Ph ng pháp giáo d c con cáiươ ụ
M Đ UỞ Ầ
B c vào th i kỳ công nghi p hóa đ t n c, gia đình nh m t đ n v kinh t - xãướ ờ ệ ấ ướ ư ộ ơ ị ế
h i đ c l p, đã có v trí hoàn toàn khác tr c, t đó b c l s c m nh và ch ngộ ộ ậ ị ướ ừ ộ ộ ứ ạ ứ
minh u th trong s hòa h p m c tiêu c a đ t n c v i m c tiêu c a gia đình.ư ế ự ợ ụ ủ ấ ướ ớ ụ ủ
N u so v i th i bao c p, gia đình ch là n i m i ng i tr v g p nhau sau m tế ớ ờ ấ ỉ ơ ọ ườ ở ề ặ ộ
ngày lao đ ng, dù có h i han đ bi t công vi c c a nhau, cũng ch trong th bộ ỏ ể ế ệ ủ ỉ ế ị
đ ng. Vi c làm c a các thành viên trong gia đình th i đó đ c khép kín trongộ ệ ủ ờ ượ
khuôn kh c a nhà n c đã t ch c s n. S g n k t gi a các thành viên và cácổ ủ ướ ổ ứ ẵ ự ắ ế ữ
th h gia đình th i y cũng tr nên l ng l o và không còn b n s c riêng. Giaế ệ ờ ấ ở ỏ ẻ ả ắ
đình th i nay hoàn toàn khác, m i quan h gi a các thành viên trong gia đình đãờ ố ệ ữ
đ i thay r t nhanh chóng. Trách nhi m c a cha m đ i v i con cái trong vi cổ ấ ệ ủ ẹ ố ớ ệ
giáo d c cũng đ c đ cao h n. Gia đình là ngôi tr ng đào t o con ng i toànụ ượ ề ơ ườ ạ ườ
di n nh t, t ki n th c, t duy, nhân cách, l i s ng, đ con ng i b c vào đ iệ ấ ừ ế ứ ư ố ố ể ườ ướ ờ
m t cách t tin và v ng ch c.ộ ự ữ ắ
Ngày nay, nhìn chung m i quan tâm l n nh t đ c đ t lên hàng đ u c a các b cố ớ ấ ượ ặ ầ ủ ậ
ph huynh, đó là v n đ giáo d c con cái. S ng trong th i đ i khoa h c côngụ ấ ề ụ ố ờ ạ ọ
ngh phát tri n, tr ngày càng b nh h ng b i nhi u trò ch i không lành m nh,ệ ể ẻ ị ả ưở ở ề ơ ạ
nhi u sách báo x u. Th c tr ng xã h i cũng cho th y ngày càng nhi u tr b nhàề ấ ự ạ ộ ấ ề ẻ ỏ
đi s ng lang thang ngoài đ ng ph . H ng ngày, báo chí đã đăng t i nhi u tin t cố ườ ố ằ ả ề ứ
liên quan đ n gi i tr n i lo n gây ra nhi u v ph m pháp nh : băng đ ng, hútế ớ ẻ ổ ạ ề ụ ạ ư ả
chích xìke ma tuý, tr m c p, hi p dâm, gi t ng iộ ắ ế ế ườ v.v… Nguyên nhân do đâu?
Theo các nhà chuyên nghiên c u v giáo d c gi i tr thì có nhi u nguyên nhânứ ề ụ ớ ẻ ề
nh ng nguyên nhân chính y u v n là t căn b n m u ch t c a gia đình. Nh t làư ế ẫ ừ ả ấ ố ủ ấ
th i đ i hôm nay, nhi u cha m b n b u v i công vi c t i ngày, không dành th iờ ạ ề ẹ ậ ị ớ ệ ố ờ
gian cho con, t đó t o nên m t kho ng cách gi a cha m và con cái. Bên c nhừ ạ ộ ả ữ ẹ ạ
đó cũng có nhi u cha m r t quan tâm đ n con, lo cho con đ y đ , qu n lý conề ẹ ấ ế ầ ủ ả
r t ch t ch , ngiêm ng t…. Quan tâm đ n vi c giáo d c con cái là đi u r t quanấ ặ ẽ ặ ế ệ ụ ề ấ
tr ng và c n thi t nh ng giáo d c nh th nào và giáo d c b ng cách nào l i làọ ầ ế ư ụ ư ế ụ ằ ạ
-1-
Ph ng pháp giáo d c con cáiươ ụ
đi u còn quan tr ng h n n a b i ng i ta th ng nói r ng, gia đình không ch làề ọ ơ ữ ở ườ ườ ằ ỉ
n i đ con ng i đ c sinh ra và l n lên v th ch t nh ng còn là s tr ngơ ể ườ ượ ớ ề ể ấ ư ự ưở
thành và v ng m nh v m t tinh th n, ph m ch t đ o đ c h u b c vào đ i đápữ ạ ề ặ ầ ẩ ấ ạ ứ ầ ướ ờ
ng đ c nhu c u c a xã h i cũng nh m c tiêu c a giáo d c là phát tri n conứ ượ ầ ủ ộ ư ụ ủ ụ ể
ng i toàn di n gi a th i đ i hôm nay.ườ ệ ữ ờ ạ
-2-
Ph ng pháp giáo d c con cáiươ ụ
N I DUNGỘ
I. TÌM HI U S L C V GIA ĐÌNH VÀ GIÁO D C GIA ĐÌNHỂ Ơ ƯỢ Ề Ụ
1.1. Gia đình
1.1.1. Khái ni m gia đìnhệ
Gia đình là m t c ng đ ng ng i s ng chung và g n bó v i nhau b i các m iộ ộ ồ ườ ố ắ ớ ở ố
quan h tình c m, quan h hôn nhân, quan h huy t th ng, quan h nuôi d ngệ ả ệ ệ ế ố ệ ưỡ
ho c quan h giáo d c. Gia đình có l ch s t r t s m và đã tr i qua m t quáặ ệ ụ ị ử ừ ấ ớ ả ộ
trình phát tri n lâu dài.ể
Gia đình là m t thi t ch xã h i d a trên c s k t h p nh ng thành viên khácộ ế ế ộ ự ơ ở ế ợ ữ
gi i, thông qua hôn nhân, đ th c hi n ch c năng sinh h c, kinh t , văn hóa, xãớ ể ự ệ ứ ọ ế
h i, tín ng ng…ộ ưỡ
Gia đình là cái mà ai cũng có th nhìn th y, c m nh n đ c. H u h t m i ng iể ấ ả ậ ượ ầ ế ọ ườ
đ u l n lên trong gia đình và th a h ng nh ng y u t v t ch t và tinh th n tề ớ ừ ưở ữ ế ố ậ ấ ầ ừ
nó.
1.1.2. Phân lo i gia đìnhạ
Có nhi u cách phân lo i gia đình. Xét v quy mô, gia đình có th phân lo i thành:ề ạ ề ể ạ
Gia đình hai th hế ệ: (hay gia đình h t nhânạ): là gia đình bao g m cha m vàồ ẹ
con cái.
Gia đình ba th hế ệ: là gia đình bao g m ông bà, cha m và con cái còn đ cồ ẹ ượ
g i làọ tam đ i đ ng đ ng.ạ ồ ườ
Gia đình b n th h tr lênố ế ệ ở : là gia đình nhi u h n ba th h , còn g i làề ơ ế ệ ọ tứ
đ i đ ng đ ng.ạ ồ ườ
1.1.3. Ch c năng c a gia đìnhứ ủ
Gia đình có các ch c năng c b n sau:ứ ơ ả
Ch c năng sinh s n - tái s n xu t ra con ng i v m t sinh lý và v m t xãứ ả ả ấ ườ ề ặ ề ặ
h i.ộ
Ch c năng kinh t và t ch c đ i s ng gia đìnhứ ế ổ ứ ờ ố
Ch c năng thoã m n nhu c u tâm sinh lý, tình c m.ứ ả ầ ả
-3-
Ph ng pháp giáo d c con cáiươ ụ
Ch c năng giáo d c c a gia đìnhứ ụ ủ
1.2. Giáo d c gia đìnhụ
Giáo d c gia đình là ho t đ ng giáo d c di n ra trong môi tr ng gia đình c aụ ạ ộ ụ ễ ườ ủ
ch th giáo d c lên đ i t ng giáo d c nh m giúp cho đ i t ng giáo d c phátủ ể ụ ố ượ ụ ằ ố ượ ụ
tri n v m i m t cũng nh đ t đ c s tr ng thành toàn di n c a m t conể ề ọ ặ ư ạ ượ ự ưở ệ ủ ộ
ng i.ườ
Giáo d c gia đình là m t ch c năng r t quan tr ng trong vi c hình thành và phátụ ộ ứ ấ ọ ệ
tri n nhân cách cho con cái.ể Chúng ta đ u bi t r ng, tu i h c đ ng, ngoàiề ế ằ ở ổ ọ ườ
tr ng h c, m t tác nhân xã h i hóa quan tr ng, còn có gia đình. Gia đình v iườ ọ ộ ộ ọ ớ
ch c năng giáo d c c a nó đã can thi p vào các tác đ ng c a tr ng h c, ho cứ ụ ủ ệ ộ ủ ườ ọ ặ
cùng v i nhà tr ng c ng c và duy trì các ho t đ ng h c t p, vui ch i và phátớ ườ ủ ố ạ ộ ọ ậ ơ
tri n nhân cách đ o đ c cho tr . M i quan tâm c a cha m trong giáo d c là m tể ạ ứ ẻ ố ủ ẹ ụ ộ
nhân t then ch t chi ph i các c h i con h nh n đ c m t ch tr ng trungố ố ố ơ ộ ọ ậ ượ ộ ỗ ở ườ
h c và thái đ c a cha m nh là nh ng y u t c t y u trong thành công giáoọ ộ ủ ẹ ư ữ ế ố ố ế
d c.ụ
Gia đình là môi tr ng xã h i hóa quan tr ng đ u tiên trong cu c đ i c a m i cáườ ộ ọ ầ ộ ờ ủ ỗ
nhân. Nhân cách và năng l c c a m i cá nhân hình thành h u h t trong su tự ủ ỗ ầ ế ố
nh ng năm đ u đ i cho đ n lúc tr kho ng 6 tu i. Chúng ta th ng nói r ng, giaữ ầ ờ ế ẻ ả ổ ườ ằ
đình là mái m cho ta l n lên, là cái nôi cho ta vào đ i. Ngôi tr ng giáo d c đ uấ ớ ờ ườ ụ ầ
tiên là gia đình và nh ng ng i th y giáo đ u tiên không ai khác chính là cha mữ ườ ầ ầ ẹ
chúng ta. Giáo d c con cái là y u t r t quan tr ng trong vi c hình thành và phátụ ế ố ấ ọ ệ
tri n đ o đ c nhân cách cho con cái.ể ạ ứ
Nói đ n t m vai trò c a cha m trong vi c giáo d c con cái thì trong Tuyên Ngônế ầ ủ ẹ ệ ụ
Giáo D c Công Giáo, có đo n vi t r ng: “ụ ạ ế ằ Vì đã lãnh nh n ân s ng cũng nh b nậ ủ ư ổ
ph n c a Bí Tích Hôn Ph i nên cha m ph i d y d con cái ngay t nh …ậ ủ ố ẹ ả ạ ỗ ừ ỏ ”
(GD3). “Nhi m v và quy n l i đ u tiên b t kh nh ng c a cha m là giáo d cệ ụ ề ợ ầ ấ ả ượ ủ ẹ ụ
con cái” (GD 6). Vì là ng i truy n s s ng cho con cái nên vi c giáo d c con cáiườ ề ự ố ệ ụ
là b n ph n h t s c quan tr ng c a các b c cha m . Vì th h đ c coi là nh ngổ ậ ế ứ ọ ủ ậ ẹ ế ọ ượ ữ
nhà giáo d c đ u tiên và chính y u c a con cái.ụ ầ ế ủ
-4-
Ph ng pháp giáo d c con cáiươ ụ
Ngoài ra, nh th y Kh ng T đã d y: “ư ầ ổ ử ạ K m t năm là tr ng lúa, k m i năm làế ộ ồ ế ườ
tr ng cây,ồ k trăm năm là tr ng ng iế ồ ườ ”. Giáo d c con cái ph i đ c cha m coiụ ả ượ ẹ
tr ng và th c hi n k l ng: “ọ ự ệ ỹ ưỡ Sinh con ch ng d y, ch ng răn, thà r ng nuôi l nẳ ạ ẳ ằ ợ
cho ăn l y lòngấ”.
V phía xã h i, ng i ta th ng nói: “ề ộ ườ ườ Con d i, cái mangạ” đ nói lên t m quanể ầ
tr ng, trách nhi m n ng n c a các b c làm cha m . M t đ a con t t là kho tàngọ ệ ặ ề ủ ậ ẹ ộ ứ ố
vô giá quý h n t t c các kho tàng trên trái đ t này. H n n a, gia đình còn làơ ấ ả ấ ơ ữ
chi c nôi, là tr ng h c đ u đ i c a tr . V c b n, các thu c tính tâm lý (tínhế ườ ọ ầ ờ ủ ẻ ề ơ ả ộ
tình, cá tính) đã đ c hình thành khi tr b c vào 5 tu i. Nh v y, trong nh ngượ ẻ ướ ổ ư ậ ữ
năm tháng đ u đ i đó, tr đ c s ng và g n gũi v i cha m nh t và nh th , trầ ờ ẻ ượ ố ầ ớ ẹ ấ ư ế ẻ
l n lên nh th nào thì cha m là ng i quan tr ng nh t. Nh ng giáo d c nhớ ư ế ẹ ườ ọ ấ ư ụ ư
th nào và giáo d c b ng cách nào? Giáo d c đ con cái không c m th y áp l cế ụ ằ ụ ể ả ấ ự
nh ng luôn vui v vâng l i v i lòng bi t n chân thành, đ chúng c m nh nư ẻ ờ ớ ế ơ ể ả ậ
đ c s g n gũi, quan tâm và yêu th ng th c s c a cha m . Don Bosco - m tượ ự ầ ươ ự ự ủ ẹ ộ
v thánh đ c g i là cha c a thanh thi u niên và cũng là m t nhà giáo d c đ i tàiị ượ ọ ủ ế ộ ụ ạ
đã nói r ng: “ằGiáo d c không ch làm cho tr đ c yêu th ng mà còn làm choụ ỉ ẻ ượ ươ
chúng nh n th y mình đ c yêu th ngậ ấ ượ ươ ”. Nh v y, cha m có b n ph n giáoư ậ ẹ ổ ậ
d c con cái thôi ch a đ nh ng còn ph i l a ch n cho mình nh ng ph ng phápụ ư ủ ư ả ự ọ ữ ươ
giáo d c phù h p v i l a tu i, v i hoàn c nh đ đ t đ c hi u qu cao trongụ ợ ớ ứ ổ ớ ả ể ạ ượ ệ ả
quá trình giáo d c c a mình cũng nh đem l i s tr ng thành đích th c cho conụ ủ ư ạ ự ưở ự
cái.
II. PH NG PHÁP GIÁO D C C A ÔNG THUY N TR NG VÀ NHƯƠ Ụ Ủ Ề ƯỞ Ả
H NG C A PH NG PHÁP GIÁO D C ĐÓ LÊN NH NG Đ A CON.ƯỞ Ủ ƯƠ Ụ Ữ Ứ
Ng i cha trong gia đình này là m t c u thuy n tr ng đã v h u, ông r t có thườ ộ ự ề ưở ề ư ấ ế
l c. Ông có 7 ng i con. Vì nh ng ng i con này không còn m nên ông đã ph iự ườ ữ ườ ẹ ả
mu n gia s v đ nuôi nh ng đ a con c a ông. Tuy nhiên, vi c giáo d c con thìớ ư ề ể ữ ứ ủ ệ ụ
ông v n ph i đ m nh n vì ông là B c a chúng. Bên c nh đó, gia s c a nh ngẫ ả ả ậ ố ủ ạ ư ủ ữ
đ a con c a ông thuy n tr ng cũng góp ph n không nh trong vi c giáo d cứ ủ ề ưở ầ ỏ ệ ụ
-5-