Đ bài: Phân tích truy n ng n Mùa L c c a Nguy n Kh i ề ệ ắ ạ ủ ễ ả
Bài làm
Trong văn h c, có nh ng nhà văn, nhà th chi m lĩnh đc tâm h n đc gi ngay t sángọ ữ ơ ế ượ ồ ộ ả ừ
tác đu tiên. Nh ng đi u đó r t hi m. Nguy n Kh i không ph i là tác gi nhanh chóngầ ư ề ấ ế ễ ả ả ả
kh ng đnh đc mình trên văn đàn. Ông b t đu vi t văn t năm 1950 song ch a thànhẳ ị ượ ắ ầ ế ừ ư
công; càng v sau, văn ph m c a ông càng gi đc ch đng v ng ch c trong lòng b nề ẩ ủ ữ ượ ỗ ứ ữ ắ ạ
đc. Khác v i các nhà văn đng th i, Nguy n Kh i không ch th hi n s nh y bén vàọ ớ ươ ờ ễ ả ỉ ể ệ ự ạ
năng l c khám phá v i các v n đ xã h i mà ông còn đi sâu miêu t s bi n chuy n c aự ớ ấ ề ộ ả ự ế ể ủ
cu c s ng, c a con ng i. Qua vi c đc t s bi n đi v s ph n và tâm lí nhân v tộ ố ủ ườ ệ ặ ả ự ế ổ ề ố ậ ậ
Đào (Mùa l c – 1960), Nguy n Kh i b c l khá rõ c m h ng ch đo thiên truy n: c mạ ề ả ộ ộ ả ứ ủ ạ ệ ả
h ng v s h i sinh cu c s ng sau chi n tranh..ứ ề ự ồ ộ ố ế
Truy n ng n “Mùa l c” ph n ánh công cu c đi m i xã h i vùng đt sau chi n tranh,ệ ắ ạ ả ộ ổ ớ ộ ở ấ ế
ph n ánh c nh s ng con ng i trên nông tr ng Đi n Biên. Đào cùng là m t trong nh ngả ả ố ườ ườ ệ ộ ữ
ng i g n bó v i cu c s ng n i đây. Chính m nh đt này đã góp ph n xây d ng cho côườ ắ ớ ộ ố ơ ả ấ ầ ự
m t s c s ng mãnh li t, m t cu c đi m i.ộ ứ ố ệ ộ ộ ờ ớ
“Đào lên nông tr ng Đi n Biên vào d p đu năm, ngoài t t âm l ch ch ng n a tháng”.ườ ệ ị ầ ế ị ừ ử
Tr c khi lên nông tr ng, Đào “g p nhi u đi u đau bu n”. Cô “l y ch ng t năm 17ướ ườ ặ ề ề ồ ấ ồ ừ
tu i, nh ng ch ng c b c, n n n nhi u b đi Nam đn đu năm 1950 m i v quê. Ăn ổ ư ồ ờ ạ ợ ầ ề ỏ ế ầ ớ ề ở
l i v i nhau đc đa con trai lên hai thì ch ng ch t. V i ng i ph n tr , m t ch ng làạ ớ ượ ứ ồ ế ớ ườ ụ ữ ẻ ấ ồ
n i b t h nh cùng c c, nh ng “m y tháng sau đa con lên s i b đi đ ch l i m t mình”ỗ ấ ạ ự ư ấ ứ ở ỏ ể ị ạ ộ
thì không còn gì có th đau kh h n th . Đào ph i bôn ba ki m s ng v i n i đau ch a t t,ể ổ ơ ế ả ế ố ớ ỗ ư ắ
v i cô qu nh bao trùm: “đòn gánh trên vai, t i đâu là nhà, ngã đâu là gi ng, khi ra Hònớ ạ ớ ườ
Gai, c m Ph l y mu ng, khi ng c Lào Cai buôn gà, v t.,.”, n i nào cũng có d u chân côẩ ả ấ ồ ượ ị ơ ấ
đc c a ch . V i Đào, khó khăn v v t ch t đã kh (Mùa hè vài cái áo nâu vá vai, mùaộ ủ ị ớ ề ậ ấ ổ
đông m t chi c áo bông ng n b c…) nh ng s thi u th n trong tâm h n còn đáng s h nộ ế ấ ạ ư ự ế ố ồ ợ ơ
nhi u. Nhìn “ng n đèn d u” ch t i thân “s c nh tr c đây mình cũng có m t gia đình,ề ọ ầ ị ủ ự ớ ướ ộ
có m t đa con, s m lo vi c s m, t i lo vi c t i. Còn bây gi b n b là nhà, ch lo choộ ứ ớ ệ ớ ố ệ ố ờ ố ể ỉ
thân mình sao đc c m ngày hai b a, chân c ng đá m m”. Có th nói Đào có m t sượ ơ ữ ứ ề ể ộ ố
ph n b t h nh. Nh ng bi th ng, kh n kh hi n hình trên hình th c c a ch : “Mái tócậ ấ ạ ữ ươ ố ổ ệ ứ ủ ị
óng m t ngày x a qua năm tháng đã khô l i, đ đi nh ch t, hàm răng phai không bu nượ ư ạ ỏ ư ế ồ
nhu m, soi g ng th y gò má càng cao, tàn h ng n i càng nhi u”. Chính s ph n b tộ ươ ấ ươ ổ ề ố ậ ấ
h nh, b v , l c lõng gi a cu c đi đã t o nên cho ch m t tâm lý “Mu n ch t, nh ngạ ơ ơ ạ ữ ộ ờ ạ ị ộ ố ế ư
đi còn dài nên ph i s ng”, m t tính cách “táo b o và li u lĩnh, ghen t v i m i ng i,ờ ả ố ộ ạ ề ị ớ ọ ườ
h n gi n cho thân mình”.ờ ậ
Cu c s ng c a Đào khi ch a lên Đi n Biên không đc Nguy n Kh i miêu t chi ti t.ộ ố ủ ư ệ ượ ễ ả ả ế
Nh ng d i ngòi bút đy c m thông, Đào hi n ra v i bao nhiêu xót th ng. Tuy nhiên,ư ướ ầ ả ệ ớ ươ
n u ch có v y thì ch ng có gì đáng nói b i văn h c x a nay đã đ c p đn nhi u n i đauế ỉ ậ ẳ ở ọ ư ề ậ ế ề ỗ
nhân th . Gi s Đào hi n di n cho con ng i ch bi t đn đau kh thì s chìm l p gi aế ả ử ệ ệ ườ ỉ ế ế ổ ẽ ấ ữ
trăm nghìn hình t ng khác. Đào, tuy tr i qua nhi u tháng ngày c c c, nh ng trong côượ Ở ả ề ơ ự ư
v n le lói mong mu n đc s ng. “Mu n ch t” nh ng l i ti c “cu c đi còn dài”. Chínhẫ ố ượ ố ố ế ư ạ ế ộ ờ
v đp qu c m ki n ngh đã làm hình t ng nhân v t Đào s ng mãi. Đã không th ch tẻ ẹ ả ả ế ị ượ ậ ố ể ế
thì quy t s ng cho dù s ng trong n i t i nh c c a con ng i bi t ph n mình trăm đngế ố ố ỗ ủ ụ ủ ườ ế ậ ườ
thua thi t.ệ
Đào lên nông tr ng “v i tâm lý con chim bay mãi cũng m i cánh, con ng a ch y mãiườ ớ ỏ ự ạ
cũng ch n chân, mu n tìm m t n i h o lánh nào đó, th t xa nh ng n i quen thu c đồ ố ộ ơ ẻ ậ ữ ơ ộ ể
quên đi cu c đi đã ch u”. nông tr ng, Đào hăng hái lao đng b i cô hi u ch có laoộ ờ ị Ở ườ ộ ở ể ỉ
đng m i tìm th y ni m vui và h nh phúc. Cô thi đua v i nh ng ng i kh e m nh nhộ ớ ấ ề ạ ớ ữ ườ ỏ ạ ư
Huân, Lâm… “bàn tay có ngón r t to v n thoăn tho t qu ra phía sau n m t ng bó l c vàấ ẫ ắ ơ ắ ừ ạ
b ng c ch r t nhanh, ch u n hai c tay xi t nh ng r cây đy c l c già lên vòng tr c”.ằ ử ỉ ấ ị ố ổ ế ữ ễ ầ ủ ạ ụ
Lên Đi n Biên, s ph n c a Đào d n d n thay đi. Ít nh t th i gian này cô không ph iệ ố ậ ủ ầ ầ ổ ấ ở ờ ả
b n ch i kh p n i, không nhà không c a. Cô đã tìm l i đc chút ni m vui trong laoươ ả ắ ơ ử ạ ượ ề
đng, v i nh ng b n bè xung quanh. Nh ng do Đào v n mang tâm lý m c c m, t ti vàộ ớ ữ ạ ư ẫ ặ ả ự
ch a hi u h t m i ng i nên cô th y đau kh khi b m i ng i châm ch c. Đào m c c mư ể ế ọ ườ ấ ổ ị ọ ườ ọ ặ ả
vì cái x u, cái nghèo… c a mình, song anh chàng Lâm vô tâm l i khía đúng vào n i khấ ủ ạ ỗ ổ
y. Đào không có nhan s c – vũ khí ng i ph n nên cô dùng ngôn ng đ t v . Chấ ắ ườ ụ ữ ữ ể ự ệ ị
nhìn Lâm h n d i, chua cay: “Trâu quá sá, m quá thì, h ng nhan b b thì còn gì là xuânờ ỗ ạ ồ ỏ ị
n a h i các anh”. Đào là m t ng i ph n , cô cũng bu n v s x u xí, m, l làng nênữ ỡ ộ ườ ụ ữ ồ ề ự ấ ế ẩ ỡ
đôi lúc cô m m lòng, giãi bày s đau kh v i ng i đi “m i năm m i tu i, cái tu i nóề ự ổ ớ ườ ờ ỗ ỗ ổ ổ
đu i xuân đi, n i nào vung n y, em đã có b cháu d i xuôi r i”. Nh ng sau đó, Đào l iổ ồ ấ ố ở ướ ồ ư ạ
th y ti c cho s thành th t c a mình “ch ng vi c gì ph i t i, ph i nhún mình”. Cô khátấ ế ự ậ ủ ẳ ệ ả ủ ả
v ng đc s ng b ng t t c đi u gì mình có, ng i nào ch ng có ph n t t đp. Cho nênọ ượ ố ằ ấ ả ề ườ ẳ ầ ố ẹ
Đào không ch p nh n s th ng h i. Cô dám nhìn th ng vào s th t, kiêu hãnh v sấ ậ ự ươ ạ ẳ ự ậ ề ự
th t y: “Huê th m bán m t đng m i, Huê tàn nh r a giá đôi l ng vàng. Giá đôi l ngậ ấ ơ ộ ồ ườ ị ữ ạ ạ
vàng ch ch a v t t đã bán đâu anh Huân …”. Gi ng nói chanh chua, chua chát, đanh đáứ ư ị ấ ạ ọ
c a Đào th t ra ch ng làm ác v i ai. Đó ch là vũ khí t v đ d u đi tâm lý m c c m, đauủ ậ ẳ ớ ỉ ự ệ ể ấ ặ ả
bu n trong lòng – n i đau c a con ng i ý th c đc mình. Đào hi u mu n hòa nh p làồ ỗ ủ ườ ứ ượ ể ố ậ
ph i tìm th y trong cu c s ng, trong lao đng nét chung, nh ng t m lòng bao dung.ả ấ ộ ố ộ ữ ấ
Nh ng hòa nh p không ph i là h mình, mà v n ng ng cao đu kiêu hãnh. Tâm lý Đàoư ậ ả ạ ẫ ẩ ầ
th t ph c t p, lúc h n gi n, lúc t i h , khi l i ng ng đu hãnh di n. Chính tình ti tậ ứ ạ ờ ậ ủ ổ ạ ẩ ầ ệ ở ế
này, Nguy n Kh i b c l khá rõ c m h ng v s h i sinh c a s s ng. Ch khi nào tâmễ ả ộ ộ ả ứ ề ự ồ ủ ự ố ỉ
h n con ng i bi t đu tranh, bi t v n lên, l c quan, bi t khát thèm s s ng thì tìnhồ ườ ế ấ ế ươ ạ ế ự ố
c m m i bi n chuy n, thay đi, th hi n cho s gi ng xé đi h i sinh. N u con ng iả ớ ế ể ổ ể ệ ự ằ ờ ồ ế ườ
không mu n đn v i s s ng thì tâm h n mãi ch là chu i dài le lói, băng l nh, ch ng n yố ế ớ ự ố ồ ỉ ỗ ạ ẳ ả
sinh ra nhi u di n bi n tâm lý, tình c m ph c t p.ề ễ ế ả ứ ạ
Th i gian đu lên nông tr ng Đi n Biên, s ph n và tâm lý Đào đã b c đu thay đi.ờ ầ ườ ệ ố ậ ướ ầ ổ
Cô đã d n m t đi suy nghĩ “còn nh ng ngày s p t i ra sao ch cũng không c n rõ”. Chầ ấ ữ ắ ớ ị ầ ị
không còn tâm lí buông trôi ch s ki p, ch bi t kiêu hãnh, bi t s ng vì ph n t t đp bênơ ố ế ị ế ế ố ầ ố ẹ
trong c a mình. Nh ng ph i đn th i gian sau – th i gian Đào th t s hòa nh p v i cu củ ư ả ế ờ ờ ậ ự ậ ớ ộ
s ng nông tr ng thì cu c đi ch m i l t sang trang m i. Đn đây, c m h ng v s h iố ườ ộ ờ ị ớ ậ ớ ế ả ứ ề ự ồ
sinh c a cu c s ng sau chi n tranh m i đc nh n th y m t cách rõ ràng, đy đ.ủ ộ ố ế ớ ượ ậ ấ ộ ầ ủ
Tr c kia, tâm lý c a Đào là “chán s ng”, “quên đi cu c đi”, nh ng s c s ng v n nướ ủ ố ộ ờ ư ứ ố ầ ẩ
gi u mãnh li t trong con ng i ch qua hình dáng, c ch , ngôn ng c a ch . Con ng iấ ệ ườ ị ử ỉ ữ ủ ị ườ
v i “hai m t h p và dài đa đi đa l i r t nhanh (…) hàm răng kh nh c a ng i luônớ ắ ẹ ư ư ạ ấ ể ủ ườ
luôn a đùa c t” cùng tâm lý “đôi m t nh v n ánh lên thách th c” thì không bao gi chánư ợ ắ ỏ ẫ ứ ờ
s ng. Tâm lý m c c m, t ti, đanh đá ch là l p v qua bao nhiêu n ng m a dãi d u.ố ặ ả ự ỉ ớ ỏ ắ ư ầ
Ni m khát khao s ng trong cô bao gi cũng mãnh li t, h khi g p đi u ki n s h i sinh,ề ố ờ ệ ễ ặ ề ệ ẽ ồ
phát tri n m nh m . Đào không ch u khép mình trong n i đau th m l ng. Ch s ng táoể ạ ẽ ị ỗ ầ ặ ị ố
b o và li u lĩnh b i ch C N S NG, THÈM S NG. N i khát thèm y d đi, bùng cháyạ ề ở ị Ầ Ố Ố ỗ ấ ữ ộ
ch không th âm , b ng l ng.ứ ể ỉ ằ ặ
T tâm lý ghen t , Đào tìm th y ni m vui, lao đng hăng hái, l i s ng tiêu c c b đy lùi.ừ ị ấ ề ộ ố ố ự ị ẩ
Làm vi c bên Huân, nhìn “đôi cánh tay cu n cu n th th t cháy n ng, Đào cháy lên n iệ ồ ộ ớ ị ắ ỗ
thèm mu n m t c nh gia đình”. Nguy n Kh i vi t v s h i sinh c a cu c s ng, nh ngố ộ ả ễ ả ế ề ự ồ ủ ộ ố ư
không ch là cu c s ng v t ch t, cái màu xanh l ng l c a lá l c, lá c ngh , rút đng,ỉ ộ ố ậ ấ ặ ẽ ủ ạ ỏ ệ ồ
mi ng vàng s m c a m y m nh gianh…, mà quan tr ng h n là cu c s ng tinh th n. Sế ẫ ủ ấ ả ọ ơ ộ ố ầ ự
“h i sinh” là gì, n u ch ng ph i là s s ng l i m c “c nh gia đình” đm m, tình c mồ ế ẳ ả ự ố ạ ơ ướ ả ầ ấ ả
h nh phúc. Đào thích g n Huân ch a h n là Đào yêu Huân, b i lý trí mách cô đng hyạ ầ ư ẳ ở ừ
v ng gì ng i con trai y. Đào đn v i Huân vì h i th , n c i, s c m nh c a anh đtọ ở ườ ấ ế ớ ơ ở ụ ườ ứ ạ ủ ố
lên trong cô ni m hy v ng m i – hy v ng cu c đi mình ch a t t h n. S h i sinh đâyề ọ ớ ọ ộ ờ ư ắ ẳ ự ồ ở
chính là tâm lý b n b trong Đào không ch u t t theo năm tháng.ề ỉ ị ắ
S h i sinh – ch y u ph i do b n thân v n đng. Nh ng n u g p tác đng nào đó, s cự ồ ủ ế ả ả ậ ộ ư ế ặ ộ ứ
s ng s nhanh chóng, m nh m tr i d y, V i Đào, s h i sinh trong tâm h n cô tr nênố ẽ ạ ẽ ỗ ậ ớ ự ồ ồ ở
mãnh li t, lúc âm , khi bùng cháy d d i t lúc nh n đc b c th t tình c a thi u úyệ ỉ ữ ộ ừ ậ ượ ứ ư ỏ ủ ế
D u.ị
Lúc đu, Đào b t bình vì nghĩ “ng i ta đem mình ra mà đùa c t”, ng i ta khinh mình,ẩ ấ ườ ợ ườ
Nh ng m c c m, t ti trong ch v n ch a ch t h n, nó khi n ch t c gi n mu n xé b cữ ặ ả ự ị ẫ ư ế ẳ ế ị ứ ậ ố ứ
th ra “làm trăm m nh”. Nh ng khi g p lá th l i, m t c m giác êm đm c lan nhanh raư ả ư ấ ư ạ ộ ả ề ứ
nh m ch n c r th m vào nh ng th đt khô c n vì n ng h n. Hình nh “th đt khôư ạ ướ ỉ ấ ữ ớ ấ ằ ắ ạ ả ớ ấ
c n” ch là hình nh n d ch tâm h n Đào đã ch t c ng, đã chai s n qua bao năm nay,ằ ỉ ả ẩ ụ ỉ ồ ế ứ ạ
v t v . Song “m nh tâm h n” y đã t i t t, n y m m b i cô nh n đc l i yêu th ng,ấ ả ả ồ ấ ươ ố ả ầ ở ậ ượ ờ ươ
g n bó qua b c th tình, L i l trong b c th khi n cho s ph n, tâm lý Đào chuy n điắ ứ ư ờ ẽ ứ ư ế ố ậ ể ổ
hoàn toàn, Ch không còn ác c m v i m i ng i, vui v , “s n sàng tha th cho m i câuị ả ớ ọ ườ ẻ ẵ ứ ọ
đùa ngh ch khác. T t c đu là nh ng ng i đáng yêu, t t c đu vun x i cho h nh phúcị ấ ả ề ữ ườ ấ ả ề ớ ạ
c a ch , đây là anh em, là ng i làng, h nhà gái c ”. Gi đây, s s ng th t s tr l i v iủ ị ườ ọ ả ờ ự ố ậ ự ở ạ ớ
Đào. Cô không còn chán s ng mà th y mình g n bó v i nông tr ng: “Ch ng ai v yố ấ ắ ớ ườ ẳ ở ậ
đc su t đi, ch ng ai mu n đi v t v ng mãi, ai cũng mu n có m t quê h ng… emượ ố ờ ẳ ố ấ ưở ố ộ ươ
đnh không v d i xuôi n a, em mãi đây v i các anh. Ph i đt hoàn c nh Đào trongị ề ướ ữ ở ớ ả ặ ả
hi n t i v i quá kh m i hi u h t ý nghĩa, khát v ng trong câu nói c a Đào. Hành trìnhệ ạ ớ ứ ớ ể ế ọ ủ
h i sinh c a tâm h n con ng i qua bao nhiêu thăng tr m đã S NG.ồ ủ ồ ườ ầ Ố
Đào là con ng i đau kh , cô không “h ng nhan” nh ng v n c “đa truân”. Cô x u xí,ườ ổ ồ ư ẫ ứ ấ
m c c m, t ti, chán n n v i đi khi m i hai tám tu i. Nh ng cô đã bi t v t qua nh ngặ ả ự ả ớ ờ ớ ổ ư ế ượ ữ
ranh gi i h n h p cá nhân đ v n lên chi m lĩnh cu c s ng. Nh v y, Nguy n Kh i đãớ ạ ẹ ể ươ ế ộ ố ư ậ ễ ả
phát hi n ra s s ng c a con ng i không bao gi v i c n, k c khi t ng ch ng nh cáệ ự ố ủ ườ ờ ơ ạ ể ả ưở ừ ư
nhân đó buông trôi s ph n cho “con t o xoay v n”.ố ậ ạ ầ
S h i sinh c a cu c s ng sau chi n tranh không ch th hi n qua nhân v t Đào, mà cònự ồ ủ ộ ố ế ỉ ể ệ ậ
b c l qua Huân v i “nh ng khát khao, nh ng c m đt cháy trái tim”, qua l i ng “táoộ ộ ớ ữ ữ ướ ơ ố ờ ỏ
b o” c a ông trung đi tr ng già ph trách lò g ch. Sau chi n tranh, s s ng h i sinhạ ủ ộ ưở ụ ạ ế ự ố ồ
khi n “khu nhà n công nhân r n r p ng i ra vào, nh n nh o nh ng ti ng c i, ti ngế ữ ộ ị ườ ộ ạ ữ ế ườ ế
m i chào, ti ng đm tay thùm th p”. M nh đt Đi n Biên tr c kia là chi n tr ng ácờ ế ấ ụ ả ấ ệ ướ ế ườ
li t nh t Đông D ng, mà ch m y năm sau, s c s ng đã tr l i: “Trong nh ng bu i lệ ấ ươ ỉ ấ ứ ố ở ạ ữ ổ ễ
c i ng i ta t ng nhau m t qu mìn nh y đã tháo kíp làm giá bút, m t qu l u đn c iướ ườ ặ ộ ả ả ộ ả ự ạ ố
ti n đu làm bình hoa, m t ng kh i thu c m i c a qu bom t n đ đng gi y gia thú,ệ ầ ộ ố ố ố ồ ủ ả ấ ể ự ấ
gi y khai sinh cho các cháu sau này, và nh ng cái võng nh c a tr con t t b ng ru t dâyấ ữ ỏ ủ ẻ ế ằ ộ
dù r t óng m t”. S hy sinh x ng máu và s c lao đng đa đn m t màu xanh thay choấ ượ ự ươ ứ ộ ư ế ộ
dây thép gai, mìn và còn tràn ng p nh ng ti ng c i, tràn ng p ni m vui và h nh phúc:ậ ữ ế ườ ậ ề ạ
“ti ng c i the thé, ti ng th th , ti ng la hét, ti ng tr con khóc” mà Nguy n Kh i phátế ườ ế ủ ỉ ế ế ẻ ễ ả
hi n ra ch sau b n năm chi n tranh là bi u hi n sâu s c s s ng đang h i sinh khi chi nệ ỉ ố ế ể ệ ắ ự ố ồ ế
tranh đi qua: “cu c s ng vĩ đi đã tr l i r i”.ộ ố ạ ở ạ ồ
Bên c nh s h i sinh trong tâm h n c nh s ng con ng i là s h i sinh c a thiên nhiên,ạ ự ồ ồ ả ố ườ ự ồ ủ
c a c s v t ch t: “Cũng ch ng ai ng khu pháo binh phía Tây H ng Cúm c a gi c nămủ ơ ở ậ ấ ẳ ờ ồ ủ ặ
