ĐI C NG PH NG PHÁP D Y H C SINH H C Ạ ƯƠ ƯƠ Ạ Ọ Ọ
(2 tín ch : 1,5 LT + 0,5 TH)ỉ
* M c tiêu: ụ
- Xác đnh đc v trí c a môn h c trong h th ng các môn h c c a lý lu nị ượ ị ủ ọ ệ ố ọ ủ ậ
d y h cạ ọ
- Xác đnh đc đi t ng, nhi m v c a môn h cị ượ ố ượ ệ ụ ủ ọ
- Ti p c n và b c đu v n d ng đc các ph ng pháp nghiên c u c aế ậ ướ ầ ậ ụ ượ ươ ứ ủ
LLDH.
- Trình bày đc các nhi m v d y h c Sinh h c tr ng Ph thông, nêuượ ệ ụ ạ ọ ọ ở ườ ổ
m i quan h gi a 3 nhi m v .ố ệ ữ ệ ụ
- Phân tích c u trúc n i dung ch ng trình môn Sinh h c THPT.ấ ộ ươ ọ ở
- Phân tích các PPDH, cách s d ng các PP trong d y h c Sinh h c.ử ụ ạ ọ ọ
- Nêu đc s hình thành và phát tri n các lo i khái ni m trong ch ngượ ự ể ạ ệ ươ
trình Sinh h c THPT.ọ
- Phân bi t đc các hình th c t ch c d y h c Sinh h c tr ng phệ ượ ứ ổ ứ ạ ọ ọ ở ườ ổ
thông.
* Chu n b :ẩ ị
- V t ch t: Máy tính, máy chi u; các ph ng ti n d y h c c n thi t.ậ ấ ế ươ ệ ạ ọ ầ ế
- Ng i h c: Tài li u, các ph ng ti n, d ng c h c t p.ườ ọ ệ ươ ệ ụ ụ ọ ậ
- Đa đi m: Gi ng đng (gi h c lý thuy t); Phòng thí nghi m (gi h cị ể ả ườ ờ ọ ế ệ ờ ọ
th c hành).ự
* Ph ng pháp d y h c: ươ ạ ọ
- Lý thuy t: Giáo viên (GV) giao nhi m v h c t p cho sinh viên (SV) ho tế ệ ụ ọ ậ ạ
đng theo nhóm (ho c cá nhân) tùy theo n i dung h c t p; SV nghiên c u tài li u,ộ ặ ộ ọ ậ ứ ệ
th o lu n nhóm, hoàn thành nhi m v đc giao; GV t ch c th o lu n, t ngả ậ ệ ụ ượ ổ ứ ả ậ ổ
k t v n đ.ế ấ ề
- Th c hành: SV đc giao nhi m v chu n b n i dung th c hành nhàự ượ ệ ụ ẩ ị ộ ự ở
ho c trên l p, sau đó v n d ng vào t ng ch ng c th , t ng bài c th trongặ ớ ậ ụ ừ ươ ụ ể ừ ụ ể
1
SGK Sinh h c THPT đ phân tích c u trúc n i dung, xác đnh m c tiêu, l a ch nọ ể ấ ộ ị ụ ự ọ
PPDH.
* S n ph m ng i h c ph i n p: ả ẩ ườ ọ ả ộ Báo cáo th c hành (3 - 4 trang).ự
* N i dung:ộ
Ch ng 1ươ
NH NG V N Đ CHUNG C A LÝ LU N D Y H C SINH H CỮ Ấ Ề Ủ Ậ Ạ Ọ Ọ
M c tiêu: ụ
1. Xác đnh đc v trí c a môn h c trong h th ng các môn h c c a Líị ượ ị ủ ọ ệ ố ọ ủ
lu n d y h cậạọ
2. Xác đnh đc đi t ng c a PPDHSHị ượ ố ượ ủ
3. Trình bày nhi m v t ng quát và các nhi m v c th c a PPDHSHệ ụ ổ ệ ụ ụ ể ủ
4. Nêu đc m i quan h gi a PPDHSH v i các khoa h c khácượ ố ệ ữ ớ ọ
5. V n d ng đc các PPNC PPDHSHậ ụ ượ
N i dung (2 ti t LT) ộ ế
1.1. Đi t ngố ượ
1.1.1. Tên g i và v trí c a môn h c ọ ị ủ ọ “Tham kh o tài li u s [1], [3] trongả ệ ố
ch ngươ ”.
1.1.2. Đi t ng c a PPDH Sinh h cố ượ ủ ọ
Đi t ng nghiên c u c a LLDH:ố ượ ứ ủ Là các quy lu t c a QTDH. Các quyậ ủ
lu t này ph n ánh nh ng m i quan h t t y u, b n ch t gi a ho t đng d y vàậ ả ữ ố ệ ấ ế ả ấ ữ ạ ộ ạ
ho t đng h c gi a các thành t c a QTDH. ạ ộ ọ ữ ố ủ
Đi t ng nghiên c u c a PPDH:ố ượ ứ ủ Các quy lu t c a QTDH phù h p v iậ ủ ợ ớ
nh ng đc đi m c a vi c d y và h c b môn Sinh h c tr ng ph thông. ữ ặ ể ủ ệ ạ ọ ộ ọ ở ườ ổ
2
1.2. Nhi m v c a b môn LLDH Sinh h cệ ụ ủ ộ ọ
Nhi m v t ng quát:ệ ụ ổ Nghiên c u phát tri n lý thuy t (Hoàn thi n n iứ ể ế ệ ộ
dung d y h c SH tr ng ph thông) và t ng k t kinh nghi m (ĐM PPDH)ạ ọ ở ườ ổ ổ ế ệ
ph c v cho vi c nâng cao hi u qu và ch t l ng D & H b môn Sinh h c, gópụ ụ ệ ệ ả ấ ượ ộ ọ
ph n th c hi n m c tiêu đào t o c a nhà tr ng ph thông c a n c ta.ầ ự ệ ụ ạ ủ ườ ổ ủ ướ
Nhi m v c th :ệ ụ ụ ể
* Phát tri n n i dung d y h c:ể ộ ạ ọ Ph i th ng xuyên c p nh t, ch nh lý,ả ườ ậ ậ ỉ
hoàn thi n n i dung, ch ng trình các môn h c tr ng ph thông cho phù h pệ ộ ươ ọ ở ườ ổ ợ
v i s phát tri n c a xã h i hi n đi.ớ ự ể ủ ộ ệ ạ
V n d ng các thành t u c a LLDH hi n đi, các thành t u c a các ngànhậ ụ ự ủ ệ ạ ự ủ
khoa h c trong các lĩnh v c khác đ phát tri n, đi m i n i dung ch ng trìnhọ ự ể ể ổ ớ ộ ươ
sinh h c, xác đnh kh i l ng, chi u sâu, trình t h th ng các ki n th c đ đaọ ị ố ượ ề ự ệ ố ế ứ ể ư
vào SGK m t cách h p lý v i t ng l p h c, c p h c.ộ ợ ớ ừ ớ ọ ấ ọ
Song song v i vi c phát tri n ch ng trình là vi c phát tri n lí lu n vớ ệ ể ươ ệ ể ậ ề
c u trúc n i dung và ph ng pháp trình bày các bài trong sách giáo khoa theoấ ộ ươ
h ng gi m b t ch c năng thông tin, tăng c ng các ho t đng đc l p c a HSướ ả ớ ứ ườ ạ ộ ộ ậ ủ
v i SGK. ớ
3
* Phát tri n ph ng pháp d y:ể ươ ạ
T ng k t kinh nghi m tiên ti n v PP d y c a đi ngũ giáo viên Sinh h cổ ế ệ ế ề ạ ủ ộ ọ
n c ta, v n d ng có ch n l c các PPHD m i c a th gi i phù h p v i hoànướ ậ ụ ọ ọ ớ ủ ế ớ ợ ớ
c nh Vi t Nam, đa vào th c nghi m, thí đi m tr c khi áp d ng đi trà, nh mả ệ ư ự ệ ể ướ ụ ạ ằ
phát tri n các PPDH tích c c trong nhà tr ng ph thông. ể ự ườ ổ
Đng th i v i đi m i PP d y là vi c nghiên c u m r ng các hình th cồ ờ ớ ổ ớ ạ ệ ứ ở ộ ứ
t ch c d y h c và c i ti n b sung các ph ng ti n d y h c, c i ti n các PPổ ứ ạ ọ ả ế ổ ươ ệ ạ ọ ả ế
ki m tra đánh giá theo h ng khuy n khích ng i h c, kích thích s phát tri n tể ướ ế ườ ọ ự ể ư
duy. Ngoài ra ng i GV c n đi sâu vào PP d y t ng phân môn SH, t ng thànhườ ầ ạ ừ ừ
ph n ki n th c trong ch ng trình SH. ầ ế ứ ươ
* Phát tri n PP h c:ể ọ Vi c h c ch đt hi u qu khi ng i d y bi t kh iệ ọ ỉ ạ ệ ả ườ ạ ế ơ
d y và phát huy ti m năng v n có c a m i ng i h c. Đ phát tri n PP h c t pậ ề ố ủ ỗ ườ ọ ể ể ọ ậ
cho HS, đc bi t là PP t h c thì ng i GV c n ph i t ch c các HĐHT theoặ ệ ự ọ ườ ầ ả ổ ứ
m t trình t logic, phù h p v i năng l c c a t ng lo i HS. Trong vi c t ch cộ ự ợ ớ ự ủ ừ ạ ệ ổ ứ
các HĐHT ng i GV có vai trò là ng i c v n, h ng d n, đnh h ng cho HSườ ườ ố ấ ướ ẫ ị ướ
tranh lu n, tìm tòi, phát hi n và gi i quy t v n đ, qua đó h t l c chi m lĩnhậ ệ ả ế ấ ề ọ ự ự ế
tri th c, đng th i s rèn luy n, phát tri n kĩ năng t đánh giá k t qu h c t pứ ồ ờ ẽ ệ ể ự ế ả ọ ậ
c a b n thân hay c a các thành viên trong nhóm. ủ ả ủ
1.3. M i quan h gi a PPDH Sinh h c v i các môn khoa h c khácố ệ ữ ọ ớ ọ
1.3.1. Quan h v i các khoa h c giáo d cệ ớ ọ ụ
Phát tri n LLDH t o nh ng c s lí lu n v ng ch c cho PPDHSH, ng cể ạ ữ ơ ở ậ ữ ắ ượ
l i s phát tri n c a LLDHSH b sung nh ng minh ch ng th c t phong phú choạ ự ể ủ ổ ữ ứ ự ế
LLDH.
Hi n nay LLDH đang quan tâm chú ý nghiên c u sâu v quy lu t c a quáệ ứ ề ậ ủ
trình h c t p đ thi t k các HĐHT phù h p, trên c s đó thi t k các HĐDHọ ậ ể ế ế ợ ơ ở ế ế
c a th y. Ch không ph i nh cách làm lâu nay là ch thi t k ho t đng d yủ ầ ứ ả ư ỉ ế ế ạ ộ ạ
c a th y mà không chú ý đn HĐH c a trò. ủ ầ ế ủ
1.3.2. Quan h v i khoa h c Sinh h cệ ớ ọ ọ
4
S phát tri n c a các khoa h c Sinh h c giúp cho vi c l a ch n, hoànự ể ủ ọ ọ ệ ự ọ
thi n n i dung ch ng trình SH tr ng ph thông.ệ ộ ươ ở ườ ổ
Các ki n th c SH c a các nhà khoa h c đc s gia công c a nhà sế ứ ủ ọ ượ ự ủ ư
ph m nó tr thành ki n th c c b n ph thông phù h p v i tâm sinh lí l a tu iạ ở ế ứ ơ ả ổ ợ ớ ứ ổ
và hoàn c nh c a n c ta. Sau đó chúng đc s p x p thành h th ng, k t h pả ủ ướ ượ ắ ế ệ ố ế ợ
lôgic phát tri n SH và logic s ph m.ể ư ạ
PPDH tr ng ph thông ph i d a trên quan sát, th c nghi m v i suy líở ườ ổ ả ự ự ệ ớ
quy n p đng th i ph i v n d ng t duy suy di n lí thuy t. PPDH không ch gi iạ ồ ờ ả ậ ụ ư ễ ế ỉ ớ
h n các bài h c trên l p mà còn ph i đc b sung b ng các ho t đng ngo iạ ọ ớ ả ượ ổ ằ ạ ộ ạ
khóa, tham quan, g n li n v i thiên nhiên và lao đng s n xu t. ắ ề ớ ộ ả ấ
1.3.3. Quan h v i Logic h c và Tri t h cệ ớ ọ ế ọ
D y h c, th c ch t là t ch c quá trình nh n th c cho HS, ph i tuân theoạ ọ ự ấ ổ ứ ậ ứ ả
nh ng quy lu t t duy, t th c ti n đn lí thuy t, t th p đn cao, đn gi n đnữ ậ ư ừ ự ễ ế ế ừ ấ ế ơ ả ế
ph c t p, t ngoài vào trong,... Vì v y nó có m i quan h qua l i v i Logic h c. ứ ạ ừ ậ ố ệ ạ ớ ọ
Đi t ng c a SH là nghiên c u b n ch t và các quy lu t c a s s ng, màố ượ ủ ứ ả ấ ậ ủ ự ố
s s ng là m t hình th c v n đng c a v t ch t, do đó nó cũng tuân theo các quyự ố ộ ứ ậ ộ ủ ậ ấ
lu t chung c a v t ch t mà Tri t h c đã v ch ra. M t khác, trong quá trình phátậ ủ ậ ấ ế ọ ạ ặ
tri n c a khoa h c SH, v n còn nhi u v n đ ch a đc làm sáng t , v n t nể ủ ọ ẫ ề ấ ề ư ượ ỏ ẫ ồ
t i mâu thu n và s đu tranh găy g t gi a ch nghĩa duy tâm siêu hình và duyạ ẫ ự ấ ắ ữ ủ
v t bi n ch ng. Vì th lĩnh v c nghiên c u c a KHSH cũng nh PPDHSH c nậ ệ ứ ế ự ứ ủ ư ầ
s ch đo c a Tri t h c bi n ch ng duy v t đ có quan đi m, ph ng pháp, tự ỉ ạ ủ ế ọ ệ ứ ậ ể ể ươ ư
t ng đúng đn trong vi c nh n th c các hi n t ng, quá trình c a t nhiên cũngưở ắ ệ ậ ứ ệ ượ ủ ự
nh c a QTDH SH. ư ủ
1.4. Các ph ng pháp nghiên c u c a PPDH SH ươ ứ ủ (Tham kh o t các tài li uả ừ ệ
s [1], [2], [3] trong ch ng này)ố ươ
F Tài li u h c t pệ ọ ậ
[1] Đinh Quang Báo, Nguy n Đc Thành (1996), “ễ ứ Lí lu n d y h c Sinh h cậ ạ ọ ọ
(Ph n Đi c ng)ầ ạ ươ ”, NXB Giáo d c, Hà N i.ụ ộ
5