ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ KIM DUNG
CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ CHÊ LAN VIÊN
SAU CÁCH MẠNG 1945
LUẬN VĂN THẠC s ỉ KHOA HỌC NG Ữ VÃN
Chuyên ngành : Văn học Việt Nam
Mã số: 5.04.33
Người hướng dẫn khoa học:
PGS-TS NGUYỄN BÁ THÀNH
Hà Nội 2005
M òi h â n tt'Otiij oẩm ơn
^7d ì ,tin ('hàn th à n h etítit ott r/ ) C ịS — lỹJẴ Q(íỊttijễit (8«
Cĩhtnth, nạtiời thầiẬ đã tận tình luiótitị dẫn tồi trout/ suôt
quá trìu li hoàn ỉ hành luận từín.
£7i5/
<xin ừẨỈnt ổn eáe thầụ,
oúo ơô trottíL Uliúu (V àn học ^ĩrtiồntL rĐ íù họo DCLioa họe rẦ)ã
< w % < w % % •
h ò i t)à Q íít â tt o ả n i t ã cho t ô i ễ th ữ n ạ ý U iê ti đ ó n (Ị tịó p q u í
ạiá.
Qiíuìn đây., tôi eũníị jrin etỉtn ơ’tt eáe itètiíị nụhìệp, ọJa
đ ìn h , f>ạn bè th ă n th iê í đ ã (Tộttí/ lừ ê n , íịìú p đõ’ t ồ i trc m ạ họe
tiịp từỉ nạhiêtt eúu.
IHjii nội, tháng. 4 năm 2005
MỤC LỤC
Trang
A. PHẦN MỎ ĐẨU....................................................................................................................................]
1. Lý do chọn đề tài.....................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề.........................................................................................................2
3. Đối tượng phạm vi nghiên cứu.............................................................................9
4. Phương pháp nghiên cứu
...................................................................................... 9
5. Bố cục của luận văn..............................................................................................10
B. PHẦN NỘI DUNG.............................................................................................................................11
C h ư ơ n g l. KHÁI NIỆM CÁI TÔI VÀ CÁ! TÔI TRONG THƠ TRỬTÌNH
...........................
1 1
1.1. Cái tỏi......................................................................................................................11
1.1.1. Từ góc độ triết học và tâm lý học
.................................................................. 11
1.1.2. Từ góc độ sáng tạo văn học nghệ thuật
........................................................
14
1.2. Cái tôi trong thơ trữ tình.................................................................................17
1.2.1. Khái niệm cái tôi trữ tình...............................................................................i 7
1.2.2. Nhà thơ và cái tôi trữ tình trong thơ
.............................................................
19
C hư ưng2. s ự PHÁT TRIỂN CỦA CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THO
CHÊ LAN VIÊN TỪ “ĐIÊU TÀN” ĐẾN “ HÁI THEO MÙA”
...................................26
2.1. Cái tỏi cò đơn, cái tỏi hiệp sĩ.............................................................................26
2.1.1. Cái tôi cô đơn buồn đau.................................................................................26
2.1.2. Cái tôi hiệp sĩ.......................................................................................................31
2.2. Cái tòi chiến s ĩ, cái tôi nhãn danh
............................................................ 38
2.2.1. Từ thung lũng đau thương ra cánh đổng vui
................................................. 38
2.2.2. Cái tôi trữ tình ẩn khuất sau cái ta
................................................................ 48
2.2.3. Cái tôi đời thường, cái tôi riêng tư..................................................................56
C h ư ơn g 3. sự VẬN ĐỘNG VÀ BIẾN ĐỔI CỦA CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THO
CHÊ LAN VIÊN TỪ“ HOA TRÊN ĐÁ” ĐẾN “ DI CẢO THƠ”
........................
65
3.1. Hành trình tìm lại chính mình: Ta là ai?.....................................................65
3.1.1. Cái tôi đa cảm, hoài nghi và hi quan............................................................66
3.1.2. Trớ lại câu hỏi: Ta là ai?.................................................................................73
3.2. Khát vọng sông, khát vọnịỉ sáng tạo............................................................80
3.2.1. Khát vọng sống................................................................................................81
3.2.2. Khát vọng sáng tạo............................................................................................86
Chưưilg 4: MỘT CÁ TÍNH SÁNG TẠO ĐỘC ĐÁO
...................................................................... 95
4.1. Tư duy thơ đặc sác...........................................................................................96
4.1.1. Liên tưởng, tưởng tượng................................................................................96
4.1.2. Đôi lập............................................................................................................100
4.2. Hình ảnh thơ đa dạng, phong phú...........................................................102
4.2.1. Hình ảnh tượng trưng siêu thực...................................................................102
4.2.2. Sự liên kết giữa các hình ảnh thơ................................................................109
4.3. (ỉiọng điệu thơ vừa hùng tráng vừa bi thương
......................................
114
4.3.1. Giọng điệu hùng tráng mang tính sử thi
....................................................114
4.3.2. Giọng điệu bi thương trầm buồn với nhiều cung bậc...............................116
c. PHẨN KẾT LUẬN............................................................................................................. 120
* Danh mục tài liệu tham khảo....................................................................... 123
MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỂ TÀI.
1.1. Cái tôi là trung tâm tinh thán của con người, của cá tính người. Cái tôi
làm nên muôn mặt của đời sống, cái tôi cũng làm giàu cho thi ca. Xem thơ trữ
tình như một biểu hiện của chủ thể cụ thể, Hêghen cho rằng:“Cứ/ỉ phải khẳng
íỉịnh một chủ thể cụ thể - nhà thơ như là điểm trung tâm và nội dung đích thực
của tlìơ trữ tình". ở thơ trữ tình ‘Vá nhân là trung tâm trong quan niệm và tình
cảm nội tại của /ỉó”[36,105]. Như vậy, tìm hiểu cái tôi trữ tình là tìm hiểu một
phương diện chính yếu của thơ trữ tình.
1.2. Vai trò của cái tôi trữ tình trong thơ rất quan trọng: Là tiền đề tạo nên
phonti cách thơ. Cái tôi càng rõ, càng lớn thì phong cách càng độc đáo. Có thể
nói cái tôi trữ tình trong thơ Chế Lan Viên ỉà một nhân vật trữ tình to lớn, đổ sộ
bậc nhất trong so sánh với một cái tôi trữ tình cùng thế hệ: Tố Hữu, Huy Cận,
Xuân Diệu...
1.3.Chế Lan Viên là nhà thơ lớn của dân tộc ta. Trong tiến trình thơ Việt Nam
hiện đại, ở giai đoạn nào Chế Lan Viên cũng là một trong những người đi tiên
phong và là một trong những đại biểu xuất sắc. Mỗi một chặng đường lịch sử,
Chế Lan Viên lại đánh dấu một đính cao trong sự nghiệp sáng tác của mình.
Mười bảy tuổi, với tập Điêu tò/i(1937), nhà thơ đã làm “sửng sốt” cả thi đàn
Việt Nam như “mộ/ niềm kinh dị" (Hoài Thanh). Hơn hai mươi năm sau, Chế
Lan Vicn lại làm chấn động văn đàn bởi Ánh sáng và phù sa. Sau khi giã từ
cõi thế, nhà thơ còn để lại cho đời Di cảo thơ với hơn 500 bài gây xôn xao dư
luận, khẳng định một tài năng chưa bao giờ chịu hạ cánh trước bất cứ một trở
lực nào của cuộc sống. Chê Lan Viên xứng đáng là nhà thơ số một ở Việt Nam
có năng lực sáng tạo phi thường. Người ta gọi ông ìằ“nhà thơ của thế
Ả.ỵ”(Nguyễn Văn Hạnh), “Nhủ thơ không thể lấy kích tấc thường mà đo
iỉược\Hoài Thanh). Thơ Chế Lan Viên là nguồn sáng mãnh liệt, ngay cả khi
tác giá của nó đã về với cỏ cây. đi vko“xứ không màu" thì nguồn sáng kỳ diệu
đó vẫn toa rạng.