i
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình triển khai đề tài Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Nguyễn Duy,
tác giả khóa luận đã nhận được sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo trong khoa
Ngữ Văn, các thầy, cô trong tổ Văn học Việt Nam và đặc biệt là TS - GV.
La Nguyệt Anh - người đã tận tâm, chu đáo trong hướng dẫn tôi hoàn thành
khóa luận tốt nghiệp này.
Tác giả khóa luận xin được bày tỏ lòng biết ơn và gửi lời cảm ơn trân
trọng nhất tới các thầy cô.
Do năng lực nghiên cứu có hạn, khóa luận chắc chắn không tránh khỏi
những thiếu sót. Rất mong sự chỉ bảo, góp ý của các thầy, cô và các bạn
đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn.
Hà Nội, tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Nguyễn Thị Hoài Thu
ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan:
Khóa luận Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Nguyễn Duy là kết quả nghiên cứu
của riêng tôi, có tham khảo ý kiến của những người đi trước, dưới sự giúp đỡ
khoa học của TS - GV. La Nguyệt Anh.
Khóa luận không sao chép từ một tài liệu, công trình có sẵn nào.
Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này!
Hà Nội, tháng 5 năm 2014
Sinh viên
Nguyễn Thị Hoài Thu
iii
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài........................................................................................ 1
2. Lịch sử vấn đề............................................................................................2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu............................................................. 4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 5
5. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 5
6. Đóng góp mới của khóa luận..................................................................... 6
7. Cấu trúc của khóa luận...............................................................................7
NỘI DUNG ....................................................................................................... 8
CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG ...................................................... 8
1.1. Giới thuyết chung về ngôn ngữ và ngôn ngữ nghệ thuật........................ 8
1.1.1. Khái niệm ngôn ngữ và ngôn ngữ nghệ thuật................................... 8
1.1.2. Ngôn ngữ nghệ thuật trong thơ....................................................... 10
1.2. Nguyễn Duy và quá trình sáng tạo nghệ thuật......................................15
1.2.1. Vài nét về tác giả Nguyễn Duy........................................................ 15
1.2.2. Quá trình sáng tạo nghệ thuật........................................................ 18
CHƯƠNG 2: ĐẶC TRƯNG NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT THƠ
NGUYỄN DUY .............................................................................................. 24
2.1. Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy giản dị, đời thường...................................24
2.1.1. Kết hợp ngôn ngữ thơ ca dân gian và ngôn ngữ đời sống ............. 24
2.1.2. “Lạ hóa” ngôn ngữ đời thường...................................................... 33
2.2. Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy giàu tính nhạc và tính tạo hình................. 37
2.2.1. Ngôn ngữ thơ giàu tính nhạc .......................................................... 37
2.2.2. Ngôn ngữ thơ giàu tính tạo hình..................................................... 44
iv
2.3. Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy có sự kết hợp tài tình các thủ pháp
nghệ thuật .................................................................................................... 48
2.3.1. Thủ pháp liệt kê, trùng điệp............................................................ 49
2.3.2. Thủ pháp so sánh, ẩn dụ ................................................................. 52
KẾT LUẬN..................................................................................................... 55
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Từ lâu, thơ ca đã ăn sâu vào tiềm thức, tâm hồn và cả lối sống của
người Việt Nam. Một trong những giá trị làm nên điệu tâm hồn Việt khiến thơ
ca gắn bó sâu sắc với con người và cuộc sống hàng ngày, đó chính là ngôn ngữ.
Thơ ca được xem là hiện tượng độc đáo của văn học ở cơ chế vận hành bộ máy
ngôn ngữ của nó. Khác với văn xuôi, thơ ca là thể loại chỉ dùng một lượng hữu
hạn các đơn vị ngôn ngữ để biểu hiện cái vô hạn của cuộc sống bao gồm các sự
kiện tự nhiên và xã hội cũng như những điều thầm kín trong tâm hồn con
người. Để thực hiện sứ mệnh đó, từ hệ thống ngôn ngữ tự nhiên vô cùng phong
phú, người nghệ sĩ đã sáng tạo một thế giới ngôn từ mới. Đó cũng là căn
nguyên tạo nên biết bao cuộc tranh luận gay gắt và thú vị ở nhiều thời đại.
1.2. Trên thi đàn thơ Việt Nam hiện đại, Nguyễn Duy là một tiếng nói
quan trọng góp phần làm nên diện mạo riêng của thế hệ thơ trẻ thời kháng
chiến chống Mỹ cứu nước. Sau chiến tranh, trở về với đời thường, Nguyễn
Duy vẫn chứng tỏ được bút lực dồi dào của mình. Theo thời gian, sức sống
của thơ Nguyễn Duy dường như mỗi lúc một mãnh liệt và toả sáng, được bạn
đọc cũng như giới nghiên cứu - phê bình văn học quan tâm và đón nhận nồng
nhiệt hơn. Đặc biệt, những sáng tạo của ông về ngôn từ nghệ thuật luôn hấp
dẫn độc giả - những người thưởng thức và cả những người nghiên cứu về thơ
ca. Sẽ rất thiếu xót nếu chúng ta bỏ qua yếu tố ngôn từ nghệ thuật như một
sức sống tiềm ẩn trong thơ ca của Nguyễn Duy. Đi sâu tìm hiểu về ngôn ngữ
trong thơ ca Nguyễn Duy sẽ cho chúng ta cái nhìn toàn diện hơn về nhà thơ
này. Đồng thời, phần nào thấy rõ hơn những giá trị đặc trưng của ngôn ngữ
thơ Việt Nam.
Mặt khác, thơ Nguyễn Duy đã được lựa chọn và đưa vào chương trình
giảng văn ở bậc phổ thông, vì vậy, việc tìm hiểu ngôn từ nghệ thuật trong thơ
Nguyễn Duy nói riêng và thơ ca Việt Nam nói chung nhằm đáp ứng nhu cầu