Đặc điểm sinh học cá Hồi vân
Thời gian gần đây, kết quả bước đầu nuôi thử
nghiệm cá Hồi vân tại Lâm Đồng đã được một số
phương tiện thông tin đại chúng đăng tải. Nhiều bà
con nông dân đã liên hệ với chúng tôi bày tỏ nguyện vọng muốn
nuôi đối tượng này. Tuy nhiên, đây là giống cá nước lạnh có
nguồn gốc ôn đới nên chúng chỉ có thể nuôi được tại một số
vùng có khí hậu lạnh của tỉnh Lâm Đồng. Chúng tôi xin giới
thiệu một số đặc điểm sinh học để bà con nông dân tham khảo,
so sánh với điều kiện thực tế của mình để có định hướng phù
hợp khi quyết định nuôi đối tượng này.
Một số đặc điểm cá hồi vân
Cá hồi vân là loài cá nhập nội hiện đang được ương nuôi tại một
số vùng của nước ta, tên tiếng Anh: Rainbow trout, tên khoa
học: Oncorhynchus mykiss
Phân loại: Bộ: Salmoniformes; Họ: Salmonidae; Giống:
Oncorhynchus; Loài: O. Mykiss.
Phân bố: Cá hồi bao gồm một số nhóm có đặc điểm sinh sống
khác nhau. Có nhóm sinh trưởng và phát triển ở các thủy vực
nước ngọt sông hồ, có nhóm sống ngoài biển. Cá hồi vân
Oncorhynchus mykiss, có nguồn gốc từ vùng biển Thái Bình
Dương khu vực Bắc Mỹ, được di nhập vào nuôi ở nhiều nước
châu Âu từ những năm 1890.. Là loài cá được gia hoá và nuôi
thành công sớm nhất trong các thủy vực nước ngọt.
Hình thái: Cá hồi vân trên mình có các chấm màu đen hình cánh
sao. Khi thành thục, trên lườn cá xuất hiện các vân màu hồng,
đặc trưng ở những cá đực khi đến mùa sinh sản. Thông thường
mùa sinh sản xuất hiện từ tháng 2 đến tháng 5, có thể kéo dài
đến tháng 8.
Giới hạn nhiệt độ: Cá hồi vân sinh trưởng và phát triển tốt nhất
trong điều kiện nhiệt độ nước từ 10 - 20oC. Chúng cũng có khả
năng chịu nhiệt độ cao hơn, tới 24oC trong một thời gian 24
oC.ngắn. Chúng không thể sống được khi nhiệt độ nước tăng
Ngưỡng ôxy hoà tan: Cá hồi vân sinh trưởng và phát triển tốt khi
hàm lượng ôxy 7 mg/l. Tuy nhiên, chúng có thể chịu đựng
đượchoà tan trong nước đạt ngưỡng ôxy ở mức 6 mg/l. Do
vậy, hàm lượng ôxy hoà tan là một trong những yếu tố hết sức
quan trọng khi chọn thủy vực để nuôi cá hồi. Thường cá hồi vân
được nuôi ở các thủy vực tự nhiên và trong các hệ thống nước
chảy.
Độ pH: pH thích hợp cho cá hồi vân là 6,7 –8,6.
Dinh dưỡng: ở ngoài tự nhiên, khi còn nhỏ cá hồi vân ăn ấu
trùng côn trùng, giáp xác nhỏ, động vật phù du. Khi trưởng
thành chúng ăn giáp xác (ốc, trai...), côn trùng nước và cả cá
con, nuôi trồng cá hồi vân thức ăn sử dụng chủ yếu là thức ăn
công nghiệp.
Khả năng sinh trưởng: Tỷ lệ sống của cá hồi vân trong giai đoạn
ương cá con đạt cao hơn so với các loài cá hồi khác. Theo một
số tài liệu cho thấy, trong điều kiện nuôi, từ cỡ cá khi thả là 30g,
cá có thể đạt khối lượng bình quân 250 - 300g/con sau 8 tháng
nuôi, 600-1000g sau 2 năm nuôi và 2000g sau 3 năm nuôi. Tuy
nhiên, kết quả nuôi thử nghiệm bước đầu tại Lâm Đồng cho thấy
cá nuôi 1 năm có thể đạt trọng lượng 1000-1500gam/con,. Cá
hồi vân thành thục sau 2 đến 3 năm tuổi. Cá hồi vân lại có khả
năng thích nghi cao trong các môi trường nuôi khác nhau. Vì thế
cá hồi vân Oncorhynchus mykiss được di nhập vào nhiều nước
trên thế giới để nuôi ở trong ao, lồng bè trên sông, hồ.
Nguồn nước nuôi cá hồi: Có thể sử dụng các nguồn nước sau
đây để nuôi cá hồi vân: Nước suối chảy từ núi cao hay từ mạch
ngầm, hồ tự nhiên và hồ chứa. Các nguồn nước này phải sạch,
đạt các chỉ tiêu về ôxy hoà tan, nhiệt độ, pH như trình bày trên.
Đối với nguồn nước ngầm tự chảy thì cần phải làm giầu ôxy
trước khi đưa vào hệ thống nuôi.
Sinh sản và nuôi thương phẩm
Sinh sản tự nhiên: Cá hồi vân sinh sản tự nhiên trong các thủy
vực nước lạnh. Chúng có tập tính đào tổ đẻ trứng. Một con cái
có thể đẻ từ 700-4000 trứng/lứa đẻ.
Sau khi đẻ, trứng được thụ tinh và ấp trong tổ.
Sinh sản nhân tạo: Nuôi vỗ đàn cá bố mẹ và cho đẻ: Cá bố mẹ
có thể được thu từ tự nhiên hoặc thu từ các trại nuôi cá thịt. Cá
hồi nuôi có đặc điểm là lớn nhanh, thành thục sớm, kích cỡ
trứng lớn. Cá bố mẹ thường được nuôi vỗ riêng trong ao nước
chảy. Mật độ thả thích hợp là 8.000 con/ha. Trong nuôi vỗ thành
thục, tạo ăn thức ăn tự nhiên trong ao nuôi được đặc biệt chú ý.
Tuy nhiên khi không đủ thức ăn tự nhiên thì cần phải cung cấp
thức ăn nhân tạo, bổ sung chất dinh dưỡng theo yêu cầu của cá.
Thông thường cá đực bắt đầu phát dục sau hai năm tuổi, còn cá
cái thành thục muộn hơn khi chúng đạt ba tuổi. Cá đực ở lứa
tuổi từ hai đến bốn năm là thích hợp nhất để cho sinh sản. Số
lượng trứng hoặc sẹ sẽ tăng theo cỡ cá bố mẹ. Cá cái cỡ lớn hơn
thì đẻ nhiều trứng hơn, kích thước trứng lớn hơn và ấu trùng cá
nở ra cũng to hơn. Mùa sinh sản thường tập trung từ tháng 3-7
hàng năm.
ấp trứng và ương cá bột: Trứng cá hồi vân có kích thước khá
lớn, không dính và chìm trong nước. Thời gian trứng nở phụ
thuộc vào nhiệt độ nước và dao động trong khoảng 100 ngày ở
3,9oC và 21 ngày ở 14,4oC. Giai đoạn điểm mắt (có thể nhìn
thấy mắt qua vỏ trứng) đến khi nở là khoảng thời gian dài nên
trứng có thể vận chuyển từ nơi này đến nơi khác để ấp nở.