intTypePromotion=1
ADSENSE

Giáo trình máy điện 2 - Đh sư phạm kỹ thuật tp. Hồ Chí Minh

Chia sẻ: Pt Pt | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:144

474
lượt xem
197
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Tham khảo sách 'giáo trình máy điện 2 - đh sư phạm kỹ thuật tp. hồ chí minh', kỹ thuật - công nghệ, điện - điện tử phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc hiệu quả

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Giáo trình máy điện 2 - Đh sư phạm kỹ thuật tp. Hồ Chí Minh

  1. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM KYÕ THUAÄT TP. HCM KHOA ÑIEÄN BOÄ MOÂN: CÔ SÔÛ KYÕ THUAÄT ÑIEÄN ------------0----------- GVC-ThS. NGUYEÃN TROÏ NG THAÉNG GIAÙO TRÌNH MAÙY ÑIEÄN II TP. HCM Thaùng 5/ 2006
  2. Truong DH SPKT TP. HCM http://www.hcmute.edu.vn Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com LÔØI NOÙI ÑAÀU Giaùo trình MAÙ Y ÑIEÄ N II laø moä t cuoán saù ch trong boä GIAÙO TRÌNH MAÙY ÑIEÄ N goàm 2 taäp nhaèm giuùp sinh vieân baäc ñaïi hoï c hoaëc cao ñaúng ngaønh Ñieä n Coâng Nghieä p, Ñieän Töï Ñoän g cuû a tröôøn g Ñaï i Hoïc Sö Phaïm Kyõ Thuaä t TP.HCM laøm taøi lieäu hoï c taäp, hoaë c coù theå duøng laøm taø i lieäu tham khaûo cho sinh vieân ngaønh Coâng ngheä Ñieän- Ñieän töû, Coâng ngheä Ñieän töû –Vieãn thoâ ng vaø caùc ngaønh khaùc lieâ n quan ñeán lónh vöï c ñieän –ñieän töû. Giaùo trình maùy ñieä n trình baøy nhöõ ng lyù thuyeát cô baûn veà: caáu taïo; nguyeân lyù laøm vieä c; caùc quan heä ñieän töø ; caùc ñaë c tính cuõng nhö caùc hieän töôïng vaät lyù xaûy ra trong: Maùy ñieän moät chieàu; Maùy bieán aùp; Maùy ñieän khoâ ng ñoàng boä; Maù y ñieän ñoàng boä vaø caù c loaï i maùy ñieän ñaë c bieä t. Toaøn boä giaùo trình maù y ñieän ñöôï c chia laøm 2 taäp: Taäp I goàm 2 phaàn : Maù y ñieän moä t chieàu vaø Maù y ñieän moä t chieàu ñaëc bieä t. HCM Maùy bieán aùp vaø caùc loaï i maùy bieán aùp ñaëc bieät. TP. chieà u. Taäp II goàm 3 phaàn : Nhöõn g vaán ñeà lyù luaän chung cuûa caùc maùyhuat xoay ñieän t Maùy ñieän khoâng ñoàng boä vaø caùc daïng y c cuûa Maùy ñieä n khoâ ng K khaù pham H Su D ñoàng boä . ong Maùy ñieän ñoàng Truvaø caùc loaï i maùy ñieän ñoàng boä ñaëc bieät. © boä yen Ñeå giuùp sinh vieân deã daønn qu p thu kieán thöùc moân hoïc, giaùo trình trình baøy noäi dung a g tieá B moät caù ch ngaén goïn , cô baûn. ÔÛ moãi chöông coù ví duï minh hoï a, caâ u hoû i vaø baø i taäp ñeå sinh vieân coù theå hieåu saâu hôn nhöõng vaán ñeà mình ñaõ hoï c. Taùc giaû (Email: t_nguyentrong@yahoo.com) Thu vien DH SPKT TP. HCM - http://www.thuvienspkt.edu.vn
  3. Truong DH SPKT TP. HCM http://www.hcmute.edu.vn Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com MUÏC LUÏC Trang Phaàn III: Caùc vaán ñeà lyù luaä n chung cuûa caùc maùy ñieä n xoay chieà u Chöông 1: Söcù ñieän ñoäng cuû a daây quaán maùy ñieän xoay chieàu 2 Chöông 2: Daây quaán phaàn öùng maùy ñieä n xoay chieàu 11 Chöông 3: Söù c töø ñoä ng cuûa daâ y quaán maùy ñieän xoay chieàu 30 Phaàn IV: Maù y ñieän khoân g ñoàng boä (MÑKÑB) 47 Chöông 1: Ñaïi cöông veà MÑKÑB 48 Chöông 2: Caù c quan heä ñieän töø trong MÑKÑB 54 Chöông 3: Môû maùy vaø ñieà u chænh toá c ñoä ñoä ng cô khoâng ñoàng boä 77 Chöông 4: Maùy ñieän khoân g ñoàng boä ñaë c bieä t 90 HCM TP. 101 huat Phaàn V: Maùy ñieä n ñoàng boä (MÑÑB) Ky t pham Chöông 1: Ñaïi cöông veà MÑÑB 102 H Su ng D Chöông II: Caùc quan heä ñieä n töø trong MÑÑB 106 Truo n ñoàng boä n© Chöông III: Maù y phaùt ñieän vaø ñoän g cô ñieä 116 uye Chöông IV: Maù y ñieän ñoàan q ñaë c bieä t B ng boä 135 Thu vien DH SPKT TP. HCM - http://www.thuvienspkt.edu.vn
  4. Truong DH SPKT TP. HCM http://www.hcmute.edu.vn Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 1- Vuõ Gia Hanh, Traàn Khaùnh Haø, Phan Töû Thuï, Nguyeãn Vaê n Saùu, Maùy ñieän I,II . NXB khoa hoï c vaø kyõ thuaä t - 1998 . 2- Nguyeã n Troïng Thaéng, Nguyeãn Theá Kieä t, Coâng ngheä cheá taïo vaø tính toaùn söû a chöõ a Maùy ñieän , NXB Giaù o duï c, 1995 . 3- A.E. Fitzerald, Charles kingsley . Electrical Machines. Mc. Graw - Hill, 1990 . 4- Jimmie J. Cathey . Electric machines Analysis and Design Applying Matlab . Mc. Graw - Hill - 2001 . HCM 5- E.V.Armensky, G.B.Falk, Fractional Horsepower Electrical . machines, Mir P uat T y th am K Publishers, Moscow, 1985. u ph DH S 6- Mohamed E. El-Hawary, Principle ofg Electric Machines with Power Electronic uon Applications, Prentice-Hall, en © Tr 1986. quy Ban 7- M.Kostenko, L.Piotrovsky, Electrical machines, vol.1,2, Mir Publishers Moscow, 1974. 8- Stephen J. Chapman, Electric machinery and Power System fundamental, Mc Graw Hill, 2002. Thu vien DH SPKT TP. HCM - http://www.thuvienspkt.edu.vn
  5. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com PHAÀN III CAÙC VAÁN ÑEÀ LÍ LUAÄN CHUNG CUÛA MAÙY ÑIEÄN XOAY CHIEÀU 1
  6. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com CHÖÔNG I: SÖÙC ÑIEÄN ÑOÄNG CUÛA DAÂY QUAÁN MAÙY ÑIEÄN XOAY CHIEÀU § 1.1. ÑAÏI CÖÔNG Söùc ñieän ñoäng (s.ñ.ñ) xoay chieàu coù 3 ñaëc tính cô baûn: - Ñoä lôùn. - Taàn soá. - Daïng ñöôøng cong. Thöôøng ngöôøi ta mong muoán coù ñöôïc s.ñ.ñ cuûa maùy ñieän duøng trong caùc thieát bò ñieän khaùc nhau coù daïng hình sin. Ñaëc bieät ñoái vôiù maùy phaùt ñieän caùc soùng ñieàu hoøa baäc cao khoâng nhöõng coù taùc haïi ñoái vôùi caùc maùy phaùt ñieän maø coøn caû ñoái vôùi phuï taûi laøm taêng toån thaát cuõng nhö laøm xuaát hieän quaù ñieän aùp treân caùc ñoaïn khaùc nhau cuûa ñöôøng daây. Trong chöông naøy chuùng ta nghieân cöùu s.ñ.ñ cuûa daây quaán vaø caùc bieän phaùp laøm giaûm hoaëc trieät tieâu s.ñ.ñ baäc cao ñöa daïng soùng veà hình sin. § 1.2. SÖÙC ÑIEÄN ÑOÄNG CAÛM ÖÙNG TRONG DAÂY QUAÁN 1. Söùc ñieän ñoäng caûm öùng trong daây quaán do töø tröôøng cô baûn: a) Söùc ñieän ñoäng cuûa moät thanh daãn: Ñaët 1 thanh daãn trong stator vaø nhöõng cöïc töø cuûa rotor song song vôùi truïc maùy ñieän (h1–1). Khôûi ñoäng maùy vaø cho quay vôùi toác ñoä n = Cte = const khi ñoù trò soá töùc thôøi cuûa s.ñ.ñ caûm öùng trong thanh daãn laø: etd = Bx.l.v (V) vôùi Bx = Bmsin ω t (T), Bx laø töø caûm nôi thanh daãn queùt qua. π Dn 2τ pn = 2τ f (m/sec). v= = 60 60 v: Vaän toác daøi cuûa thanh daãn. D: Ñöôøng kính phaàn öùng. πD Vôùi: τ = (m) 2p l: Chieàu daøi cuûa thanh daãn naèm trong töø tröôøng. Hình 1.1 Chuyeån ñoäng töông ñoái 2 e td = l.v.B m sin ωt = l.τ.π.f . B m sin ωt cuûa thanh daãn trong töø tröôøng π töông ñoái hình sin. Vôùi Φ = B tb lτ laø töø thoâng trung bình töông öùng vôùi moät böôùc cöïc. 2 B tb = Bm π 2
  7. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Ta coù : etd = πΦf sin ωt = E td sin ωt π Trò soá hieäu duïng laø: E td = (1 - 1) Φf = 2,22Φf 2 b) Sññ cuûa moät voøng daây vaø cuûa moät boái daây: Sññ cuûa moät voøng daây: + Tröôøng hôïp böôùc ñuû: Neáu voøng daây coù 2 thanh daãn 1 vaø 2 ñaët caùch nhau 1 khoaûng laø y = τ (daây quaán böôùc ñuû) vaø goïi sññ trong thanh daãn 1 laø E1, trong thanh daãn 2 laø E2 thì s.ñ.ñ cuûa moät voøng daây böôùc ñuû laø: E ν = E 1 + E 2 = 2E td = 2x 2,22Φf = 4,44Φf τ τ & ′′ & Ev − Etd 1 π π &′ Etd 1 & ′′ Etd 1 & ′′ & − Etd 1 Ev βπ &′ Etd 1 y =τ βπ & ′′ Etd 1 π τ y = βτ ′ ′′ Etd Etd Hình 1.2 Söùc ñieän ñoäng cuûa moät voøng daây + Tröôøng hôïp böôùc ngaén: Z Ta kí hieäu β laø böôùc töông ñoái cuûa daây quaán vaø τ = (raõnh) 2p y y , βπ = π β= τ τ βπ βπ Thì: E ν = 2E td sin = 4,44Φf sin 2 2 βπ Ñaët: k n = sin laø heä soá böôùc ngaén cuûa daây quaán thì: 2 E ν = 4,44Φfk n 3
  8. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Sññ cuûa moät phaàn töû (boái daây) Neáu moät boái daây coù Ws voøng thì s.ñ.ñ cuûa moät boái daây laø: (1-3) E s = 4,44Ws Φfk n c) Söùc ñieän ñoäng cuûa 1 nhoùm boái daây: Z Ta tính s.ñ.ñ cuûa 1 nhoùm boái daây coù q boái daây döôùi 1 cöïc: q = . 2mp Thí duï: hình 1.3: q = 4 Goùc ñoä ñieän giöõa 2 raõnh keà nhau laø: 2π p.3600 αñ = = Zp Z Trong ñoù Z/p laø soá raõnh döôùi moät ñoâi cöïc (Z/2p laø soá raõnh döôùi moät maët cöïc). Giaû söû soá Z raõnh döôùi 1 maët cöïc laø = 6 thì τ= 2p α ñ = 30 0 vaø neáu taïi thôøi ñieåm ñang xeùt boái daây 1 naèm treân ñöôøng trung tính hình hoïc thì trò soá töùc thôøi cuûa sññ caûm öùng trong caùc boái daây 1, 2, 3, 4 laø: E s1 = E sm sin 0 0 E s 2 = E sm sin α ñ = E sm sin 30 0 E s 3 = E sm sin 2α ñ = E sm sin 60 0 Hình 1.3 Nhoùm boái daây q = 4 E s 4 = E sm sin 3α ñ = E sm sin 90 0 Esm: bieân ñoä sññ/phaàn töû. r Ta coù theå bieåu dieãn q leäch nhau 1 goùc α nhö h1-4 (q: soá raõnh cuûa 1 pha döôùi moät cöïc). Moãi moät vector bieåu dieãn trò soá bieân ñoä hay trò soá hieäu duïng cuûa s.ñ.ñ Es cuûa moät boái daây vôùi nhöõng tæ leä töông öùng (h1-4a). Nhöõng vector gaàn nhau leäch nhau 1 goùc α ñ = 30 . Toång hình hoïc cuûa 4 vector hình thaønh ña giaùc 0 ABCDE (h1-4b) laø vector AE bieåu dieãn trò soá hieäu duïng toång cuûa s.ñ.ñ Eq. Hình 1.4 Söùc ñieän ñoäng cuûa moät voøng daây 4
  9. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Ñeå tính Eq ta veõ ñöôøng troøn ngoaïi tieáp vôùi ña giaùc ABCDE coù baùn kính R. Cuoái cuøng ta tính ñöôïc: Eq = q Es kr (1-4) Toång hình hoïc caùc s.ñ.ñ Eq Trong ñoù: k r = = Toång soá hoïc caùc s.ñ.ñ qE s qα qα 2 R sin ñ sin ñ 2= 2 : heä soá quaán raûi cuûa daây quaán. = αñ αñ q2Rsin qsin 2 2 Chöùng minh: . . . . . Ta coù E q = E s1 + E s 2 + E s 3 + E s 4 qα ñ Veà maët trò soá Eq = AE = 2AF = 2R sin . 2 αñ Es Tính R theo Eq , xeùt tam giaùc OO1A ta coù: E s = 2R sin ⇒R= α 2 2 sin ñ 2 αñ αñ qE s sin q E s sin q 2 2 = qE K ⇒ Eq = 2 = αñ αñ s r q sin 2 sin 2 2 (1-5) ⇒ E q = 4,44ws qΦfk n k r Ñaët kdq = knkr : laø heä soá daây quaán. (1-6) ⇒ E q = 4,44ws qΦfk dq d) Söùc ñieän ñoäng cuûa daây quaán 1 pha: Moät pha coù n nhoùm boái daây coù vò trí gioáng nhau trong töø tröôøng caùc cöïc töø neân sññ cuûa chuùng coù theå coäng soá hoïc vôùi nhau: ⇒ E f = 4,44nqws Φfk dq = 4,44 w Φ fk dq Trong ñoù: w = n.q.ws laø soá voøng daây noái tieáp cuûa 1 pha. 2. Söùc ñieän ñoäng cuûa daây quaán do töø tröôøng baäc cao: Giaû thieát raèng ñöôøng cong cöôøng ñoä töï caûm ñoái xöùng vôùi truïc hoaønh (vì tính chaát ñoái xöùng vôùi truïc hoaønh neân ñöôøng cong chæ chöùa caùc soùng haøi leû) cuõng nhö ñoái vôùi truïc cöïc. Trong tröôøng hôïp naøy, ñöôøng cong cöôøng ñoä töï caûm bao goàm soùng ñieàu hoaø baäc nhaát hay soùng ñieàu hoaø cô baûn vaø voâ soá soùng ñieàu hoaø baäc cao ν = 3, 5, 7, …, nghóa laø ν = 2k ± 1. Trong ñoù soùng ñieàu hoaø baäc 1 coù bieân ñoä Bm1 vaø böôùc cöïc τ töông öùng vôùi soá ñoâi cöïc p. Nhöõng soùng ñieàu hoaø baäc cao coù bieân 5
  10. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com τττ ñoä Bm3, Bm5, B mν vaø nhöõng böôùc cöïc , , töông öùng vôùi soá ñoâi cöïc 3p, 5p,…, 35ν νp . Taàn soá f ν = νf 1 . Töø ñoù töø thoâng töông öùng laø: 2 Φ 1 = τ.l.B tb1 = τ.l.B m1 π τ 2τ Φ 3 = .l.Btb 3 = .l.Bm 3 π3 3 … τ 2τ .l.B tbν = .l.B mν Φν = ν πν π π Caùc söùc ñieän ñoäng: E td1 = Φ 1 .f 1 = τ.l.B tb1 .f 1 = 2 .τ.l.B m1 .f 1 2 2 π πτ 2 .l. B m 3 .3f 1 = 2 .τ.l.B m 3 .f 1 E td 3 = Φ 3f 3 = 23 π 2 … π Φ ν .f ν = 2 .τ.l.B mν .f 1 E tdν = 2 Söùc ñieän ñoäng hieäu duïng toång cuûa thanh daãn: E 2 1 + E 2 3 + ... + E 2 ν E td = td td td 2 2 ⎛E ⎞ ⎛E ⎞ = E td1 . 1 + ⎜ td 3 ⎟ + ... + ⎜ tdν ⎟ ⎜E ⎟ ⎜E ⎟ ⎝ td1 ⎠ ⎝ td1 ⎠ 2 2 ⎛B ⎞ ⎛B ⎞ = E td1 . 1 + ⎜ m 3 ⎟ + ... + ⎜ mν ⎟ ⎜B ⎟ ⎜B ⎟ ⎝ m1 ⎠ ⎝ m1 ⎠ = E td1 . 1 + k 2 3 + ... + k 2 ν B B π .Φ 1 .f 1 1 + k 2 3 + k 2 ν = B B 2 B B Nhöõng heä soá: k B3 = m 3 ,..., k Bν = mν laø tæ soá giöõa bieân ñoä töø caûm soùng baäc B m1 B m1 cao vaø bieân ñoä töø caûm soùng haøi cô baûn. Maëc khaùc töø thoâng toång cuûa moãi cöïc töø ñöôïc bieåu dieãn baèng toång ñaïi soá sau: Φ = Φ 1 ± Φ 3 ± Φ 5 ± ... ± Φ ν Φ⎞ ⎛Φ Φ = Φ 1 ⎜1 ± 3 ± 5 ± ... ± ν ⎟ Φ1 ⎟ ⎜Φ Φ1 ⎠ ⎝ 1 ⎛ B⎞ B B = Φ 1 ⎜1 ± m 3 ± m 5 ± ... ± mν ⎟ ⎜ 3B νB m1 ⎟ ⎝ ⎠ 5B m1 m1 ⎞ ⎛1 1 1 = Φ 1 ⎜1 ± k B3 ± k B5 ± ... ± k Bν ⎟ ν ⎠ ⎝3 5 6
  11. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com 1 + k 2 3 + ... + k 2 ν π Töø ñoù ta coù: Φ.f 1 E td = B B 1 1 2 1 ± k B3 ± ... ± k Bν ν 3 + Bieåu thöùc toång quaùt cuûa söùc ñieän ñoäng: Hieän nay daây quaán phaàn öùng maùy ñieän xoay chieàu ñöôïc duøng nhieàu nhaát laø loaïi daây quaán raûi 2 lôùp böôùc ngaén neân ta coù: Ñoái vôùi soùng ñieàu hoaø baäc 1: E 1 = π 2 .w.k n1 .k r1 .Φ 1 .f 1 = 2 2 .τ.l.w.k dq1 .f 1 .B m1 (1) Ñoái vôùi soùng ñieàu hoaø baäc ν : E ν = π 2 .w.k nν .k rν .Φ ν .f ν = 2 2 .τ.l.w.k dqν .f 1 .B mν (2) ÔÛ ñaây, k dq1 = k n1 .k r1 ,..., k dqν = k nν k rν laø heä soá daây quaán cho soùng ñieàu hoaø baäc 1, …, baäc ν . Khi ñoù söùc ñieän ñoäng toång cuûa daây quaán laø: 1 + (k B3 .k 3 ) + ... + (k Bν .k ν ) 2 2 2π w.k dq1 .Φ.f1 E td = 1 1 2 1 ± k B3 ± ... ± k Bν ν 3 k dqν k dq 3 Trong ñoù: k 3 = laø trò soá töông ñoái cuûa heä soá daây quaán cho ,..., k ν = k dq1 k dq1 soùng ñieàu hoaø baäc cao. § 1.3. CAÙC PHÖÔNG PHAÙP CAÛI THIEÄN DAÏNG SOÙNG SÖÙC ÑIEÄN ÑOÄNG. 1. Cheá taïo maët cöïc töø cuûa maùy phaùt ñieän ñoàng boä theo quy luaät. Nguyeân nhaân khieán cho daïng soùng sññ khoâng sin laø do söï phaân boá cuûa töø tröôøng khaùc hình sin. Thoâng thöôøng B phaân boá hình thang, muoán sññ laø hình sin thì cöïc töø phaûi goït vaït 2 ñaàu theo hình daïng vaø kích thöôùc thích hôïp. Thöôøng ngöôøi ta cheá taïo maët cöïc theo quy luaät: δ δx = ⎛π ⎞ cos⎜ x ⎟ ⎝τ ⎠ δ : laø khe hôû nhoû nhaát giöõa maët cöïc; δ max = (1,5 ÷ 2,6 )δ vôùi b = (0,65 ÷ 0,75)τ Tuy nhieân bieän phaùp treân chöa cho ñöôïc keát quaû mong muoán. Vì vaäy caàn laøm giaûm hoaëc trieät tieâu caùc söùc ñieän ñoäng baäc cao baèng caùc caùch sau: 7
  12. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com 2. Ruùt ngaén böôùc daây quaán: Khi quaán böôùc ñuû y = τ bieát k nν = ±1 , nghóa laø taát caû caùc soùng haøi baäc cao ñeàu toàn taïi. Ñeå cho caùc sññ baäc cao bò trieät tieâu ngöôøi ta phaûi choïn β theá naøo ñoù ñeå π 1 Maø k nν = sin νβneáu choïn β = 1 − k nν = 0 ν 2 ⎡⎛ 1 ⎞ π ⎤ π⎤ ⎡ = sin ⎢⎜1 − ⎟ν. ⎥ = sin ⎢(ν − 1) ⎥ ⇒ k nν ⎣⎝ ν ⎠ 2 ⎦ ⎣ 2⎦ 4 Khi ν = 5 ⇒ k n 5 = 0 ⇒ E 5 = 0 töông öùng vôùi β = . 5 6 Khi ν = 7 ⇒ k n 7 = 0 ⇒ E 7 = 0 töông öùng vôùi β = . 7 1 1 Nghóa laø ta ruùt ngaén böôùc daây quaán ñi τ vaø τ thì E 5 vaø E 7 = 0 . Roõ raøng laø 7 5 bieän phaùp naøy khoâng ñoàng thôøi trieät tieâu ñöôïc taát caû caùc s.ñ.ñ baäc cao neân ngöôøi ta choïn böôùc daây quaán sao cho giaûm ñöôïc caùc söùc ñieän ñoäng baäc cao maïnh baäc τ . Luùc ñoù β = (0,8 ÷ 0,86 ) tuyø 1 5, 7. Trong tröôøng hôïp ñoù thöôøng ruùt ngaén bôùt ñi 6 theo töøng maùy. 3. Quaán raûi: Khi q = 1 thì k rν = ±1 , töùc laø taát caû caùc soùng baäc cao ñeàu toàn taïi. Khi q > 1 vaø q caøng taêng thì k rν caøng giaûm, song k rν seõ laäp laïi trò soá ban ñaàu sau 1 soá soùng baäc cao naøo ñoù theo nhöõng chu kì töông öùng. Moät soá soùng baäc cao coù k rν = kr1 ñöôïc goïi laø soùng ñieàu hoaø taêng ( ν = ν z vôùi ν z = 2mqk ± 1 vaø k = 1, 2, 3...). Toùm laïi phöông aùn naøy chæ caûi thieän daïng soùng ñöôïc phaàn naøo. 4. Raõnh cheùo: Taùc duïng cuûa noù ñeå khöû soùng ñieàu hoaø raêng. Töø hình veõ ta thaáy söùc ñieän ñoäng coù töø caûm B mν z caûm öùng trong thanh daãn coù chieàu ngöôïc nhau vaø bò trieät tieâu. Böôùc raõnh cheùo caàn phaûi choïn τ b c = 2 τ νz = 2 νz 2pτ bc = z±p z (vôùi k = 1 thì ν z = ± 1) p 2pτ Trong thöïc teá, thöôøng choïn b c = laø caùc Hình 1.5 Tröôøng hôïp raõnh cheùo z Δ E υz = 0 1 böôùc raêng soùng ñieàu hoaø raêng ñaõ giaûm nhoû ñi nhieàu. 8
  13. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Caâu hoûi: 1. Vì sao yeâu caàu söùc ñieän ñoäng cuûa maùy ñieän xoay chieàu phaûi coù daïng hình sin. Laøm theá naøo ñeå ñaûm baûo yeâu caàu ñoù? 2. Haõy xaùc ñònh bieåu thöùc söùc ñieän ñoäng cuûa daây quaán 1 pha khi töø tröôøng khoâng hình sin? 3. Caùc bieän phaùp ñeå caûi thieän daïng soùng söùc ñieän ñoäng vaø hieäu löïc cuûa caùc bieän phaùp ñoù? 4. Khi duøng raõnh cheùo thì trò soá söùc ñieän ñoäng do töø tröôøng cô baûn cuûa daây quaán thay ñoåi nhö theá naøo? Thí duï: 1. Cho 1 maùy phaùt ñieän coù p = 2, ñöôøng kính trong cuûa Stator D = 0.7m töø caûm trung bình Btb1 = 0,6T, chieàu daøi tính toaùn cuûa Stator l = 1,3m. Cho bieát Btb3 = 0,325Btb1; Btb5 = 0,15Btb1. Haõy tính söùc ñieän ñoäng E1, E3, E5 vaø söùc ñieän ñoäng toång Etd cuûa 1 thanh daãn (boû qua caùc soùng baäc cao hôn 5), f = 50Hz. Ñaùp soá: E1 = 47,6V; E3 = 15,5V; E5 = 7,1V; E = 50,6V. Giaûi: 1. Ta coù: Bieåu thöùc toång quaùt cuûa söùc ñieän ñoäng: E ν = π 2 .w.k nν .k rν .Φ ν .f ν = 2 2 .τ.l.w.k dqν .f 1 .B mν Ñoái vôùi soùng ñieàu hoaø baäc 1: E 1 = π 2 .w.k n1 .k r1 .Φ 1 .f1 = 2 2 .τ.l.w.k dq1 .f 1 .B m1 Thanh daãn: E 1 = 2τ.l.B m1 .f1 πD π.0,7 Vôùi τ = = 0,55 = 2.2 2p π B m1 = B tb1 2 πD π ⇒ E1 = 2 . .l. B tb1 .f 1 2p 2 π 2 0,7 . .1,3.0,6.50 =2 42 = 47,63(V) Töông töï: E 3 = 2τ.l.B m 3 .f 3 = 0,325E1 = 15,5(V) E 5 = 2τ.l.B m 5 .f 5 = 0,15E1 = 7,14(V) Söùc ñieän ñoäng toång cuûa 1 thanh daãn: E td = E 1 1 + k 2 3 + k 2 5 B B = 47,63 1 + 0,325 2 + 0,15 2 = 50,6(V) 9
  14. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Baøi taäp: 1.1. Tính heä soá daây quaán kdq cuûa daây quaán hai lôùp coù q = 2; p = 2; z = 24; 5 . Bieát raèng moãi boái daây coù ws = 5 voøng vaø söùc ñieän ñoäng cuûa thanh daãn Etd β= 6 = 5V. Haõy tính söùc ñieän ñoäng cuûa moãi nhoùm vaø s.ñ.ñ cuûa moãi pha cuûa daây quaán ñoù. Ñaùp soá: Eq = 93,3V, Ef = 93,3V. 1.2. Cho 1 maùy phaùt ñieän ba pha 6000kW; 6300V; 3000 voøng/phuùt; f = 50Hz; cos ϕ = 0,8; ñöôøng kính trong stator D = 0,7m; chieàu daøi stator l = 1,35m; Btb = 0,4890T; z = 36; daây quaán 2 lôùp; y = 13; soá voøng daây noái tieáp trong moät pha W = 24. Haõy tính söùc ñieän ñoäng pha cuûa maùy. Ñaùp soá: Ef = 3353,67V. 10
  15. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com CHÖÔNG II: DAÂY QUAÁN PHAÀN ÖÙNG MAÙY ÑIEÄN XOAY CHIEÀU § 2.1 ÑAÏI CÖÔNG Daây quaán maùy ñieän xoay chieàu coù nhieäm vuï caûm öùng ñöôïc söùc ñieän ñoäng (s.ñ.ñ) nhaát ñònh ñoàng thôøi cuõng tham gia vaøo vieäc taïo neân töø tröôøng caàn thieát cho söï bieán ñoåi naêng löôïng ñieän töø trong maùy. Keát caáu cuûa daây quaán phaûi ñaûm baûo caùc yeâu caàu kyõ thuaät sau: + Tieát kieäm daây quaán (phaàn ñaàu noái). + Beàn veà cô, nhieät, ñieän. + Cheá taïo ñôn giaûn, laép raùp, söûa chöõa deã daøng. Phaân loaïi daây quaán: + Theo soá pha: m = 1, 2, 3. + Theo soá raõnh cuûa moät pha döôùi moãi böôùc cöïc q. + Theo lôùp: 1 lôùp, 2 lôùp. + Theo hình daïng phaàn ñaàu noái: daây quaán ñoàng khuoân, ñoàng taâm, xeáp, soùng .v.v.v... Thöôøng thì soá raõnh cuûa 1 pha döôùi moät cöïc q laø soá nguyeân nhöng trong moät soá tröôøng hôïp caàn thieát q coù theå laø phaân soá. Daây quaán maùy ñieän xoay chieàu coù theå ñaët trong raõnh thaønh 1 lôùp hoaëc 2 lôùp vaø töông öùng laø daây quaán 1 lôùp vaø 2 lôùp. Trong thöïc teá raát nhieàu loaïi daây quaán, trong phaàn naøy ta ñeà caäp ñeán 1, 2 loaïi phoå bieán thöôøng gaëp vaø moãi loaïi chæ neâu phöông phaùp phaân tích vaø sô ñoà noái daây. § 2.2. DAÂY QUAÁN 3 PHA COÙ Q LAØ SOÁ NGUYEÂN 1. Daây quaán 1 lôùp: Thöôøng ñöôïc duøng cho caùc ñoäng cô ñieän coù coâng suaát < 7kW. Trong moãi raõnh chæ ñaët 1 caïnh taùc duïng neân soá boái daây S = Z/2. Thí duï: Veõ sô ñoà khai trieån daây quaán kieåu ñoàng khuoân taäp trung 1 lôùp, Z = 24, 2p = 4. • Trình töï xaây döïng sô ñoà daây quaán 1 lôùp vôùi q laø soá nguyeân: - Xaùc ñònh goùc ñoä ñieän giöõa 2 raõnh lieân tieáp: p.360 0 2.360 0 αñ = = = 30 0 Z 24 Neân caïnh taùc duïng töø 1 ñeán 12 döôùi ñoâi cöïc thöù nhaát laøm thaønh hình sao s.ñ.ñ coù 12 tia nhö hình 2 -1a. Do vò trí caùc caïnh 13 ñeán 24 döôùi ñoâi cöïc thöù 2 hoaøn toaøn gioáng vò trí cuûa caùc caïnh 1 ñeán 12 döôùi ñoâi cöïc thöù nhaát neân s.ñ.ñ cuûa chuùng ñöôïc bieåu thò baèng hình sao s.ñ.ñ truøng vôùi hình sao s.ñ.ñ thöù nhaát. - Soá raõnh cuûa 1 pha döôùi 1 cöïc: Z 24 q= = =2 2mp 2.3.2 11
  16. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com - Soá phaàn töû daây quaán: Z 24 S= = = 12 2 2 S 12 - Soá phaàn töû daây quaán trong moät pha: S fa = = =4 m3 S 12 - Soá nhoùm boái daây trong moät pha: n= = =2 mq 3.2 Hình 2.1 Hình sao söùc ñieän ñoäng 12 tia So saùnh vôùi soá ñoâi cöïc 2p ta suy ra daây quaán ñaáu cöïc giaû. - Pha A caùch pha B laø 1200 ñieän töông ñöông vôùi: 120 0 120 0 = 4 raõnh. = αñ 30 0 - Böôùc daây quaán y = τ = 6. - Giaûn ñoà khai trieån daây quaán: 12
  17. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Hình 2.2 Sô ñoà khai trieån daây quaán 3 pha 1 lôùp ñoàng khuoân taäp trung vôùi Z = 24; 2p = 4; q = 2. 2. Daây quaán 2 lôùp: Laø loaïi daây quaán maø trong moãi raõnh ñaët 2 caïnh taùc duïng, neân soá phaàn töû baèng soá raõnh cuûa loõi theùp ⇒ S = Z. so vôùi daây quaán 1 lôùp daây quaán 2 lôùp coù nhöõng öu ñieåm sau: - Loaïi naøy coù theå thöïc hieän ñöôïc böôùc ngaén laøm giaûm söùc ñieän ñoäng Hình 2.3 Hình tia söùc ñieän ñoäng baäc cao, caûi thieän ñöôïc daïng soùng söùc ñieän ñoäng, ñaëc tính laøm vieäc cuûa maùy toát hôn. - Ñaàu noái cuûa caùc boái daây chaéc chaén, goïn, ít choaùn choã, traùnh ñöôïc phaàn ñaàu noái chaïm vaøo naép maùy. Tuy nhieân vieäc loàng daây cuõng nhö söûa chöõa gaëp nhieàu khoù khaên hôn trong daây quaán 1 lôùp. Coù 2 kieåu daây quaán: Quaán xeáp vaø quaán soùng, ña soá duøng daây quaán xeáp. Daây quaán soùng chæ duøng vôùi rotor daây quaán cuûa ñoäng cô ñieän khoâng ñoàng boä. a) Daây quaán xeáp: Thí duï: Veõ sô ñoà khai trieån daây quaán xeáp 3 pha, 2 lôùp vôùi Z = 24, 2p = 4. • Trình töï xaây döïng sô ñoà daây quaán xeáp 3 pha 2 lôùp vôùi q laø soá nguyeân: 1. Veõ hình tia söùc ñieän ñoäng. 13
  18. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com p.360 0 2.360 0 αñ = = = 30 0 Z 24 Z : böôùc cöïc τ= 2p y β = : heä soá ruùt ngaén böôùc daây τ y: böôùc daây - Soá raõnh cuûa 1 pha döôùi 1 böôùc cöïc: Z 24 q= = =2 2mp 2.3.2 - Soá phaàn töû daây quaán: S = Z = 24 S 24 - Soá phaàn töû trong 1 pha: S pha = = =8 m3 - Soá nhoùm boái daây trong 1 pha: S 24 n= = =4 m.q 3.2 n = 2p ⇒ ñaáu cöïc thaät (c – c, ñ - ñ) y 5.6 2. Böôùc daây quaán: Quaán böôùc ngaén y = β.τ = 5 ⇒ τ = = =6 β 5 AA ZZ BB XX CC yy AA ZZ BB XX CC yy A ZZ BB XX CC yy AA ZZ BB XX CC yy A Hình 2.4 Daây quaán xeáp 2 lôùp vôùi Z = 24, 2p = 2, q = 5, β =5/6. Caùch veõ: Ñaàu tieân ta phaân boá cuoän daây theo vuøng pha vôùi q = 2 cho moãi vuøng. Neáu raõnh 1 vaø 2 thuoäc vuøng pha A thì vuøng pha B phaûi ñaët ôû raõnh 5, 6 vì pha B caàn phaûi dòch chuyeån so vôùi pha A laø 1200 töùc 4 raõnh (1 + 4 = 5, 2 + 4 = 6). 14
  19. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com Pha C cuõng dòch chuyeån töông ñoái vôùi pha B vaø chieám caùc raõnh (5 + 4 = 9, 6 + 4 = 10). Coøn khoaûng raõnh töø 13…24 cuõng ñöôïc phaân boá xen keõ caùc pha A, B, C vôùi cuøng 1 quy luaät nhö vaäy (pha A: 13, 14, pha B: 17, 18, pha C: 21, 22). Nhö vaäy moät nöûa vuøng pha vaø lôùp treân ñaõ ñöôïc phaân boá, coøn caùc vuøng pha khaùc cuõng ñöôïc phaân boá theo caùc pha A, B, C vaø ñöôïc kí hieäu töông öùng X, Y, Z. Luùc naøy vuøng X thuoäc pha A dòch chuyeån so vôùi vuøng A laø t = 6 töùc laø ôû caùc raõnh (1 + 6 = 7, 2 + 6 = 8, 13 + 6 = 19, 14 + 6 = 20). Töông töï vuøng Y thuoäc pha B ôû caùc raõnh (5 + 6 = 11, 6 + 6 = 12, 17 + 6 = 23, 18 + 6 = 24). Coøn vuøng Z thuoäc pha C ôû caùc raõnh (9 – 6 = 3, 10 – 6 = 4, 21 – 6 = 15, 22 – 6 = 16). Söï khaùc nhau ôû caùc vuøng pha A, B, C vaø X, Y, Z laø söùc ñieän ñoäng ôû caùc caïnh töông öùng cuûa noù. b) Daây quaán soùng: Trình töï xaây döïng sô ñoà daây quaán soùng hai lôùp: Böôùc 1: Laáy soá lieäu Z, 2p. Suy ra τ vaø kieåm tra laïi caùc ñieàu kieän Z vaø τ . Böôùc 2: Choïn böôùc quaán daây toång hôïp y ( Z ± b) y= p Khi Z = np (n laø soá nguyeân) choïn b = 0. Tröôøng hôïp naøy töông öùng vôùi Z laø boäi soá cuûa p. Khi soá caïnh taùc duïng trong raõnh laø 2 hay laø boäi soá cuûa 2 (4, 6, 8,…) ta thöôøng choïn b = 1. Khi trong moät raõnh chæ coù moät caïnh taùc duïng, ta choïn b = 2. Böôùc 3: Goïi N laø toång soá caïnh taùc duïng cuûa boä daây quaán. Neáu (N/6) laø soá chaün thì moät nhaùnh trong moät pha coù (N/6) caïnh taùc duïng. N Neáu (N/6) laø soá leû thì moät nhaùnh trong moät pha coù ( − 1 ) caïnh taùc duïng, 6 N nhaùnh coøn laïi coù ( + 1 ) caïnh taùc duïng. 6 Böôùc 4: Laäp baûng soá xaùc ñònh caùch quaán daây, baûng soá thieát laäp nhö sau: • Chia baûng daây quaán thaønh 2p coät. • Laàn löôït ghi lôùp treân, lôùp döôùi, lôùp treân, lôùp döôùi, … vaøo ñaàu moãi coät bieåu thò cho caïnh taùc duïng treân vaø döôùi cuûa moãi boái daây. Sau ñoù, ghi soá thöù töï raõnh vaøo moãi oâ. Goïi y1 laø böôùc boái daây vaø böôùc y2 tính nhö sau: y2 = y – y1. Ta ghi soá sau caùch soá tröôùc moät böôùc y1, roài y2. • Moãi khi ghi heát moät doøng, tröôùc khi vieát oâ ñaàu cuûa doøng tieáp theo, ta xem maïch coù bò kheùp kín sôùm hay khoâng. Neáu coù söï kheùp kín maïch sôùm thì phaûi taêng hay giaûm böôùc y2 moät ñôn vò. • Neáu sô ñoà quaán duøng cho stator thì phaûi tieán haønh bieän phaùp vöøa neâu bình thöôøng ôû treân, ngöôïc laïi neáu daây quaán duøng cho rotor ta phaûi chuù yù caùch ⎛ Z⎞ ⎛ 2Z ⎞ ñaët ñaàu daây vaøo moãi pha ôû caùc soá raõnh 1; ⎜1 + ⎟ ; vaø ⎟ vaøo vò trí oâ ⎜1 + ⎝ 3⎠ ⎝ 3⎠ thích hôïp ñöùng ñaàu moãi nhaùnh (tröø tröôøng hôïp 2p laø boäi soá cuûa 3). 15
  20. Simpo PDF Merge and Split Unregistered Version - http://www.simpopdf.com • Laäp baûng soá qui ñònh ñaàu daây, suy ra soá thanh noái chuyeån höôùng trong moãi pha. Böôùc 5: Thöïc hieän sô ñoà khai trieån daây quaán. Neân veõ caùc thanh chuyeån höôùng vaø caùc ñaàu vaøo ra cuûa moãi nhoùm boái tröôùc tieân. Hình daïng cuûa baûng soá xaùc ñònh caùc nhoùm cuûa caùc pha ñöôïc moâ taû trong hình veõ sau. Baûng xaùc ñònh caùch ñaáu caùc pha: Lôùp treân Lôùp döôùi Lôùp treân Lôùp döôùi … Lôùp treân Lôùp döôùi 2p coät Ñaàu Nhoùm boái daây Pha Vaøo Ra CH A C CH: Chuyeån höôùng B A Z .U r Toång soá haøng cuûa baûng xaùc ñònh caùch ñaáu cho boái daây goàm haøng, vôùi 2p Ur: laø soá caïnh taùc duïng trong moät raõnh. Chuù yù: Cuõng nhö daây quaán xeáp, daây quaán soùng böôùc ngaén cuõng laøm cho ñaëc tính ñieän cuûa maùy toát hôn. Thí duï: Daây quaán soùng 3 pha, 2 lôùp coù Z = 24, 2p = 4. Böôùc toång hôïp: Z 24 y= = = 12 p 2 Choïn böôùc boái daây y1 laø böôùc ngaén, vôùi y1 = 5 Böôùc daây y2 = 12 – 5 = 7. Soá raõnh cuûa 1 pha döôùi 1 cöïc: Z 24 q= = =2 2mp 3.4 Soá phaàn töû S = Z =24. Baûng xaùc ñònh caùch ñaáu caùc pha: 24.2 Baûng coù 4 coät töông öùng vôùi 4 cöïc. Soá haøng = = 12 (haøng) 4 +(y2 + 1) 16
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2