i
VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐOÀN VŨ THỊ HƢỜNG
MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÁNH NIỆM VÀ
CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở THANH NIÊN
Ngành: Tâm lý học
Mã số: 9.31.04.01
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC
Ngưi hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Phan Thị Mai Hƣơng
HÀ NỘI - 2023
ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan rằng, luận án tiến sĩ ―Mối quan hệ giữa chánh niệm và cảm
nhận hạnh phúc ở thanh niên‖ là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Dữ liệu
nghiên cứu định lượng và định tính được thu thập, xử lý một cách trung thực, đảm
bảo tính bảo mật cho người tham gia nghiên cứu. Các dẫn chứng và kết quả từ
những nghiên cứu khác khi đưa vào luận án để so sánh, phân tích đều được ghi rõ
nguồn trích dẫn. Kết quả trong phần nghiên cứu chính thức chưa được công bố
trong bất kì công trình nghiên cứu nào trước đến nay.
Hà Nội, ngày… tháng … năm 2023
Tác giả luận án
Đoàn Vũ Thị Hƣờng
iii
LỜI CẢM ƠN
Biển tri thức mênh mông, nếu không có người dẫn dắt thì e khó có thể đi vào
được. Cũng vậy, từ những ngày bắt đầu đặt tên đề tài cho đến khi quyển luận án
được hình thành, nếu không có những bậc thầy hướng dẫn thì đâu dễ gì hoàn thiện.
Trước nhất và trên hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Phan Thị
Mai Hương với tư cách là người trực tiếp hướng dẫn khoa học. Cô luôn đồng hành,
chia sẻ, và từng bước chỉ dẫn tôi vượt qua các chặng đường nghiên cứu. Cô không
chỉ là người truyền tri thức, mà còn là người truyền cảm hứng, sự nhiệt tâm đối với
nghiên cứu khoa học và giúp tôi có thêm động lực để tìm kiếm những ý tưởng thú
vị cho đề tài và nỗ lực hoàn thành chúng. Với tất cả lòng biết ơn, sự tôn trọng và
lòng quý mến, tôi muốn gửi tới Cô lời cảm ơn chân thành, sâu sắc và lời cầu chúc
an lành.
Lời cảm ơn sâu sắc của tôi xin được gửi tới quý thầy cô đã cho tôi những buổi
học thú vị về những vấn đề cấp bách trong nghiên cứu khoa học, định hướng nghiên
cứu, xử lý số liệu trên phần mềm SPSS và đặc biệt là truyền trao kiến thức cơ bản
về các lĩnh vực tâm lý. Xin biết ơn đến các nhà khoa học: GS.TS. Vũ Dũng,
PGS.TS. Lã Thị Thu Thuỷ, PGS.TS. Lê Văn Hảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Mai Lan,
PGS.TS. Trần Thu Hương. Nhờ có sự góp ý của các Thầy Cô trong quá trình từ việc
xây dựng và bảo vệ đề cương cho đến vòng bảo vệ cơ sở mà nghiên cứu của tôi
được thể hiện một cách khoa học, chặt chẽ và thuyết phục hơn.
Tôi xin cảm ơn quý Thầy cô trong Khoa, đặc biệt là PGS.TS. Nguyễn Thị Mai
Lan, cô Trang, cô Nhung. Quý thầy cô và các vị đã luôn nhắc nhở, động viên tôi
trong quá trình học tập và sẵn sàng hỗ trợ tôi trong quá trình hoàn thiện hồ sơ và các
thủ tục hành chính phục vụ cho bảo vệ luận án này.
Nhân dịp này, chúng con xin thành kính tri ân Tam Bảo, Chư tôn đức Hội
đồng Điều hành, quý Giảng viên học viện Phật giáo Việt Nam tại thành phố Hồ Chí
Minh, đặc biệt là TT.TS. Thích Viên Trí, TT.TS. Thích Nhật Từ đã luôn động viên,
ủng hộ tinh thần để chúng con mạnh dạn bước tiếp trên lộ trình tìm kiếm tri thức và
hoàn thiện bản thân.
iv
Cuối cùng, lòng biết ơn lớn nhất tôi dành cho Ba, Mẹ, những người thân yêu
luôn động viên, ủng hộ cho tôi trên mọi chặng đường từ học tập đến phụng sự. Xin
chân thành niệm ân chư vị thiện hữu tri thức, quý thiện nam tín nữ Phật tử xa gần
luôn hộ trì và nhất là các học trò tại Học viện, các đệ tử đã tạo nhiều duyên lành tốt
nhất trong quá trình nghiên cứu, thực hiện công trình khoa học này. Dù không trực
tiếp giúp tôi hình thành nên những ý tưởng, luận điểm lý luận hay nghiên cứu thực
tiễn của đề tài nhưng họ là những người đồng hành vĩ đại, luôn bên cạnh, dù là lúc
vui hay lúc khó khăn, thất bại. Xin trân trọng mọi nhân duyên và biết ơn tất cả.
Hà Nội, ngày ….. tháng …. năm 2023
Tác giả luận án
Đoàn Vũ Thị Hƣờng
v
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MỐI
QUAN HỆ GIỮA CHÁNH NIỆM VÀ CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở
THANH NIÊN ................................................................................................. 7
1.1. Tổng quan nghiên cứu về chánh niệm ....................................................... 7
1.2. Tổng quan nghiên cứu về hạnh phúc và các yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận
hạnh phúc con người ......................................................................................... 11
1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu về mối quan hệ giữa chánh niệm và cảm
nhận hạnh phúc................................................................................................ 16
Tiểu kết chương 1 ............................................................................................ 26
CHƢƠNG 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÁNH
NIỆM VÀ CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở THANH NIÊN ....................... 28
2.1. Lý luận về chánh niệm ............................................................................. 28
2.2. Cơ sở lý luận về cảm nhận hạnh phúc ..................................................... 41
2.3. Những luận điểm lý thuyết về mối quan hệ giữa chánh niệm và cảm nhận
hạnh phúc ở thanh niên ................................................................................... 49
CHƢƠNG 3. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .............. 61
3.1. Thiết kế nghiên cứu .................................................................................. 61
3.2. Tổ chức nghiên cứu .................................................................................. 61
3.3. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................... 67
Tiểu kết chương 3 ............................................................................................ 80
CHƢƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ MỐI QUAN
HỆ GIỮA CHÁNH NIỆM VỚI CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở THANH
NIÊN ............................................................................................................... 81
4.1. Thực trạng chánh niệm ở thanh niên ........................................................ 81
4.2. Thực trạng cảm nhận hạnh phúc của thanh niên ...................................... 96
4.3. Mối quan hệ giữa chánh niệm và cảm nhận hạnh phúc ở thanh niên .... 103
