intTypePromotion=1
ADSENSE

Những suy nghĩ về sự quá độ hướng về một nền kinh tế thị trường

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

30
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Những suy nghĩ về sự quá độ hướng về một nền kinh tế thị trường" giới thiệu đến các bạn những nội dung về sự gia nhập thị trường, sự giảm bao cấp của bộ máy công quyền, sự tăng cường gia đình hạt nhân với tư cách là một đơn vị kinh tế, sự ra đời của những quan hệ xã hội mới,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Những suy nghĩ về sự quá độ hướng về một nền kinh tế thị trường

68 Sù kiÖn - NhËn ®Þnh X· héi häc sè 4 (88), 2004<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Nh÷ng suy nghÜ vÒ sù qu¸ ®é<br /> h−íng vÒ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng<br /> FranÇois Houtart<br /> <br /> <br /> <br /> LTS: GS. FranÇois Houtart lµ mét nhµ x· héi häc BØ næi tiÕng trªn thÕ giíi<br /> víi c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ x· héi häc ph¸t triÓn ë nhiÒu n−íc ch©u ¸,<br /> Ch©u Phi vµ Mü La tinh. §Æc biÖt, «ng rÊt quan t©m ®Õn ViÖt Nam ®−îc «ng xem<br /> nh− quª h−¬ng thø hai cña m×nh.<br /> G¾n bã víi ViÖt Nam tõ n¨m 1979, sau mét chuyÕn nghiªn cøu x· H¶i<br /> V©n, huyÖn H¶i HËu, Nam §Þnh cïng víi ViÖn X· héi häc, GS. FranÇois Houtart<br /> vµ ng−êi céng t¸c lµ bµ GeneviÌve Lemercinier ®· c«ng bè nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn<br /> cøu trong t¸c phÈm “X· héi häc vÒ mét x· ë ViÖt Nam - tham gia x· héi, c¸c m«<br /> h×nh v¨n ho¸, gia ®×nh t«n gi¸o ë x· H¶i V©n” vµo n¨m 1983. C«ng tr×nh nµy ®·<br /> ®−îc Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc x· héi Ên hµnh n¨m 2001. H¬n 20 n¨m sau, khi ViÖt<br /> Nam ®· thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®æi míi, GS. FranÇois Houtart tiÕp tôc nghiªn cøu x·<br /> H¶i V©n trong qu¸ tr×nh ®æi míi ®ã víi t¸c phÈm “H¶i V©n - chñ nghÜa x· héi vµ thÞ<br /> tr−êng - Sù qu¸ ®é kÐp cña mét x· ViÖt Nam” (Hai Van - socialisme et marchÐ - La<br /> double transition d’une commune Vietnamienne). Chóng t«i xin giíi thiÖu Ch−¬ng<br /> IV: Nh÷ng suy nghÜ vÒ sù qu¸ ®é h−íng vÒ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, cña t¸c phÈm,<br /> ®−îc xem nh− phÇn kÕt luËn, trong ®ã GS. FranÇois Houtart nªu lªn nh÷ng nhËn xÐt<br /> kh¸i qu¸t cña m×nh ®Ó b¹n ®äc tham kh¶o.<br /> TCXHH<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Sù qu¸ ®é lÇn thø nhÊt ®−îc thùc hiÖn b¾t ®Çu tõ n¨m 1945 lµ sù qu¸ ®é cña<br /> mét nÒn kinh tÕ lµng x· truyÒn thèng ®−îc cai qu¶n bëi nh÷ng chøc s¾c ë ®Þa ph−¬ng<br /> d−íi sù thèng trÞ ë tÇm vÜ m« bëi chÝnh quyÒn thuéc ®Þa, b¶n th©n chÝnh quyÒn nµy<br /> h−íng vÒ chñ nghÜa t− b¶n. Sù qu¸ ®é lÇn thø nhÊt ®ã h−íng vÒ mét tæ chøc kinh tÕ<br /> vµ mét x· héi x· héi chñ nghÜa. Nh÷ng giai ®o¹n cña sù qu¸ ®é mµ chóng t«i ®· m«<br /> t¶ trong c«ng tr×nh nghiªn cøu ®−îc tiÕn hµnh vµo nh÷ng n¨m cuèi 70 vµ ®Çu 80 ®·<br /> dÇn dÇn dÉn ®Õn n¨m th«n cña x· H¶i V©n héi nhËp vµo mét hîp t¸c x· duy nhÊt vµ<br /> mét thùc thÓ hµnh chÝnh ®i ®Õn giíi h¹n kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña nã vÒ mÆt kinh tÕ<br /> vµ ng−êi ta ®· tÝnh ®Õn chuyÓn sang mét giai ®o¹n s¶n xuÊt cao trªn c¬ së mét sù héi<br /> nhËp khu vùc vµ mét sù chuyªn nghiÖp ho¸ cao h¬n nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> FranÇois Houtart 69<br /> <br /> VËy lµ, tõ n¨m 1987 b¾t ®Çu mét qu¸ tr×nh ®¶o ng−îc c¸i l«gÝch kinh tÕ ®Ó héi<br /> nhËp dÇn dÇn vµo mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng. Giai ®o¹n ®Çu tiªn ®−îc m« t¶ ë phÇn<br /> cuèi c«ng tr×nh nghiªn cøu ®−îc thùc hiÖn 20 n¨m tr−íc c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy.<br /> §ã lµ chØ thÞ 100 næi tiÕng, chia ra c¸c giai ®o¹n s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ khëi ®Çu<br /> cho mét qu¸ tr×nh t− nh©n ho¸ c¸c giai ®o¹n s¶n xuÊt ®ã, chñ yÕu lµ trong kh©u thu<br /> ho¹ch lóa.<br /> Sù gia nhËp quyÕt ®Þnh vµo c¸i l«gÝch kinh tÕ míi mét c¸ch toµn bé ®· diÔn ra<br /> b¾t ®Çu tõ 1986 víi viÖc v¹ch ra chÝnh s¸ch ®æi míi. Còng ph¶i mét thêi gian ®Ó cho<br /> hÖ thèng míi ®ã ®−îc vËn hµnh hoµn chØnh vµo thËp kû nh÷ng n¨m 90.<br /> Do ®ã, ®iÒu lý thó lµ thö tæng hîp theo mét quan ®iÓm x· héi häc xem qu¸<br /> tr×nh qu¸ ®é h−íng theo kinh tÕ thÞ tr−êng ®ã cã ý nghÜa g×?<br /> 1. Sù gia nhËp thÞ tr−êng<br /> Sù tËp trung ho¹t ®éng kinh tÕ vµo hîp t¸c x· trong khi ®−a ®Õn nh÷ng kÕt<br /> qu¶ tÝch cùc vÒ mÆt n¨ng suÊt th× l¹i g©y nªn sù nÆng nÒ trong c¸c qu¸ tr×nh quan<br /> liªu cña sù qu¶n lý kinh tÕ lµng x· vµ ®Æc biÖt lµ dÉn ®Õn mét hÖ thèng kh¸ phøc t¹p<br /> vÒ chÊm ®iÓm trong viÖc chia hoa lîi cña lao ®éng.<br /> Môc ®Ých cña c¶i c¸ch lµ lµm nhÑ bé m¸y ®ã vµ ®−a ®êi sèng kinh tÕ cña ®Þa<br /> ph−¬ng vµo nh÷ng quy luËt cña thÞ tr−êng vµ cña sù c¹nh tranh. V× thÕ, hîp t¸c x·<br /> s¶n xuÊt bÞ ph¸ vì, toµn bé c¸c kh©u s¶n xuÊt ®−îc giao cho c¸c hé gia ®×nh ®èi víi<br /> s¶n xuÊt n«ng nghiÖp vµ cho c¸ nh©n ®èi víi thñ c«ng nghiÖp hoÆc tiÓu thñ c«ng<br /> nghiÖp. Hîp t¸c x· chØ cßn gi÷ l¹i nh÷ng ho¹t ®éng dÞch vô cho phÐp mua nh÷ng<br /> nguyªn, vËt liÖu cÇn thiÕt cho s¶n xuÊt vµ b¸n s¶n phÈm cña ®Þa ph−¬ng.<br /> Râ rµng lµ mét biÖn ph¸p nh− thÕ cã t¸c dông lµm t¨ng nh÷ng s¸ng kiÕn cña<br /> ®Þa ph−¬ng vÒ mÆt kinh tÕ, ®ång thêi còng dÉn ®Õn luËt cña kÎ m¹nh h¬n, mét sè<br /> ng−êi thµnh ®¹t h¬n nh÷ng ng−êi kh¸c do nhiÒu nguyªn nh©n, tõ n¨ng lùc c¸ nh©n,<br /> thµnh phÇn cña gia ®×nh ®Õn c¸c khu vùc ho¹t ®éng.<br /> T×nh tr¹ng nghÌo ngµy nay, - chóng t«i nh¾c l¹i, - chi phèi ®Õn mét phÇn n¨m<br /> d©n sè.<br /> Tuy nhiªn, nÕu nh− hÖ thèng míi khuyÕn khÝch c¸c s¸ng kiÕn cña ®Þa ph−¬ng<br /> trong lÜnh vùc s¶n xuÊt hoÆc ho¹t ®éng th−¬ng m¹i, t¹o thuËn lîi cho mét sè c¸ nh©n<br /> lµm giµu kh¸ nhanh th× ®ång thêi, nã còng g©y nguy h¹i cho nh÷ng ho¹t ®éng kh¸c<br /> mµ tr−íc ®©y ®· cã kÕt qu¶ tèt. Trong lÜnh vùc y tÕ, ®ã lµ tr−êng hîp cña tr¹m s¶n<br /> xuÊt d−îc phÈm sö dông c¸c nguyªn liÖu th¶o méc, tr¹m s¶n xuÊt nµy suy sôp kh¸<br /> nhanh do có sèc cña thÞ tr−êng d−îc phÈm.<br /> 2. Sù gi¶m bao cÊp cña bé m¸y c«ng quyÒn<br /> Còng nh− Nhµ n−íc trung −¬ng, tØnh vµ huyÖn dÇn dÇn rót khái mét sè khu<br /> vùc mµ tr−íc ®©y, c¸c cÊp ®ã gi÷ mét vai trß quyÕt ®Þnh. Tõ ®ã ®· h×nh thµnh nh÷ng<br /> kho¶ng trèng cÇn ph¶i lÊp. Céng ®ång ®Þa ph−¬ng buéc ph¶i t×m c¸ch ®¸p øng nh÷ng<br /> nhu cÇu míi ph¸t sinh. §· cã nh÷ng s¸ng kiÕn trong nhiÒu lÜnh vùc nh− gi¸o dôc, y<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 70 Nh÷ng suy nghÜ vÒ sù qu¸ ®é h−íng vÒ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng<br /> <br /> tÕ, c¬ së h¹ tÇng, cuéc ®Êu tranh chèng ®ãi nghÌo, nh−ng víi nh÷ng h¹n chÕ lín, do<br /> thiÕu nh÷ng ph−¬ng tiÖn thÝch hîp.<br /> §ã lµ nguyªn nh©n v× sao, mÆc dÇu ®¹t ®−îc nh÷ng tiÕn bé quan träng trong<br /> nhiÒu lÜnh vùc, trong mét sè lÜnh vùc kh¸c, ng−êi ta nhËn thÊy mét sù xuèng cÊp c¸c<br /> trang thiÕt bÞ cña tËp thÓ, còng nh− sù t¨ng lªn kho¶ng c¸ch nh÷ng ng−êi giµu vµ<br /> nh÷ng ng−êi nghÌo. Dï cho tû lÖ nh÷ng ng−êi nghÌo lµ t−¬ng ®èi thÊp so víi toµn bé<br /> d©n sè, cuéc sèng cña hä vÉn lµ mét ®Æc ®iÓm cña t×nh h×nh míi mµ nh÷ng s¸ng kiÕn<br /> cña céng ®ång, cña nhµ thê vµ c¸c c¸ nh©n khã lßng ®¸p øng.<br /> Sau nh÷ng n¨m c¶i c¸ch kinh tÕ vµ ph¸p luËt ®Ó chÊp nhËn kinh tÕ thÞ tr−êng<br /> ®−îc Quü tiÒn tÖ quèc tÕ vµ Ng©n hµng thÕ giíi hoan hû chµo ®ãn, ChÝnh phñ ViÖt<br /> nam ®· nhÊn m¹nh ®Õn nh÷ng biÖn ph¸p x· héi, nhÊt lµ b»ng viÖc ph¸t triÓn quü tÝn<br /> dông cho c¸c vïng n«ng th«n th«ng qua Ng©n hµng n«ng nghiÖp vµ Ng©n hµng nh©n<br /> d©n (tr−íc ®ã lµ Ng©n hµng cho nh÷ng ng−êi nghÌo). ë x· H¶i V©n, n¨m 2003 ®· cã<br /> 780 hé ®−îc vay quü tÝn dông cña hai ng©n hµng ®ã.<br /> 3. Sù t¨ng c−êng gia ®×nh h¹t nh©n víi t− c¸ch lµ mét ®¬n vÞ kinh tÕ<br /> Trong n«ng nghiÖp vµ ch¨n nu«i, chÝnh s¸ch míi ®· t¨ng c−êng vai trß cña gia<br /> ®×nh h¹t nh©n víi t− c¸ch mét thùc thÓ kinh tÕ.<br /> Sù gi¶m bít chÕ ®é b¶o trî x· héi ®−îc thùc hiÖn phæ biÕn tr−íc ®©y khiÕn cho<br /> ®¬n vÞ ®ã ngµy cµng ph¶i nhËn g¸nh nÆng ®èi víi gi¸o dôc trÎ em, ch÷a trÞ ng−êi<br /> bÖnh, ch¨m sãc ng−êi giµ. §ã lµ nh÷ng nh©n tè ®· cã t¸c ®éng ®Õn sù kh¸c biÖt vÒ<br /> kinh tÕ cña c¸c gia ®×nh vµ dÇn dÇn ®−a ®Õn kho¶ng c¸ch gi÷a ng−êi giµu, ng−êi cã<br /> cuéc sèng dÔ chÞu, ng−êi nghÌo vµ ng−êi rÊt nghÌo. §iÒu ®ã céng thªm vµo nh÷ng<br /> nh©n tè kh¸c vÒ sù kh¸c biÖt kinh tÕ, vÝ nh− c¸c lo¹i c©y trång hoÆc ho¹t ®éng thñ<br /> c«ng nghiÖp, sè l−îng ng−êi lao ®éng trong ®¬n vÞ gia ®×nh t¸c ®éng ®Õn n¨ng suÊt vµ<br /> t¹o kh¶ n¨ng cho mét gia ®×nh cã nh÷ng thu nhËp kh«ng ph¶i do n«ng nghiÖp ®em<br /> l¹i vµ cã ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕp cËn ®−îc víi quü tÝn dông.<br /> Nh÷ng mèi quan hÖ vÒ giíi h×nh nh− còng cã biÕn ®æi theo khuynh h−íng ®Æt<br /> ng−êi phô n÷ ho¹t ®éng tÝch cùc trong céng ®ång trë l¹i vai trß truyÒn thèng cña hä,<br /> nhÊt lµ trong c¸c gia ®×nh n«ng d©n, ®ång thêi còng t¹o nªn nh÷ng h×nh thøc nµo ®ã<br /> cña sù gi¶i phãng.<br /> Tuy nhiªn, nh÷ng chøc n¨ng míi cña gia ®×nh h¹t nh©n còng kÐo theo chóng<br /> nh÷ng xung ®ét míi trong mçi gia ®×nh.<br /> 4. Sù ra ®êi cña nh÷ng quan hÖ x· héi míi<br /> Tuy ng−êi ta kh«ng thÓ nãi ®−îc r»ng trªn b×nh diÖn ®Þa ph−¬ng ®· h×nh<br /> thµnh thËt sù mét nÒn kinh tÕ t− b¶n, nh−ng víi thùc tÕ lµ thÞ tr−êng ®· t¹o nªn<br /> nh÷ng sù kh¸c biÖt x· héi trong ®ã nh÷ng ng−êi bu«n b¸n, nh÷ng t− s¶n nhá b¾t ®Çu<br /> thÓ hiÖn b»ng kh¶ n¨ng tÝch lòy ®Çu tiªn.<br /> Trong sè nh÷ng ng−êi ho¹t ®éng n«ng nghiÖp, nh÷ng sù kh¸c biÖt còng ph¸t<br /> triÓn, mét sè ng−êi thµnh ®¹t h¬n nh÷ng ng−êi kh¸c. §èi víi nh÷ng c¸n bé chuyªn<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> FranÇois Houtart 71<br /> <br /> nghiÖp cña gi¸o dôc vµ y tÕ, nÕu hä kh«ng t×m ®−îc mét ho¹t ®éng ®em l¹i thu nhËp<br /> ®¸ng kÓ ë ®©u ®ã, hä sÏ l©m vµo mét qu¸ tr×nh nghÌo, râ rµng lµ nguy hiÓm vµ cã thÓ<br /> dÉn ®Õn tham nhòng.<br /> ë x· H¶i V©n, nh÷ng thµnh viªn cña ñy ban nh©n d©n ®· cã nh÷ng cè g¾ng<br /> to lín ®Ó kh¾c phôc nh÷ng mÆt tiªu cùc cña cuéc c¶i c¸ch, dùa trªn nh÷ng t¸c ®éng<br /> tÝch cùc cña c¶i c¸ch. Hä còng t×m c¸ch cã ®−îc nh÷ng nguån tµi trî cña n−íc ngoµi<br /> ®Ó c¶i tiÕn c¸c c¬ së h¹ tÇng vÒ gi¸o dôc vµ y tÕ.<br /> H¹t nh©n trung t©m cña bé phËn qu¶n lý x· héi cßn trÎ vµ cã n¨ng lùc ®· ghi<br /> ®−îc nh÷ng thµnh qu¶ quan träng, nh−ng yªu cÇu ®ßi hái ë cÊp ®é ®ã hiÖn nay h×nh<br /> nh− v−ît qu¸ kh¶ n¨ng hiÖn t¹i.<br /> §èi diÖn víi nh÷ng sù kh¸c biÖt x· héi ®ang t¨ng lªn, mét cè g¾ng tËp thÓ vÒ<br /> sù ®oµn kÕt ®· ®−îc thùc hiÖn ®ång thêi bëi x·, nhµ thê vµ nh÷ng s¸ng kiÕn t−¬ng<br /> trî c¸ nh©n.<br /> §· b¾t ®Çu cã mét sè yªu cÇu chÝnh quyÒn trung −¬ng gi¶m thuÕ vµ l·i suÊt<br /> tÝn dông, ®ång thêi t¨ng thªm sù tham gia vµo c¸c lÜnh vùc h¹ tÇng c¬ së, gi¸o dôc vµ<br /> y tÕ.<br /> Trong t×nh h×nh hiÖn nay, nh÷ng yªu cÇu ®ã khã cã kh¶ n¨ng ®−a ®Õn nh÷ng<br /> kÕt qu¶ thuËn lîi.<br /> Sù nªu l¹i gi¸ trÞ cña lµng nh− mét thùc thÓ theo s¸ng kiÕn cña nh©n d©n,<br /> ngay dï chØ ®¸p øng nh÷ng nhu cÇu cÇn thiÕt ®Ó tån t¹i còng thÓ hiÖn mét sù mong<br /> muèn tù ph¸t vÒ nÒn d©n chñ trùc tiÕp t−¬ng øng víi tr×nh ®é cô thÓ cña cuéc sèng<br /> tËp thÓ, cuéc sèng cña lµng truyÒn thèng tr−íc kia, ngµy nay ®−îc phôc håi trong sù<br /> qu¸ ®é x· héi chñ nghÜa vµ hiÖn nay trë thµnh c¬ së cña sù ®oµn kÕt ë ®Þa ph−¬ng ®èi<br /> diÖn víi nh÷ng t¸c ®éng xãi mßn cña kinh tÕ thÞ tr−êng.<br /> Nh÷ng quan hÖ x· héi míi thuéc lo¹i h×nh b×nh ®¼ng ®· ®−îc x©y dùng bëi hÖ<br /> thèng x· héi chñ nghÜa tõ mét sù kh¸c biÖt m¹nh mÏ gi÷a phó n«ng, trung n«ng vµ<br /> bÇn n«ng. Mét sù c©n b»ng víi t×nh h×nh c¸c lùc l−îng s¶n xuÊt ®· cho phÐp cñng cè<br /> m« h×nh x· héi ®ã. Víi chÝnh s¸ch ®æi míi, m« h×nh ®ã ®· ®−îc nhÊn m¹nh dÇn dÇn<br /> lµm béc lé, Ýt nhÊt lµ mét c¸ch t−¬ng ®èi ë mét x· n«ng nghiÖp nh− H¶i V©n, t×nh<br /> tr¹ng nªu trªn ®©y mµ chóng t«i xem lµ chñ nghÜa x· héi cèng n¹p. Lµm thÕ nµo ®Ó<br /> qu¶n lý c¸c quan hÖ x· héi míi lµ sù th¸ch thøc chñ yÕu trong hiÖn t¹i vµ t−¬ng lai.<br /> ChÝnh quyÒn x· gåm mét ªkÝp trÎ vµ n¨ng ®éng ®· ®Èy m¹nh mét sè s¸ng<br /> kiÕn míi dÔ ®èi phã víi t×nh h×nh. Kh«ng thÓ gi¶i quyÕt mäi vÊn ®Ò trªn c¬ së nh÷ng<br /> nguån lùc yÕu kÐm mµ hä cã, hä ®· t×m ®Õn nguån tµi trî n−íc ngoµi. S¸ng kiÕn ®Çu<br /> tiªn lµ viÖc x©y dùng 10 líp häc cho tr−êng trung häc phæ th«ng c¬ së. C¸c líp häc ®·<br /> ®−îc ®−a vµo sö dông trong niªn häc 2002. Sù tµi trî do hai tæ chøc ñy ban Thiªn<br /> chóa gi¸o Ph¸p chèng ®ãi vµ ph¸t triÓn (CCFD) vµ Hîp t¸c chÝnh phñ cña BØ. ViÖn<br /> X· héi häc Hµ Néi ®Ó tá lßng biÕt ¬n víi x· H¶i V©n vÒ sù céng t¸c trong c«ng tr×nh<br /> nghiªn cøu ®Çu tiªn vÒ x· héi häc n«ng th«n trong thêi kú qu¸ ®é x· héi chñ nghÜa<br /> ®· gióp ®ì vÒ mÆt t− vÊn.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 72 Nh÷ng suy nghÜ vÒ sù qu¸ ®é h−íng vÒ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng<br /> <br /> Tuy nhiªn, nh÷ng s¸ng kiÕn kh«ng dõng l¹i ë ®ã. X· ®· cã tiÕp hai s¸ng kiÕn:<br /> mét lµ viÖc thùc hiÖn mét dù ¸n vÒ tÝn dông quy m« nhá vµ viÖc x©y dùng mét x−ëng<br /> d¹y nghÒ cho thanh niªn. S¸ng kiÕn thø nhÊt ®−îc mét tæ chøc ý (Respecto et<br /> Parita) ë Milan vµ x· Ottignies - Louvan la Neuve, BØ tµi trî. S¸ng kiÕn thø hai<br /> nhËn ®−îc sù ñng hé cña CCFD. C¶ hai s¸ng kiÕn ®−îc ViÖn X· héi häc theo dâi viÖc<br /> thùc hiÖn.<br /> Dù ¸n tÝn dông quy m« nhá ®−îc ®Æt trong khu«n khæ nh÷ng c«ng tr×nh<br /> nghiªn cøu cña DiÔn ®µn thÕ giíi c¸c sù thay thÕ (Nhãm th−êng trùc nghiªn cøu c¸c<br /> thay thÕ GPA) nh»m nghiªn cøu c¸c ®iÒu kiÖn t¹o nªn hiÖu qu¶ cña quy m« lín tõ<br /> nh÷ng s¸ng kiÕn cña quy m« nhá.<br /> Dù ¸n tÝn dông quy m« nhá cã thÓ thùc hiÖn do sù tµi trî 5.000 ¬ r« cña GPA<br /> vµ 1.000 ¬ r« cña x· Ottignies Louvain la Neuve. Dù ¸n ®ã ®−îc giao cho ViÖn X· héi<br /> häc Hµ Néi qu¶n lý vÒ mÆt tµi chÝnh. Nh÷ng khÝa c¹nh kü thuËt cña viÖc qu¶n lý ë<br /> ®Þa ph−¬ng do mét ª kÝp cña Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp Hµ Néi ®¶m nhËn. Mét<br /> nhãm 50 phô n÷ ®· ®−îc Héi Phô n÷ chän lùa theo ba tiªu chuÈn: t×nh tr¹ng kinh tÕ<br /> khã kh¨n; kh«ng cã ®iÒu kiÖn ®Ó vay c¸c quü tÝn dông cña Ng©n hµng n«ng nghiÖp<br /> vµ Ng©n hµng ng−êi nghÌo; cã kh¶ n¨ng ch¨n nu«i nhá. Sè phô n÷ ®ã ®−îc chia<br /> thµnh 5 nhãm, mçi nhãm 10 ng−êi theo ®Þa bµn c− tró t¹i 5 th«n cña x·. Hµng th¸ng<br /> hä häp víi nhau ®Ó trao ®æi kinh nghiÖm. Sù h−íng dÉn vÒ chuyªn m«n do §¹i häc<br /> N«ng nghiÖp Hµ Néi phô tr¸ch. Líp h−íng dÉn ®Çu tiªn lµ vÒ ch¨n nu«i nhá nãi<br /> chung, c¸c líp tiÕp theo lµ vÒ ch¨n nu«i gµ, vÞt, lîn. Dù ¸n tÝn dông quy m« nhá ®−îc<br /> thùc hiÖn theo nguyªn t¾c: mçi phô n÷ ®−îc nhËn mét kho¶n tÝn dông ®Ó mua c¸c<br /> vËt nu«i. Tû suÊt l·i ®−îc tÝnh lµ 6%/n¨m (tû suÊt trung b×nh hai l·i suÊt cña hai<br /> ng©n hµng nhµ n−íc). Trong 6% ®ã, 1% ®−îc dïng ®Ó dù tr÷ cho b¶o hiÓm). Trong sè<br /> 5% cßn l¹i th× 30% ®Ó tr¶ cho viÖc qu¶n lý dù ¸n vµ 70% cho viÖc t¨ng thªm vèn hoÆc<br /> cho nh÷ng s¸ng kiÕn nh»m ®em l¹i lîi Ých cho tËp thÓ. ViÖc hoµn vèn nh»m t¸i lËp<br /> quü tÝn dông. Nh÷ng sù hoµn vèn b¾t ®Çu tõ th¸ng 1/2004. Ban l·nh ®¹o dù ¸n gåm<br /> nh÷ng ng−êi tù nguyÖn: Chñ tÞch lµ Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n x·, c¸c thµnh viªn<br /> kh¸c lµ Chñ tÞch Héi phô n÷ vµ ba phô n÷ trong x·. Dù kiÕn trong thêi h¹n mét<br /> n¨m, ban l·nh ®¹o sÏ ®−îc c¸c phô n÷ tham gia dù ¸n bÇu.<br /> Dù ¸n ®µo t¹o kü thuËt ®−îc x· H¶i V©n ®Ò ra n¨m 2002 nh»m ®¸p øng yªu<br /> cÇu ®µo t¹o nh÷ng thanh niªn kh«ng cã ®iÒu kiÖn lµm viÖc trong n«ng nghiÖp v× quü<br /> ®Êt kh«ng cßn vµ ph¶i t×m viÖc trong nh÷ng lÜnh vùc kh¸c, hoÆc t¹i chç, hoÆc ph¶i ®i<br /> ®Õn nh÷ng miÒn kh¸c cña ®Êt n−íc. B¾t ®Çu, dù ¸n ®Ò ra hai môc ®Ých: mét lµ ®µo<br /> t¹o, hai lµ t¹o ra mét c¬ së s¶n xuÊt nhá ë ®Þa ph−¬ng nh»m duy tr× viÖc lµm t¹i chç.<br /> ViÖc nghiªn cøu tÝnh kh¶ thi cña dù ¸n ®−îc tiÕn hµnh vµ ®i tíi kÕt luËn lµ dù<br /> ¸n cã c¬ së luËn chøng ®óng ®¾n vµ gi¸ trÞ kinh tÕ, x· héi cña nã. Tuy nhiªn, vÊn ®Ò<br /> ®Æt ra lµ nÕu ph¶i x©y dùng x−ëng s¶n xuÊt th× sÏ ph¶i mua ®Êt cña x·. ThÕ nh−ng,<br /> theo nh÷ng quy ®Þnh míi, n«ng d©n chØ cã quyÒn sö dông ®Êt chø kh«ng cã quyÒn së<br /> h÷u. Hä cã quyÒn nh−îng quyÒn sö dông ®Êt, nh−ng chØ tØnh, chø kh«ng ph¶i x· cã<br /> quyÒn thu tiÒn gi¸ trÞ cña ®Êt. Sù hç trî vÒ tµi chÝnh cña n−íc ngoµi kh«ng cho phÐp<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> FranÇois Houtart 73<br /> <br /> mua ®Êt ngoµi viÖc x©y dùng c¬ së s¶n xuÊt. §Ó tranh thñ thêi gian, víi sù hîp t¸c<br /> cña ViÖn X· héi häc Hµ Néi, viÖc tøc thêi thµnh lËp trung t©m ®µo t¹o ®−îc quyÕt<br /> ®Þnh b»ng c¸ch bè trÝ l¹i trô së cña Héi ®ång nh©n d©n víi sù ®ång ý cña huyÖn H¶i<br /> HËu, trô së nµy chØ ®−îc sö dông xu©n thu nhÞ kú. §iÒu ®ã cho phÐp thµnh lËp trung<br /> t©m ®µo t¹o mµ kh«ng ph¶i mua mét m¶nh ®Êt míi, cßn x−ëng s¶n xuÊt th× t¹m thêi<br /> g¸c l¹i. ChÝnh quyÒn huyÖn ®· ®Ò nghÞ lµ cho c¸c x· l¸ng giÒng còng ®−îc dù vµo kÕ<br /> ho¹ch ®µo t¹o, ®iÒu nµy ®· ®−îc chÝnh quyÒn x· H¶i V©n chÊp thuËn.<br /> Sau khi nghiªn cøu tÝnh kh¶ thi, ba ngµnh sau ®©y ®· ®−îc quyÕt ®Þnh ®−a<br /> vµo ®µo t¹o: ®å vËt kim khÝ, ®å méc vµ ®å may thªu. Ba ngµnh ®ã t−¬ng øng víi nhu<br /> cÇu bªn ngoµi ë cÊp ®é huyÖn vµ miÒn B¾c ®Êt n−íc, phï hîp víi thanh niªn nam vµ<br /> n÷. Tæ chøc ®µo t¹o gåm hai khãa mçi n¨m thu nhËn 150 thanh niªn. Gi¸o viªn do<br /> huyÖn cung cÊp, häc sinh ph¶i ®ãng gãp mét phÇn l−¬ng cña m×nh. Khãa thø nhÊt dù<br /> kiÕn b¾t ®Çu tõ th¸ng 1 n¨m 2004.<br /> Nh− ng−êi ta thÊy, sù n¨ng ®éng cña ª kÝp l·nh ®¹o x· ®−îc ñy ban ®Þa<br /> ph−¬ng, huyÖn vµ nhµ thê ñng hé ®· ®¹t ®−îc kÕt qu¶. Kh«ng nh÷ng trong viÖc khªu<br /> gîi nh÷ng s¸ng kiÕn ®Þa ph−¬ng, mµ cßn huy ®éng ®−îc sù gióp ®ì tõ bªn ngoµi.<br /> 5. Sù thay ®æi c¸c t©m tÝnh<br /> Mét sù ®¶o lén nh− thÕ trong tæ chøc kinh tÕ vµ x· héi kh«ng thÓ kh«ng ®−a<br /> ®Õn mét sè t¸c ®éng ®Õn c¸c t©m tÝnh x· héi. ThËt vËy, nh÷ng thµnh tùu x· héi trong<br /> c¸c biÕn ®æi do c¸ch m¹ng ®em l¹i ®· cho phÐp thiÕt lËp mét sù æn ®Þnh x· héi qu¶<br /> thËt lµ trong mét t×nh tr¹ng nghÌo t−¬ng ®èi, nh−ng còng ®· lo¹i trõ ®−îc sù khæ<br /> cùc. Nh÷ng thµnh tùu ®ã còng ®· dÇn dÇn lµm thay ®æi c¸c th¸i ®é ®èi víi gi¸o dôc,<br /> ®iÒu nµy lµ c¶ mét qu¸ tr×nh ®èi víi gi¸o d©n, vµ ®èi víi y tÕ.<br /> N¨ng suÊt trong n«ng nghiÖp ®· t¨ng lªn nhiÒu lÇn.<br /> Tuy nhiªn, víi sù t¨ng lªn kh«ng ngõng møc sèng, víi nh÷ng kh¸t väng cña<br /> sù tiªu thô, víi sù h−ëng thô c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng, mét kho¶ng<br /> c¸ch t©m lý nhÊt ®Þnh ®· h×nh thµnh ®èi víi mét hÖ thèng ®−îc tæ chøc tèt, nh−ng cã<br /> tÝnh c¸ch Ðp buéc, x©y dùng mét sù phô thuéc qu¸ chÆt chÏ ®èi víi c¸c c¬ cÊu quan<br /> liªu vµ x¸c lËp mét cuéc sèng kh¾c khæ mét phÇn do theo m« h×nh cña chñ nghÜa x·<br /> héi nh− nhiÒu ng−êi d©n trong x· nhËn xÐt.<br /> HÖ thèng míi t¹o nªn rÊt nhanh nh÷ng gi¸ trÞ vÒ tiªu thô, vÒ chñ nghÜa c¸<br /> nh©n vµ dÇn dÇn vÒ tÝnh c¹nh tranh. §iÒu ®ã thÓ hiÖn bëi sù c¸ch biÖt x· héi, tuy cßn<br /> t−¬ng ®èi nh−ng ®−îc nh©n d©n c¶m nhËn.<br /> Mét sù biÕn ®æi trong c¸c t©m tÝnh t«n gi¸o còng ®−îc nhËn thÊy. MÆc dÇu<br /> c¸c c«ng thøc th¸nh lÔ vµ hµnh lÔ ngµy chñ nhËt vÉn cßn rÊt ®−îc coi träng trong<br /> gi¸o d©n.<br /> Nh÷ng sù thay ®æi t©m tÝnh tiÕn triÓn cïng víi viÖc gia nhËp thÞ tr−êng cña<br /> kinh tÕ ®Þa ph−¬ng, sù ph¸t triÓn cña kinh tÕ gia ®×nh, sù gia t¨ng c¸c bÊt b×nh ®¼ng<br /> vµ b¾t ®Çu cña mét sù kh«ng æn ®Þnh x· héi.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> 74 Nh÷ng suy nghÜ vÒ sù qu¸ ®é h−íng vÒ mét nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng<br /> <br /> NÕu ng−êi ta so s¸nh hai thêi kú, còng cã thÓ nãi r»ng ng−êi ta ®· chuyÓn tõ<br /> thêi kú sù thèng trÞ cña chøc n¨ng chÝnh trÞ sang thêi kú thèng trÞ cña chøc n¨ng<br /> kinh tÕ. DÜ nhiªn, thêi kú nµy vÉn cßn bÞ ®iÒu kiÖn ho¸ bëi mét sè ®iÒu chØnh chÝnh<br /> trÞ, nh−ng nã cã khuynh h−íng, bëi ngay l« gÝch cña nã dÔ tho¸t ra khái chÝnh trÞ vµ<br /> ®ã lµ ®iÒu chóng t«i nhËn thÊy ë cÊp ®é vi m« mét x· n«ng nghiÖp. §Ó kÕt thóc, râ<br /> rµng ng−êi ta cã thÓ thõa nhËn r»ng vµo ®Çu nh÷ng n¨m 80, sù qu¸ ®é x· héi chñ<br /> nghÜa ®· hôt h¬i ë mét møc nµo ®ã vµ ®ßi hái nh÷ng biÖn ph¸p thay ®æi.<br /> §iÒu cÇn ph¶i chøng minh lµ con ®−êng duy nhÊt lµ nhanh chãng më ra theo<br /> h−íng kinh tÕ thÞ tr−êng dïng ngän roi quÊt vµo nh÷ng ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ<br /> th−¬ng m¹i, nh−ng kh«ng quan t©m ®óng møc ®Õn nh÷ng hËu qu¶ cña nã ®èi víi<br /> kh¶ n¨ng hµnh ®éng cña bé m¸y c«ng quyÒn vµ ®èi víi sù x©y dùng c¸c quan hÖ x·<br /> héi. ë ®©y, chóng ta l¹i t×m thÊy sù c¨ng th¼ng cæ ®iÓn gi÷a sù ph¸t triÓn c¸c lùc<br /> l−îng s¶n xuÊt vµ sù thay ®æi c¸c quan hÖ x· héi. Tõ chÝnh s¸ch NEP (s¸ng kiÕn cña<br /> Lªnin ®Ó t¨ng c−êng søc sèng cña kinh tÕ Nga) cho ®Õn chÝnh s¸ch ph¸t triÓn cña<br /> Trung Quèc, sù kh«ng t−¬ng hîp gi÷a hai nh©n tè ®ã lu«n lu«n dÉn ®Õn sù mÊt c©n<br /> ®èi x· héi s©u s¾c, ngay c¶ ë cÊp ®é ®Þa ph−¬ng. §iÒu ®ã th−êng kh«ng ®−îc c¸c hÖ<br /> thèng x· héi chñ nghÜa biÕt ®Õn, ®em l¹i nh÷ng hËu qu¶ mµ chóng ta ®· biÕt.<br /> VÊn ®Ò mµ c«ng tr×nh nghiªn cøu nµy nªu lªn ®èi víi t−¬ng lai cña x· héi<br /> n«ng th«n ViÖt Nam kh«ng ph¶i lµ ®Ó xem sù mÊt c©n ®èi x· héi cã sÏ x¶y ra hay<br /> kh«ng mµ lµ bao giê th× nã x¶y ra vµ nã sÏ ®−îc qu¶n lý nh− thÕ nµo?<br /> <br /> <br /> Ng−êi dÞch: Bïi §×nh Thanh<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2