Ngôi miếu Nổi đặc biệt ở Sài Gòn
Miếu Nổi nằm giữa mênh mông sông nước trên sông Vàm Thuật, đoạn chảy qua
quận 12 và quận Gò Vấp (TP.HCM). Có mặt ở cù lao này gần 3 thế kỷ, không ai
biết chính xác miếu Nổi được dựng lên từ năm nào. Câu chuyện về miếu Nổi chỉ còn
lại những giai thoại, mà những thế hệ ông bà từng sinh sống ở đây kể lại cho con
cháu mình nghe.
Ngôi miếu hiếm có
Cách đây 300 năm, khu vực quận Gò Vấp và quận 12 bây giờ chỉ là những cánh đồng bao
la chạy dài theo con sông Vàm Thuật (xưa gọi là Bến Cát). Nổi lên giữa sông là một cồn
đất nhỏ hình bàn chân, có diện tích khoảng 2.500 mét vuông. Lúc đầu cù lao này bỏ
hoang, chỉ là khu đất với cây dại mọc um tùm như bất kỳ một nơi nào của Sài Gòn – Gia
Định thuở ấy.
Không có sử sách nào ghi chép lại ngôi miếu được tạo dựng từ năm nào. Những người
già sinh ra ở khu vực này cũng không biết chính xác năm nó ra đời. Tương truyền, vào
thế kỷ 18, một người đàn ông chài lưới trên đoạn sông này đã chài phải xác chết của một
người phụ nữ. Ông đem chôn cái xác lên cù lao này. Nhờ đó mà cuộc sống sông nước của
ông khấm khá hơn. Tiếng lành đồn xa, những ngư dân khác cũng theo nhau tới thắp
hương, cầu phúc trước ngôi mộ mỗi đêm giăng lưới với hi vọng sẽ có nhiều tôm cá,
thuyền ghe thuận lợi đi về. Dần dà, không chỉ những ngư dân chài lưới quanh khúc sông
Vàm Thuật mà những chủ ghe thuyền buôn bán qua đây cũng nán lại thắp hương, dâng
lễ. Các cụ bô lão trong vùng bèn tập hợp con cháu, góp công của xây dựng ngôi miếu to
hơn, đề phòng những lúc nước to, lũ lớn.
Một truyền thuyết khác lại kể rằng, cách đây gần hai trăm năm, một ngư phủ quăng lưới
đánh cá trên dòng sông Bến Cát (thuộc xã Hạnh Thông, tổng Bình Trị Thượng huyện Gò
Vấp, tỉnh Gia Định, nay thuộc TP.HCM) đã vớt được một pho tượng mà lúc ấy người ta
cho rằng đó là tượng Bà Thủy Tề. Từ đó, ngôi miếu thờ Bà được dân chúng trong vùng
lập nên trên cù lao bỏ hoang để cầu cho mưa thuận gió hòa, thuyền bè đi về bình an.
Nhưng theo ông Lê Hữu Phước – thành viên Ban quản lý miếu Nổi thì ở cù lao miếu Nổi
này không chôn xác ai cả. Ông chỉ nghe những người già kể lại rằng ngôi miếu được
dựng từ thời vua Gia Long. Nghĩa là trong khoảng thế kỷ 18 hoặc đầu thế kỷ 19.
Trong thời kỳ này, giao thông đường thủy là loại giao thông rất phổ biến. Sông Vàm Cỏ
là nơi qua lại thường xuyên của các loại tàu thuyền. Những nhà buôn người Hoa khi đi
qua khúc sông, thường ghé nghỉ đêm lại trên cù lao bỏ hoang này. Sau những lần như
vậy, họ thường thấy những hiện tượng lạ xuất hiện vào những đêm ngủ tại đây. Vì vậy,
các nhà buôn đường thủy đã cùng với các bô lão sống trong vùng lập nên một cái miếu,
để cầu mong thuận buồm xuôi gió, thượng lộ bình an.
Ban đầu, chỉ là ngôi miếu nhỏ bằng tre và lá dừa. Theo thời gian, những nhà buôn ghé lại
sửa sang mãi nên ngôi miếu cứ rộng ra thêm. Do địa hình khá đặc biệt, nên người dân
thường gọi tên là miếu Nổi. Muốn qua miếu phải đi đò. Nhưng thực ra, miếu còn có một
tên gọi khác do người Hoa đặt là miếu Phù Châu. Trước năm 1975, miếu là một điểm
hành hương nổi tiếng của người dân Sài Gòn – Gia Định. Sau năm 1975, miếu gần như bị
bỏ hoang, không người coi giữ và sửa sang.
Mãi cho đến năm 1989, một người Hoa tên Lục Câu sống tại địa phương đứng ra bỏ tiền
và phát động mọi người sửa sang, khôi phục lại hoạt động của miếu. Ông Lục Câu,
trưởng ban Quản lý miếu ngày nay, đã tự tay phác thảo và thực hiện tu sửa, đắp các hình
tượng tại miếu. Đến nay, sau nhiều lần trùng tu, Phù Châu miếu đã trở thành một ngôi
miếu khang trang, kiến trúc đặc sắc với nét văn hóa Việt – Hoa, là một trong những địa
điểm tham quan, dâng hương của nhiều người.
Miếu nổi Sài Gòn
Thế giới của rồng
Điều dễ dàng nhận thấy khi đến miếu Nổi là hình ảnh những con rồng. Có thể nói, miếu
Nổi chính là một thế giới thu nhỏ của rồng vì trên miếu có hàng trăm con rồng ở rất nhiều
các tư thế, kiểu dáng khác nhau. Rồng hiện diện ở khắp nơi trong không gian của miếu
Nổi. Ngay cổng vào là đôi rồng làm bằng đá cẩm thạch uốn lượn theo thế song long đồi
đầu. Trên nóc mỗi toà nhà đều trang trí rồng chầu hạt ngọc, rồng chầu tháp Cửu phẩm,
rồng chầu cuốn thư. Trên bốn đầu đao cong lên có gắn hình tượng Long, Ly, Quy, Phụng.
Trong miếu, tám cây cột đều đắp nổi rồng uốn lượn ôm lấy thân cột.