> Thực<br /> hành<br /> 2<br /> 4<br /> 2<br /> <br /> 2<br /> 2<br /> -<br /> <br /> Tự<br /> học<br /> 2<br /> 10<br /> 14<br /> 6<br /> <br /> 2<br /> <br /> 4<br /> <br /> 2<br /> <br /> 14<br /> <br /> 20<br /> 4<br /> 34<br /> <br /> 10<br /> 8<br /> 30<br /> <br /> 10<br /> 4<br /> 20<br /> <br /> 60<br /> 16<br /> 12<br /> 134<br /> <br /> Seminar<br /> <br /> Ghi chú: 1 tiết lí thuyết cần 1 tiết tự học, 1 tiết thực hành hoặc seminar cần 2 tiết tự học<br /> <br /> Qua bảng 1 cho thấy, nội dung về HĐNK đƣợc giảng dạy trong hầu hết các học phần<br /> PPDH và đƣợc hoàn thiện trong chuyên đề HĐNK địa lí. Đó là cơ sở thuận lợi cho việc<br /> trang bị kiến thức, hình thành và rèn luyện kĩ năng, bồi dƣỡng thái độ, động cơ để sinh<br /> viên hiểu và thực hiện có hiệu quả các HĐNK ở trƣờng phổ thông. Tuy nhiên, tùy theo<br /> mục tiêu, nội dung và thời lƣợng của các học phần sẽ có tác động đến các thành phần<br /> tạo nên năng lực tổ chức HĐNK cho sinh viên ở các mức độ khác nhau: Trong học phần<br /> Lí luận dạy học địa lí, sinh viên đƣợc trang bị những kiến thức cơ bản về HĐNK (Quan<br /> niệm, vai trò, ý nghĩa, một số hình thức HĐNK đơn giản. Học phần PPDH địa lí ở<br /> trƣờng phổ thông 1 và 2, thông qua các giờ lí thuyết và thực hành (trong và ngoài lớp),<br /> sinh viên hiểu và tổ chức đƣợc một số HĐNK đơn giản ở THCS và THPT, chủ yếu dƣới<br /> hình thức Đố vui và Trò chơi địa lí. Qua học phần Phƣơng pháp sử dụng bản đồ giáo<br /> khoa, sinh viên hiểu và có khả năng sử dụng bản đồ trong tổ chức một số HĐNK dƣới<br /> hình thức trò chơi gắn với bản đồ: Du lịch bằng bản đồ, xác định các địa danh trên bản<br /> đồ... Học phần Giáo dục dân số và môi trƣờng qua môn Địa lí, thông qua các giờ lí<br /> thuyết và giờ thực hành (trong và ngoài lớp), sinh viên hiểu và có khả năng thiết kế<br /> đƣợc các mẫu HĐNK giáo dục dân số - môi trƣờng qua môn Địa lí dƣới hình thức trò<br /> chơi, các tiểu phẩm, các tình huống và đóng vai thực hiện. Thông qua hình thức thực<br /> hành trong học phần Rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm, sinh viên vận dụng kiến thức, kĩ<br /> năng đã học vào việc thực hiện một số hoạt động ngoài giờ lên lớp theo chủ đề quy<br /> định, có tính liên môn: Thanh niên với lí tƣởng cách mạng; Thanh niên với vấn đề lập<br /> nghiệp; Thanh niên với hòa bình, hữu nghị và hợp tác; Uống nƣớc nhớ nguồn... Các nội<br /> dung về lí thuyết và thực hành về HĐNK đƣợc thực hiện đầy đủ, hệ thống nhất là thông<br /> qua học phần HĐNK Địa lí.<br /> <br /> BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO SINH VIÊN...<br /> <br /> 39<br /> <br /> 3. CÁCH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC HỌC PHẦN HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA<br /> THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC<br /> Học phần HĐNK địa lí là học phần có tính chất chuyên đề, thông qua các giờ lí thuyết,<br /> thực hành (trong và ngoài lớp), sinh viên có khả năng thực hiện hầu hết các hình thức<br /> HĐNK có quy mô, hình thức tổ chức khác nhau, trong đó các hình thức mang tính tổng<br /> hợp: Dạ hội địa lí, Thi địa lí... Đồng thời, qua các giờ seminar, sinh viên hiểu và có khả<br /> năng ứng dụng công nghệ thông tin trong thiết kế và tổ chức HĐNK.<br /> 3.1. Đối với phần lí thuyết<br /> a) Mục tiêu: Qua phần lí thuyết của học phần, sinh viên hiểu đƣợc vai trò, ý nghĩa,<br /> nguyên tắc và các hình thức tổ chức HĐNK ở trƣờng phổ thông: Tổ địa lí, Câu lạc bộ<br /> địa lí, Trò chơi địa lí, Đố vui địa lí, Thi địa lí, Dạ hội địa lí...)<br /> b) Cách thức tổ chức: Giảng viên trình bày ngắn gọn các kiến thức trọng tâm then<br /> chốt, các nội dung khác hƣớng dẫn sinh viên tự nghiên cứu theo hình thức cá nhân hoặc<br /> nhóm. Đồng thời, tăng cƣờng làm mẫu và ra các bài tập vận dụng ngay trong giờ lí<br /> thuyết.<br /> + Làm mẫu: Theo lí luận dạy học và lí thuyết về phát triển năng lực, ngƣời học muốn có<br /> kĩ năng tổ chức các HĐNK cần phải đƣợc trang bị kiến thức lí thuyết và quan sát mẫu.<br /> Cách 1. Giảng viên sƣu tầm hoặc thiết kế mẫu HĐNK, sau đó trình bày và mô tả cách<br /> thực hiện cho sinh viên. Với cách này, giảng viên dễ dàng thực hiện, tốn ít thời gian,<br /> bƣớc đầu giúp sinh viên hình dung ra cách thức thiết kế và tổ chức một HĐNK địa lí<br /> cho HS.<br /> Cách 2. Giảng viên sƣu tầm hoặc thiết kế mẫu HĐNK, phân công cho những sinh viên<br /> khá giỏi, có năng khiếu để chuẩn bị và tổ chức cho các bạn sinh viên trong lớp. (Lưu ý,<br /> nội dung kịch bản HĐNK mẫu được giữ bí mật đối với các sinh viên đóng vai học sinh).<br /> Với cách này, đã tạo ra môi trƣờng cho sinh viên tổ chức các HĐNK, sinh viên phải hóa<br /> thân vào các vai khác nhau và cùng hợp tác trong việc thực hiện mẫu. Sau mỗi hoạt<br /> động mẫu giáo viên hƣớng dẫn sinh viên phân tích, rút kinh nghiệm.<br /> + Bài tập: Bài tập đƣợc xem là một phƣơng tiện giáo dục tốt, là công cụ để giảng viên<br /> tổ chức các hoạt động học tập cho sinh viên. Do vậy, các bài tập cần bám sát mục tiêu,<br /> nội dung, phù hợp với điều kiện thực hiện và trình độ của sinh viên...<br /> Ví dụ một số bài tập đƣợc giảng viên thiết kế và sử dụng trong học phần HĐNK địa lí:<br /> Bài tập 1: Lựa chọn và thiết kế một trò chơi địa lí cho học sinh THPT và đóng vai thực hiện.<br /> Bài tập 2. Sƣu tầm, biên soạn các câu đố vui về địa lí và sắp xếp theo chủ đề phù hợp<br /> với nội dung chƣơng trình từng khối lớp ở trƣờng phổ thông.<br /> Bài tập 3. Dựa vào Quy chế hoạt động của Câu lạc bộ Địa lí – Địa chính (Dành cho sinh<br /> viên của Khoa), anh (chị) hãy xây dựng quy chế hoạt động của Câu lạc bộ địa lí nơi anh<br /> (chị) dự định sẽ công tác.<br /> <br /> LÊ THỊ LÀNH<br /> <br /> 40<br /> <br /> Bài tập 4: Giả sử anh (chị) là giáo viên Địa lí của trƣờng THPT A, trong học kì I năm<br /> học 2013 – 2014, Tổ bộ môn dự kiến tổ chức một trong số các HĐNK với chủ đề sau:<br /> Phòng chống thiên tai/ Biến đổi khí hậu/ Dân số và môi trƣờng/ Chủ quyền biển đảo cho<br /> học sinh khối lớp 12.<br /> Hãy lựa chọn chủ đề, hình thức tổ chức và xây dựng kế hoạch cho HĐNK để thông qua<br /> Tổ bộ môn và trình lên Ban Giám hiệu.<br /> Dự kiến một số tình huống nảy sinh khi Ban Giám hiệu phê duyệt kế hoạch và cách ứng<br /> xử của anh (chị).<br /> Bài tập 5. Dựa vào nội dung Bản kế hoạch đã xây dựng ở bài tập 2, hãy thiết kế chƣơng<br /> trình và kịch bản chƣơng trình cho HĐNK mà anh (chị) đã chọn.<br /> Các bài tập trong học phần HĐNK rất đa dạng, đƣợc giáo viên biên soạn và hƣớng dẫn<br /> sinh viên thực hiện trong phần tự học ở nhà và ngay trong phần lên lớp lí thuyết nhằm<br /> vận dụng các kiến thức lí thuyết và rèn luyện kĩ năng cho sinh viên. Đồng thời, thông<br /> qua việc thực hiện các bài tập còn góp phần bồi dƣỡng hứng thú học tập cho sinh viên,<br /> gắn kết giữa học và hành, giữa lí thuyết và thực tiễn phổ thông.<br /> 3.2. Bài thực hành<br /> a) Mục tiêu: Qua các bài thực hành (BTH), sinh viên biết lựa chọn chủ đề, hình thức;<br /> Hiểu và xây dựng đƣợc kế hoạch, kịch bản, chƣơng trình HĐNK địa lí; Đồng thời biết<br /> tổ chức các HĐNK đó một cách hiệu quả.<br /> b) Nội dung thực hành: Lựa chọn chủ đề, thiết kế và đóng vai thực hiện buổi Dạ hội<br /> địa lí/Thi địa lí/Trò chơi địa lí cho học sinh THPT với các chủ đề về dân số, môi trƣờng,<br /> biến đổi khí hậu, phòng tránh thiên tai, giáo dục chủ quyền biển đảo,...<br /> c) Cách thức tổ chức:<br /> Bảng 2. So sánh cách thức tổ chức BTH [2]<br /> Cách 1 - Truyền thống<br /> Cách 2 - Đổi mới<br /> - Trước buổi thực hành:<br /> - Trước buổi thực hành:<br /> Thông báo lịch thực hành cho sinh Giảng viên hƣớng dẫn sinh viên cách thức thực hiện<br /> viên.<br /> các bài thực hành để các nhóm sinh viên chuẩn bị.<br /> Thông báo lịch thực hành cho sinh viên.<br /> - Trong buổi thực hành:<br /> - Trong buổi thực hành:<br /> + Giảng viên nêu nội dung, hƣớng dẫn + Giảng viên yêu cầu sinh viên nhắc lại nội dung,<br /> sinh viên cách thực hiện dƣới hình mục đích, yêu cầu của BTH;<br /> thức cá nhân hoặc nhóm;<br /> + Các nhóm lần lƣợt đóng vai thực hiện các HĐGD<br /> + Sinh viên thực hiện BTH theo yêu đã chuẩn bị; Các nhóm còn lại đóng vai HS tham<br /> gia vào các HĐGD.<br /> cầu;<br /> + Giảng viên tổ chức cho sinh viên trao đổi, thảo<br /> + Các nhóm báo cáo kết quả BTH;<br /> + Giảng viên tổ chức cho sinh viên luận, đánh giá và rút kinh nghiệm;<br /> nhận xét, đánh giá và rút kinh nghiệm;<br /> <br /> BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO SINH VIÊN...<br /> <br /> - Sau buổi thực hành:<br /> + Sinh viên tự hoàn thiện BTH (nếu<br /> chƣa xong)<br /> + Giảng viên chấm điểm BTH cho<br /> một số sinh viên.<br /> + Sinh viên trao đổi các BTH đã chấm<br /> để rút kinh nghiệm.<br /> <br /> 41<br /> <br /> - Sau buổi thực hành:<br /> + Các nhóm hoàn thiện BTH.<br /> + Giảng viên chấm điểm. (Trên cơ sở chuẩn bị và<br /> nội dung thực hành tổ chức trên lớp)<br /> + Trao đổi, chia sẻ sản phẩm BTH giữa các nhóm.<br /> <br /> - Số lƣợng: 15 – 20 sinh viên/nhóm; Thời lƣợng: 2 – 3 tiết/1 bài.<br /> - Cách thực hiện: Trong quá trình nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn giảng dạy,<br /> chúng tôi đã chuyển từ mô hình tổ chức các BTH từ cách 1 sang cách 2 (bảng 2). Mặt<br /> khác, do đặc điểm của việc thực hiện BTH theo cách 2, trong buổi thực hành, các nhóm<br /> cùng tham gia: Nhóm đóng vai giáo viên tổ chức, các nhóm còn lại đóng vai học sinh<br /> tham gia hoặc lực lƣợng cổ vũ. Nhiều buổi thực hành của sinh viên còn có sự tham dự<br /> của các giảng viên trẻ trong Khoa với vai trò là các giáo viên ở trƣờng phổ thông (Ban<br /> giám hiệu, ban chấp hành đoàn trƣờng) và sự tham gia của các sinh viên khóa sau để<br /> học tập kinh nghiệm.<br /> Ví dụ về một số HĐNK, sinh viên đã thực hiện trong các buổi thực hành: HĐNK với<br /> chủ đề The Wold next top model (K32) đƣợc tổ chức dƣới hình thức Dạ hội địa lí.<br /> Trong hoạt động này, sinh viên đã hóa thân vào các thí sinh đến từ 10 quốc gia khác<br /> nhau và cùng tranh tài qua các phần thi: Giới thiệu, Biểu diễn thời trang và Ứng xử.<br /> HĐNK với chủ đề Du lịch bốn phƣơng (K32), các đội chơi cùng tranh tài qua các phần<br /> thi trả lời nhanh các câu hỏi và đặc biệt phải phối hợp với nhau để hợp tác nhóm trong<br /> việc thuyết phục du khách Nhật Bản (do giảng viên đóng vai) đến với địa danh du lịch<br /> của nhóm; HĐNK với chủ đề Thiên tai và phòng chống thiên tai, chủ đề Dân số (K33)<br /> đƣợc tổ chức với các phần thi kiến thức và xử lí tình huống. Trong phần thi thứ hai, các<br /> sinh viên của nhóm tổ chức đóng vai để đƣa ra các tình huống, các thí sinh trong các đội<br /> thi phải vào vai để xử lí tình huống: Đóng vai để thuyết phục một ngƣ dân cố tình ra<br /> khơi khi bão sắp đổ bộ; Tình huống mẹ chồng muốn con dâu (làm giáo viên) sinh thêm<br /> con trai khi đã có hai con gái; Trƣờng hợp vì tính chất công việc và lo giữ dáng mà<br /> ngƣời vợ không chịu sinh con...; Chủ đề Môi trƣờng (K33) với phần thi Thu gom, Phân<br /> loại thể hiện nhận thức về môi trƣờng; phần thi Tái chế thể hiện cách ứng xử với môi<br /> trƣờng, các đội thi sử dụng rác thải để thiết kế thành các bộ trang phục, sau đó trình diễn<br /> và thuyết trình về việc bảo vệ môi trƣờng...<br /> d) Kết quả<br /> Việc tổ chức các BTH theo cách trên, vai trò của giảng viên đã có nhiều thay đổi, giảng<br /> viên không chỉ hƣớng dẫn, cố vấn, trọng tài mà còn đóng nhiều vai khác nhau theo sự<br /> giới thiệu của nhóm tổ chức; sinh viên không chỉ biết cách làm mà còn biết phối hợp để<br /> thực hiện: Khi đóng vai giáo viên phổ thông để tổ chức, khi đóng vai học sinh để tham<br /> gia, khi phải vào vai các nhân vật trong xã hội để giải quyết tình huống, qua đó năng lực<br /> hành động, các kĩ năng mềm có điều kiện để phát triển. Hơn nữa, thông qua các HĐNK<br /> <br />

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản