GIÁO TRÌNH
V T LÝ MÔI TR NGẬ ƯỜ
CH NG IƯƠ
1.1 KHOA H C MÔI TR NG VÀ V T Lí MÔI TR NG Ọ ƯỜ Ậ ƯỜ
M t s tiên đoán dành cho th k 21 mà có l m i ng i chúng ta đ u đ ng ýộ ự ế ỷ ẽ ọ ườ ề ồ
đó là môi tr ng s tr thành m t trong nh ng thách th c l n nh t c a loàiườ ẽ ở ộ ữ ứ ớ ấ ủ
ng iườ .
Nh đ c bi t cho t i hôm nay, Trái đ t là n i duy nh t trong vũ tr có sư ượ ế ớ ấ ơ ấ ụ ự
s ng trong s phát tri n r c r c a mình. Trái đ t có s đa d ng vô cùng t n;ố ự ể ự ỡ ủ ấ ự ạ ậ
trong m i ph n c a đ a c u, th m chí trong nh ng vùng v i đi u ki n khí h uỗ ầ ủ ị ầ ậ ữ ớ ề ệ ậ
c c kỳ kh t khe, trong các vùng B c và Nam c c ho c sâu t n đáy bi n, s sự ắ ắ ự ặ ậ ể ự ống
đ c tìm th y d i muôn vàn d ng khác nhau nh ng đ c thích nghi v i môiượ ấ ướ ạ ư ượ ớ
tr ng xung quanh và m i m t d ng s ng đ u bi n hóa m t cách phù h p nh tườ ỗ ộ ạ ố ề ế ộ ợ ấ
đ khai thác h u hi u ngu n tài nguyên t nhiên c a Trái đ t đ duy trì s s ngể ữ ệ ồ ự ủ ấ ể ự ố
và phát tri n. Tuy nhiên, ch có m t d ng c a s s ng đã làm thay đ i đáng kể ỉ ộ ạ ủ ự ố ổ ể
sinh thái c a hành tinh và ch có m t d ng c a s s ng đã bi n đ i đ n m c đủ ỉ ộ ạ ủ ự ố ế ổ ế ứ ộ
cho phép nó có th quy t đ nh t ng lai c a s s ng trên Trái đ t, đó là conể ế ị ươ ủ ự ố ấ
ng i,ườ
giai đo n đ u con ng i bi n đ i theo nh ng đi u ki n môi tr ng đ cỞ ạ ầ ườ ế ổ ữ ề ệ ườ ặ
bi t, thích nghi v i môi tr ng xung quanh và s ng b ng cách săn thú r ng ho cệ ớ ườ ố ằ ừ ặ
thu l m qu cây. Ngay t th i ti n s con ng i đã b t đ u nh n bi t đ c sượ ả ừ ờ ề ử ườ ắ ầ ậ ế ượ ự
phát tri n c a th gi i xung quanh n i mình s ng; h đã bi t đ c đâu và khiể ủ ế ớ ơ ố ọ ế ượ ở
nào có th tìm đ c đàn thú r ng đang di chuy n, khi nào đâu cây ra hoa và choể ượ ừ ể ở
trái. T ng b c d n d n con ng i b t đ u khai thác các ngu n l i thiên nhiênừ ướ ầ ầ ườ ắ ầ ồ ợ
đ ph c v cho cu c s ng c a mình. Trong quá trình khai phá các vùng đ t r ngể ụ ụ ộ ố ủ ấ ộ
đ nuôi tr ng con ng i b t đ u thay đ i đ a m o.ể ồ ườ ắ ầ ổ ị ạ
V i s xu t hi n c a cu c s ng văn minh con ng i b t đ u thay đ i hìnhớ ự ấ ệ ủ ộ ố ườ ắ ầ ổ
d ng quang c nh c a Trái đ t. S hi u bi t c a con ng i và s phát tri n c aạ ả ủ ấ ự ể ế ủ ườ ự ể ủ
khoa h c đã t o cho chúng ta kh năng xác đ nh t ng lai c a nh ng bi n đ iọ ạ ả ị ươ ủ ữ ế ổ
c a hành tinh cùng v i t t c các d ng c a s s ng trên đó. V i nh ng ki n th củ ớ ấ ả ạ ủ ự ố ớ ữ ế ứ
v v t lý h t nhân con ng i ngày nay đã có kh năng phá h y c Trái đ t,ề ậ ạ ườ ả ủ ả ấ
nh ng đ ng th i cũng t o c h i s d ng khoa h c không ch nh m duy trì cu cư ồ ờ ạ ơ ộ ử ụ ọ ỉ ằ ộ
s ng mà còn góp ph n phát tri n các ngu n năng l ng m i ph c v l i íchố ầ ể ồ ượ ớ ụ ụ ợ
chung c a loài ng iủ ườ
Nh ng th p k g n đây tác đ ng c a môi tr ng đ i v i cu c s ng trên hànhữ ậ ỷ ầ ộ ủ ườ ố ớ ộ ố
tinh ngày càng tr nên b c xúc. Loài ng i luôn có xu h ng c i thi n cu c s ngở ứ ườ ướ ả ệ ộ ố
cho m i ngày thêm th nh v ng b ng cách khai thác các tài nguyên thiên nhiênỗ ị ượ ằ
trên Trái đ t. giai đo n đ u s khai thác đó còn đ c ki m soát và ng i taấ Ở ạ ầ ự ượ ể ườ
nghĩ r ng Trái đ t có th cung c p vô t n ngu n tài nguyên cho s phát tri n c aằ ấ ể ấ ậ ồ ự ể ủ
loài ng i, nh ng sau cu c cách m ng công nghi p và dân s toàn c u gia tăngườ ư ộ ạ ệ ố ầ
con ng i đã ý th c đ c r ng s đ n m t th i kỳ mà t i đó ngu n tài nguyênườ ứ ượ ằ ẽ ế ộ ờ ạ ồ
1
s c n ki t. B ng hành đ ng c a mình chúng ta đang thay đ i s cân b ng tẽ ạ ệ ằ ộ ủ ổ ự ằ ự
nhiên đã đ c thi t l p hàng t năm.ượ ế ậ ỷ
S phát hi n l h ng t ng ozon, nh ng d u hi u đ u tiên c a s nóng lênự ệ ỗ ổ ầ ữ ấ ệ ầ ủ ự
c a Trái đ t do s n xu t công nghi p gây ra, hi n t ng m a axit và nh ng bi uủ ấ ả ấ ệ ệ ượ ư ữ ể
hi n ngày càng l n v s c kh e suy gi m do ô nhi m t i các thành ph đã làmệ ớ ề ứ ỏ ả ễ ạ ố
nhi u nhà bình lu n chính sách-xã h i đ c bi t quan tâm. Đã có nhi u cu c tranhề ậ ộ ặ ệ ề ộ
lu n sôi n i trong gi i các nhà khoa h c và chính tr xung quanh s t n t i c aậ ổ ớ ọ ị ự ồ ạ ủ
các hi n t ng nói trên và nh ng bi n pháp c n ph i tri n khai th c hi n nh mệ ượ ữ ệ ầ ả ể ự ệ ằ
h n ch các tác đ ng đó.ạ ế ộ
Đ n m b t và đánh giá các nguy c ti m tàng đ i v i Trái đ t gây ra b iể ắ ắ ơ ề ố ớ ấ ở
vi c khai thác tài nguyên và phát tri n công nghi p, t 30 năm tr c m t nhánhệ ể ệ ừ ướ ộ
khoa h c m i đã đ c hình thành – ọ ớ ượ Khoa h c Môi tr ngọ ườ . Khoa h c này cóọ
nhi m v nghiên c u ệ ụ ứ các v n đ c a môi tr ng-ấ ề ủ ườ bao g m vi c nghiên c uồ ệ ứ
đi u ch nh môi tr ng toàn c u, các h u qu c a các chính sách hi n hànhề ỉ ườ ầ ậ ả ủ ệ
và các bi n pháp th c hi n liên quan đ n vi c duy trì cân b ng sinh thái ệ ự ệ ế ệ ằ ở
quy mô toàn c u.ầ
Các khoa h c môi tr ng bao hàm nhi u lĩnh v c truy n th ng c a v t lý vàọ ườ ề ự ề ố ủ ậ
hóa h c, đ c bi t là thông qua vi c ti p thu các k thu t đã đ c phát tri n r ngọ ặ ệ ệ ế ỹ ậ ượ ể ộ
rãi trong các lĩnh v c khác đ s d ng cho nghiên c u các v n đ môi tr ngự ể ử ụ ứ ấ ề ườ
đ c thù. R t nhi u k thu t mô hình hóa toán h c đ c phát tri n ch cho m cặ ấ ề ỹ ậ ọ ượ ể ỉ ụ
đích nghiên c u lý thuy t đã đ c s d ng đ mô hình hóa các hi n t ng môiứ ế ượ ử ụ ể ệ ượ
tr ng. Thí d mô hình đ ng h c dòng ch y đã đ c s d ng đ nghiên c u quáườ ụ ộ ọ ả ượ ử ụ ể ứ
trình th m n c qua đ t, các mã s nguyên t và phân t phát tri n trong lĩnhấ ướ ấ ố ử ử ể
v c hóa lý đã đ c áp d ng đ xác đ nh các tham s quang ph trong vi n thámự ượ ụ ể ị ố ổ ễ
khí quy n. T ng t nh v y, các thi t b đo đ c phòng thí nghi m dùng để ươ ự ư ậ ế ị ạ ệ ể
nghiên c u các tính ch t c b n c a v t ch t đã đ c s d ng đ th c hi n cácứ ấ ơ ả ủ ậ ấ ượ ử ụ ể ự ệ
phép đo dã ngo i đ i v i các thành ph n ô nhi m khí quy n. M t thí d đi nạ ố ớ ầ ễ ể ộ ụ ể
hình nh t là vi c thi t k h th ng laze phân gi i cao đ quan sát quá trình ôấ ệ ế ế ệ ố ả ể
nhi m t ng bình l u và phát tri n các ph ng pháp quang ph cho phép quan sátễ ầ ư ể ươ ổ
Trái đ t t các v tinh.ấ ừ ệ
Cùng v i nh ng thành t u đó nh ng hi u bi t v v t lý c a các quá trình môiớ ữ ự ữ ể ế ề ậ ủ
tr ng ngày càng đ c m r ng, và ườ ượ ở ộ môn v t lý môi tr ngậ ườ đã đ c hình thành. ượ
M c tiêu c a mônV t lý môi tr ng là "gi i thi u nh ng ý t ng c b n c aụ ủ ậ ườ ớ ệ ữ ưở ơ ả ủ
v t lý môi tr ng và trình bày các khái ni m cũng nh các đ nh lý v t lý có vai tròậ ườ ệ ư ị ậ
quy t đ nh trong đi u ch nh môi tr ng Trái đ t".ế ị ề ỉ ườ ấ
Nhà v t lý môi tr ng n i ti ng Nigel Mason đ a ra đ nh nghĩa v v t lý môiậ ườ ổ ế ư ị ề ậ
tr ng nh sau: V t lý môi tr ngườ ư ậ ườ là môn khoa h c v t lý v các quá trình môiọ ậ ề
tr ng, đ c bi t là các t ng tác gi a khí quy n, th ch quy n, th y quy n vàườ ặ ệ ươ ữ ể ạ ể ủ ể
sinh quy n. Và xét theo nghĩa r ng: ể ộ V t lý môi tr ngậ ườ là khoa h c v s nh nọ ề ự ậ
d ng và đo đ c các v n đ c a môi tr ngạ ạ ấ ề ủ ườ (Boeker E. và Van Grondelle R.),
nh m ngăn ng a ho c gi m nh các s c môi tr ng.ằ ừ ặ ả ẹ ự ố ườ
Có th chia trái đ t thành nh ng kho ng kho ng không sau: ể ấ ữ ả ả
• Khí quy n, ể
• Sinh quy n, ể
2
• Th y quy n và ủ ể
• Đ a quy nị ể
đây, sinh quy n bao hàm kho ng không có sinh v t s ng trên b m t tráiỞ ể ả ậ ố ở ề ặ
đ t. Gi a các kho ng không này có s d ch chuy n c a v t ch t và s bi n đ iấ ữ ả ự ị ể ủ ậ ấ ự ế ổ
t d ng v t ch t này sang d ng v t ch t khác theo các quy lu t c a v t lý, hoáừ ạ ậ ấ ạ ậ ấ ậ ủ ậ
h c và sinh h c và theo các chu kỳ (hình 1.1). Chu kỳ năng l ng và chu kỳ thuọ ọ ượ ỷ
đ ng l c x y ra trong m i kho ng không và gi a các kho ng không v i nhau tuânộ ự ả ỗ ả ữ ả ớ
theo các đ nh lu t v t lý. Các quá trình và s v n đ ng c a v t ch t trong các chuị ậ ậ ự ậ ộ ủ ậ ấ
trình này đ c di n gi i trong V t lý môi tr ng.ượ ễ ả ậ ườ
Hình 1.1. Các n i dung nghiên c u liên quan c a v t lý môi tr ng.ộ ứ ủ ậ ườ
1.2. Đ I T NG NGHIÊN C U C A V T LÝ MÔI TR NGỐ ƯỢ Ứ Ủ Ậ ƯỜ
Môi tr ngườ là m t ột h pổ ợ các y u t bên ngoài c a m t ế ố ủ ộ h th ngệ ố nào đó. Chúng
tác đ ng lên h th ng này, xác đ nh xu h ng và tình tr ng t n t i c a nó. Môiộ ệ ố ị ướ ạ ồ ạ ủ
tr ng có th coi là m t ườ ể ộ t p h pậ ợ , trong đó h th ng đang xem xét là m t t p h pệ ố ộ ậ ợ
con. Môi tr ng c a m t h th ng đang đ c xem xét c n ph i có tính t ng tácườ ủ ộ ệ ố ượ ầ ả ươ
v i h th ng đóớ ệ ố
1.2.1. Môi tr ng c th con ng iườ ơ ể ườ
Các c th s ng ph i thích nghi và t n t i trong các đi u ki n môi tr ng đaơ ể ố ả ồ ạ ề ệ ườ
d ng khác nhau, k c khí h u nóng và l nh. Các yêu c u c b n nh t cho vi cạ ể ả ậ ạ ầ ơ ả ấ ệ
duy trì s s ng c a con ng i t i thi u là th c ăn, qu n áo m c và ch . C thự ố ủ ườ ố ể ứ ầ ặ ỗ ở ơ ể
3
KHÍ QUYỂN
SINH QUYỂN THỦY QUYỂN
ĐỊA QUYỂN
CHU KỲ
NĂNG LƯỢNG
CHU KỲ
SINH-HÓA
CHU KỲ THỦY
ĐỘNG LỰC
s ng là m t th c th nhi t đ ng h c đ c đ c tr ng b i dòng năng l ng điố ộ ự ể ệ ộ ọ ượ ặ ư ở ượ
đ n và đi ra kh i c th ho c l u thông gi a các th c th v i môi tr ng.ế ỏ ơ ể ạ ư ữ ự ể ớ ườ
Đ t n t i đ c nhi t đ c th c a con ng i ph i đ c gi kho ngể ồ ạ ượ ệ ộ ơ ể ủ ườ ả ượ ữ ở ả
nhi t đ h p 35 – 40ệ ộ ẹ 0C. nhi t đ th p h n 35Ở ệ ộ ấ ơ 0C con ng i có th b b nhườ ể ị ệ
thi u nhi t (hypothermia), còn n u nóng quá > 40ế ệ ế 0C c th s b m t n c.ơ ể ẽ ị ấ ướ
Vi c ki m soát nhi t đ c th con ng i đ c th c hi n b ng các ph nệ ể ệ ộ ơ ể ườ ượ ự ệ ằ ả
ng chuy n hóa năng l ng bên trong c th . T c đ chuy n hóa năng l ng vàứ ể ượ ơ ể ố ộ ể ượ
c ch đi u ch nh nhi t đ trong ng i đ c th c hi n thông qua các đ nh lý v tơ ế ề ỉ ệ ộ ườ ượ ự ệ ị ậ
lý sau:
• Các đ nh lý nhi t đ ng h cị ệ ộ ọ
• Entropy, enthalpy và năng l ng Gibbs t doượ ự
• Các nguyên lý v đ d n, đ i l u, b c x , bay h iề ộ ẫ ố ư ứ ạ ơ
• Đ nh lu t làm l nh Niut nị ậ ạ ơ
• Đ nh lu t b c x Stefan- Boltzmann.ị ậ ứ ạ
N m b t và v n d ng đ c các nguyên lý v t lý này chúng ta có th hi uắ ắ ậ ụ ượ ậ ể ể
đ c các c ch mà c th con ng i t đi u ch nh tr ng thái c a mình. Lý doượ ơ ế ơ ể ườ ự ề ỉ ạ ủ
mà con ng i có th t n t i trong môi tr ng là s cân b ng năng l ng. Đi uườ ể ồ ạ ườ ở ự ằ ượ ề
này có ý nghĩa vô cùng quan tr ng đ i v i quá trình trao đ i nhi t gi a nhà vàọ ố ớ ổ ệ ữ ở
môi tr ng, gi a Trái đ t và môi tr ng xung quanh nó.ườ ữ ấ ườ
1.2.2. Môi tr ng trong xây d ng ườ ự
Vào th i ti n s con ng i d ng ch ch nh m m c đích ch ng l i nhờ ề ử ườ ự ỗ ở ỉ ằ ụ ố ạ ả
h ng c a th i ti t. Ngày nay vi c thi t k xây d ng nhà , tr ng h c, côngưở ủ ờ ế ệ ế ế ự ở ườ ọ
s , nhà máy đ u đ c qu n lý b ng các đi u lu t liên quan đ n b o v s cở ề ượ ả ằ ề ậ ế ả ệ ứ
kh e, an ninh và ti n nghi cho ng i . Vì v y vi c thi t k các toà nhà đ u ph iỏ ệ ườ ở ậ ệ ế ế ề ả
tuân theo các đ nh lý v t lý.ị ậ
Tác đ ng c a s c gió, bão, đ ng đ t đ u ph i đ c tính toán chính xác độ ủ ứ ộ ấ ề ả ượ ể
l a ch n v t li u phù h p, xác đ nh chi u cao c a nhà, đ sâu c a móng. Nh ngự ọ ậ ệ ợ ị ề ủ ộ ủ ư
g n đây ng i ta đ c bi t quan tâm đ n h u qu môi tr ng c a tòa nhà xâyầ ườ ặ ệ ế ậ ả ườ ủ
d ng. S đ t nóng và chi u sáng nhà là m t trong nh ng ngu n tiêu hao năngự ự ố ế ộ ữ ồ
l ng toàn c u đ c s n xu t ra. Do các ngu n năng l ng hóa th ch ngày càngượ ầ ượ ả ấ ồ ượ ạ
c n ki t, nhu c u t o ra các h th ng ti t ki m năng l ng trong ngành xây d ngạ ệ ầ ạ ệ ố ế ệ ượ ự
ngày càng đ c các nhà thi t k quan tâm. ượ ế ế
1.2.3. Môi tr ng đô thườ ị
Con ng i mang tính xã h i nên có xu h ng thích ch n cách s ng c ng đ ngườ ộ ướ ọ ố ộ ồ
đ có th chia s tài nguyên và kinh nghi m. Khi dân s phát tri n v i m t để ể ẻ ệ ố ể ớ ậ ộ
cao thì tác đ ng c a con ng i lên môi tr ng s tr nên đáng k , nh t là khi sộ ủ ườ ườ ẽ ở ể ấ ự
phát tri n đô th không theo quy ho ch.ể ị ạ
M t thành ph ph i đ m b o:ộ ố ả ả ả
• Cung c p đ th c ph m cho dân cấ ủ ự ẩ ư
• Cung c p đ năng l ng cho s i m và chi u sángấ ủ ượ ưở ấ ế
• Cung c p đ n c cho sinh ho t và ph c v công nghi pấ ủ ướ ạ ụ ụ ệ
• Đ m báo các h th ng x lý n c th iả ệ ố ử ướ ả
4
• H th ng đ ng giao thông ra vào thành ph ệ ố ườ ố
• Cung c p nhà ti n nghi và an toàn.ấ ở ệ
Cu c cách m ng công nghi p đã t o đi u ki n đ phát tri n các thành phộ ạ ệ ạ ề ệ ể ể ố
l n và đô th hóa. Năm 1850 có 4 thành ph trên th gi i có s dân trên 1 tri u,ớ ị ố ế ớ ố ệ
năm 1900 – 19 thành ph và năm 1960 đã là 141 thành ph . Năm 1990 l n đ uố ố ầ ầ
tiên trong l ch s loài ng i s ng i s ng thành th v t s ng i s ng ị ử ườ ố ườ ố ở ị ượ ố ườ ố ở
nông thôn và xu t hi n các đ i đô th (mega-city). Th k 21 m c đ đô th hóaấ ệ ạ ị ế ỷ ứ ộ ị
s càng tăng m nh. Lúc này t i nhi u n c phát tri n s xu t hi n các v n đẽ ạ ạ ề ướ ể ẽ ấ ệ ấ ề
c a m t xã h i h u công nghi p hóa (post-industrial) – nông nghi p thâm canh,ủ ộ ộ ậ ệ ệ
thành ph ô nhi m, lão hóa dân c .ố ễ ư
S đô th hóa tràn lan t t y u d n đ n tác đ ng môi tr ng không ch đ i v iự ị ấ ế ẫ ế ộ ườ ỉ ố ớ
vùng đ t n i thành ph đ c xây d ng mà còn tác đ ng lên dân chúng s ng trongấ ơ ố ượ ự ộ ố
đó. Nhu c u năng l ng cho thành ph d n đ n vi c xây d ng các nhà máy đi nầ ượ ố ẫ ế ệ ự ệ
l n làm ô nhi m thêm không khí. L ng khí điôxit l u huỳnh th i ra t nhà máyớ ễ ượ ư ả ừ
đi n ch y than t o ra m a axit gây nh h ng tai h i đ n mùa màng và nh ngệ ạ ạ ư ả ưở ạ ế ữ
khu r ng xung quanh ngo i ô thành ph . S hi n di n c a các ôxit cacbon, nitừ ạ ố ự ệ ệ ủ ơ
và các h t b i trong không khí thành ph có nh h ngl n đ n s c kh e c a cạ ụ ố ả ưở ớ ế ứ ỏ ủ ư
dân làm tăng t l t vong trong thành ph . Vi c lo i tr các ch t ô nhi m vàỷ ệ ử ố ệ ạ ừ ấ ễ
ki m soát m c đ ô nhi m trong thành ph và thi t k ch t o các lo i xe ít khíể ứ ộ ễ ố ế ế ế ạ ạ
th i đ c h i đòi h i chúng ta ph i có đ các ki n th c khoa h c liên quan. Vi cả ộ ạ ỏ ả ủ ế ứ ọ ệ
phát tri n các công ngh cho phép khai thác các ngu n năng l ng tái t o nhể ệ ồ ượ ạ ư
năng l ng M t tr i, s c gió, th y tri u và sóng bi n là nh ng v n đ s ng cònượ ặ ờ ứ ủ ề ể ữ ấ ề ố
c a khoa h c môi tr ng.ủ ọ ườ
1.2.4. Môi tr ng toàn c uườ ầ
Các v n đ môi tr ng không còn mang tính đ a ph ng ho c qu c gia n aấ ề ườ ị ươ ặ ố ữ
mà có quy mô toàn c u. R t nhi u tai h a môi tr ng ngày nay mang ý nghĩa toànầ ấ ề ọ ườ
c u, Nguy c m r ng l th ng t ng ozon làm cho b c x tia c c tím đi xu ngầ ơ ở ộ ỗ ủ ằ ứ ạ ự ố
b m t Trái đ t không th đ c kh c ph c b i m t qu c gia nào đó mà ph iề ặ ấ ể ượ ắ ụ ở ộ ố ả
b ng m t n l c toàn c u. Vi c lo i tr khí CFC ph i đ c th c thi b ng m tằ ộ ỗ ự ầ ệ ạ ừ ả ượ ự ằ ộ
tho thu n mang tính toàn c u. Hi n t ng sa m c hóa B c Phi ho c gia tăngả ậ ầ ệ ượ ạ ở ắ ặ
bão l t Bangladesh không th do các n c đó gi i quy t mà ph thu c vàoụ ở ể ướ ả ế ụ ộ
nh ng n l c c a toàn th loài ng i trên hành tinh.ữ ỗ ự ủ ể ườ
Mãi đ n cu i th k 20 loài ng i m i đi đ n nh n th c r ng đ có th hi uế ố ế ỷ ườ ớ ế ậ ứ ằ ể ể ể
th u các v n đ toàn c u thì c n ph i nghiên c u môi tr ng toàn c u. Nhi mấ ấ ề ầ ầ ả ứ ườ ầ ệ
v đó b t đ u đ c tri n khai th c hi n nh vào nh ng thành t u to l n c aụ ắ ầ ượ ể ự ệ ờ ữ ự ớ ủ
khoa h c công ngh vũ tr . Ngày nay chúng ta đã có th nghiên c u h u nh t tọ ệ ụ ể ứ ầ ư ấ
c các quá trình môi tr ng t các tr m v tinh nhân t o. Đ có th s d ngả ườ ừ ạ ệ ạ ể ể ử ụ
công ngh tiên ti n này đòi h i chúng ta ph i hi u bi t:ệ ế ỏ ả ể ế
• Đ nh lu t Niut n v chuy n đ ng và h p d nị ậ ơ ề ể ộ ấ ẫ
• Đ nh lu t Kepler v s chuy n đ ng c a các hành tinhị ậ ề ự ể ộ ủ
• Các nguyên lý chuy n đ ng vòng trònể ộ
• Các nguyên lý c a rađar và hi u ng Dopplerủ ệ ứ
• ng d ng nh quang h c k thu t quang phỨ ụ ả ọ ỹ ậ ổ
5