Hoa Quỳnh
I/ Giới thiệu về cây Hoa Quỳnh
Hoa Quỳnh là một trong những loài cây cảnh quý phái và được mệnh
danh là “Nữ Hoàng của Bóng Đêm” – thuộc họ xương rồng. Xương rồng
(Cactaceae) có tên khoa học là Epiphyllum grandilobum, Epiphyllum
oxypetallum, Phyllocactus grandis , Selenicereus grandiflorus …
Theo quyển "Epiphyllum" của tác giả người Đức Marga Leue thì hoa
Quỳnh được các thủy thủ người châu Âu khám phá lần đầu tiên tại nam Mỹ
cách nay 250 năm. Thế nhưng mãi đến một thế kỷ sau đó, hoa Quỳnh mới
được biết nhiều tại Anh rồi sau đó lan tràn sang Pháp, Đức và toàn Châu Âu.
Đến thập niên 1920 hoa Quỳnh mới sang tới Mỹ và nơi đây trở thành lò sản
xuất hoa quỳnh lai giống (hybrid) hàng đầu thế giới.
1. Đặc điểm sinh trưởng:
Hoa Quỳnh xuất hiện vô cùng kín đáo và tuổi thọ ngắn ngủi. Cây
quỳnh (Epiphyllum) nguyên gốc từ tiếng Hy Lạp, gồm chữ Epi là "trên" và
phyllum là "lá" nghĩa là epiphyllum là "trên lá"; hoa, trái và hạt, cành của
cây quỳnh đều bắt đầu ngay ở lá. Tuy nhiên, gọi là lá cũng không đúng vì
quỳnh chỉ có cành, và cành biến thể trông rất giống lá. Cây quỳnh nguyên
thuỷ chính là cây dại mọc bám vào các thân cây ở các khu rừng nhiệt đới tại
vùng Trung và Nam Mỹ. Quỳnh là một loại cây sống cộng sinh chứ không
phải sống ký sinh trên những cây khác.
Quỳnh thường sống ở vùng Sonoran, sa mạc Chihuahuan, miền Nam
sông Arizona, bang Texas và Mexico. Hoa quỳnh mọc hoang dã trên sa mạc
và ở những lớp đất bồi giữa độ cao 600 và 1150 m, ưa bóng râm cuả sa mạc.
Hoa Quỳnh thuộc họ Xương Rồng Cactaceae , nhóm Epiphyllum và
có tên tiếng Anh là Night Blooming Cactus.
Nhìn cây hoa quỳnh người ta khó phân biệt đâu là lá, đâu là thân bởi
cây có bộ phận thân giống như phiến lá, bản rộng, dẹp, màu xanh và có gân
ở giữạ. Hoa mọc ở kẽ những vết khía của thân (phần dẹp và rộng bản).
Cây quỳnh trong tự nhiên mọc trên thân cây khác, sống nhờ chất đất
mùn ở vỏ cây, chứ không hút nhựa của các loại cây này. Tuy sống tự nhiên
trong các vùng khí hậu nóng và độ ẩm rất cao, rễ cây không hề bị thối rửa do
cấu trúc rễ không bị ứ đọng nước và thân cây thường được các tàn lá cây chủ
cản bớt sức nóng trực tiếp từ ánh nắng mặt trời. Vì vậy, khi trồng quỳnh,
người ta phải đưa vào chỗ mát với ánh sáng gián tiếp cho cây có điều kiện
sống như trong thiên nhiên.
Hoa Quỳnh rất dễ trồng, chỉ cần mái che mưa nắng, sương gió và khí
lạnh với đất trong chậu phải xốp và thoát nước là đủ để cây phát triển được.
Ngày nay, quỳnh thường được trồng trong chậu để dễ di chuyển khi xem hoa
nở và có thể trồng bằng cách cắm cành. Quỳnh sống được rất lâu trong môi
trường tự nhiên và chịu khô hạn rất tốt, ngay cả khi không được chăm sóc,
quỳnh vẫn sống nhưng không ra hoa. Do đó, Quỳnh cần được chăm bón
thường xuyên để cho hoa và mang lại tuổi thọ lâu dài cho cây. Có thể để
quỳnh trong nhà nhưng phải đặt ở chỗ có nhiều nắng chiếu vào. Cây quỳnh
không cần phân bón, nhưng cũng có thể tưới loại phân bón " Peters 20-20-
20, Miracle Gro, hoặc Super Bloom" mỗi tháng một cốc nhỏ từ tháng tư đến
tháng chín. Không nên dùng những loại phân bón có nồng độ cao Nitrogen.
Lý do mà hoa quỳnh không nở là chủ yếu vì quỳnh thiếu ánh nắng hoặc
chưa đủ tuổi (thường hoa quỳnh nở tươi tốt , nở nhiều hoa phải sau 5 năm
trở lên). Đặc biêt, Quỳnh không sống được trong môi trường quá nhiều
nước.
2. Các giống cây hoa quỳnh phổ biến:
Phần lớn cây quỳnh thường thấy ngày nay là quỳnh hybrid, tiến triển
qua nhiều năm ghép phấn của các loại hoa quỳnh.
Quỳnh hybrid có tất cả 9 loại khác nhau :
2 loại cỡ nhỏ- đường kính của hoa từ 3 - 5 inches
- E.caudatum hương nhẹ ngọt màu trắng bên ngoài có màu xanh ngọc
.
- E.pumilum không hương nhưng cánh hoa rất dễ thương (hình minh
hoạ)
3 loại cho hoa cỡ trung bình - từ 5-7 inches
- Epiphyllums aguliger có hương nhẹ
- E.aguliger nở hoa trắng nhưng bên ngoài có màu vàng tên riêng là
Darahii
- E.cartagense nở hoa trắng nhưng bên ngoài có màu hồng pha vàng
(hình minh họa 2 hoa E. cartagense):
3 loại cỡ lớn -đường kính 7-9 inches
- E. guatemalese hoa trắng rất đẹp, nhuỵ như màng nhện vàng, hương
nhẹ
- E . oxypetalum thơm ngào ngạt ,ngọt ngào, rất đẹp, mọc có cành dài
- E . strictum đẹp nhưng hương nồng, không ngọt
1 loại đặc biệt lớn - hơn 9 inches tên là Epiphyllums thomasianum
hình dạng như cái chuông hoa trắng ánh đỏ thơm nhẹ. Hiện nay, người ta ưa
chuộng loại quỳnh hybrid vì màu sắc rất phong phú (ngoại trừ màu xanh
dương) và hoa có thể nở được trong vòng vài ba ngày thay vì chỉ vài tiếng
đồng hồ như quỳnh Việt Nam.
Theo hội "Hoa Quỳnh Hoa Kỳ", hội Quỳnh hương lớn nhất của Mỹ có
trụ sở tại Monrovia gần Los Angeles, thì hiện nay có khoảng hơn 10.000 loại
hybrid có đăng ký bản quyền và có tên gọi riêng. Quỳnh lai giống (Quỳnh
hybrids) thường có tên gọi là Epiphyllum ghép với một từ khác không có
gốc La tinh như epiphyllum Saigon, epiphyllum Madonna...