SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHƯ THANH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 MỘT SỐ DẠNG ĐỀ THƯỜNG GẶP
TRONG ÔN THI ĐẠI HỌC, HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
THPT
Người thực hiện: Nguyễn Xuân Tịnh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Như Thanh
SKKN thuộc môn: Lịch sử
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
HƯỚNG DẪN HỌC SINH MỘT SỐ
DẠNG CÂU HỎI TRONG ÔN THI THPT
QUỐC GIA PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI
(1945-2000)
Hà Tĩnh, tháng 9 năm 2018
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình thi THPTQG bao gồm hai kỳ thi
tốt nghiệp và đại học trước đó thành một. Theo đó, Bộ Giáo dục cũng cải tiến cách ra
đề thi THPT theo hình thức trắc nghiệm theo hướng phân hóa năng lực của người học.
Để làm tốt bài thi môn Lịch sử, các em cần phải có một vốn kiến thức vừa sâu sắc,
chắc chắn bao quát toàn bộ nội dung chương trình và khả năng xử lí tốt, linh hoạt các
dạng câu hỏi khác nhau trong mỗi bài thi.
Bộ môn Lịch sử ở trường THPT với tính chất đặc thù là khô khan, nặng về kiến
thức. Vì thế, trong quá trình học tập và ôn thi, học sinh gặp không ít khó khăn trong
việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức. Vấn đề này càng khó khăn hơn đối với học sinh và
giáo viên trong quá trình ôn thi vì khối lượng kiến thức môn học nhiều, rộng, sâu làm
cho các em khó học, khó nhớ. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo qua hằng
năm, sau mỗi kì thi điểm môn Lịch sử thường rất thấp. Vậy làm thế nào để nâng cao
chất lượng dạy - học và ôn thi THPTQG môn Lịch sử cho học sinh lớp 12 THPT, đó
luôn là một câu hỏi đặt ra không chỉ đối với ngành mà trực tiếp là những giáo viên
đứng lớp phải trăn trở, suy nghĩ để tìm tòi những phương pháp dạy và ôn thi có hiệu
quả nhằm góp phần cải chất lượng môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay.
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp ra đề thi của Bộ Giáo dục
và Đào tạo về trắc nghiệm khách quan nội dung của đề thi đòi hỏi khả năng phân hóa
cao. Để có một bài thi đạt kết quả tốt nói chung và môn Lịch sử nói riêng, yêu cầu học
sinh phải nắm vững kiến thức của toàn bộ chương trình môn học bao gồm cả Việt nam
và thế giới lịch sử lớp 12, trong đó phần Lịch sử thế giới học sinh sinh thường hay
xem nhẹ. Qua thực tiễn giảng dạy và trực tiếp ôn thi THPTQG cho học sinh lớp 12, tôi
nhận thấy, trong quá trình dạy, học sinh có nhiều hạn chế, yếu kém trong tiếp thu và lĩnh hội
kiến thức. Những yếu kém đó được thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau như: năng lực học
tập, tư duy nhận thức, phương pháp học tập, cách tiếp cận vấn đề, nhận dạng từng câu hỏi,
tính kiên trì và niềm đam mê trong học tập cũng như sự khát vọng và ý chí vươn lên trong
cuộc sống.
Khó khăn và hạn chế lớn của học sinh trong quá trình làm bài là khả năng đọc
hiểu, phán đoán và cách xử lí các dạng câu hỏi khác nhau trong bài thi. Trong quá
trình làm bài các em thường không đạt được kết quả như mong muốn vì thiếu các kĩ
năng cần thiết trong việc phân loại, nhận dạng các câu hỏi đề thi yêu cầu dẫn đến tình
trạng hiểu nhầm, xác định sai đáp án.
Để khắc phục những hạn chế và yếu kém này của học sinh trong quá trình ôn thi,
tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến kinh nghiệm với đề tài “Hướng dẫn học sinh một
số dạng câu hỏi trong ôn thi THPT Quốc Gia (THPTQG) phần Lịch sử thế giới
(1945-2000)”. Đây là sáng kiến kinh nghiệm tâm huyết của tôi được đúc rút qua thực
tiễn nhiều năm trực tiếp giảng dạy và ôn thi cho học sinh tại trường THPT. Với đề tài
sáng kiến kinh nghiệm này, tôi hi vọng sẽ là kênh tham khảo cho giáo viên, học sinh
ôn thi THPTQG môn Lịch sử.
2. Phạm vi nghiên cứu.
Với phạm vi sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ nghiên cứu và áp dụng đề tài “Hướng
dẫn học sinh một số dạng câu hỏi trong ôn thi THPT Quốc Gia (THPTQG) phần
Lịch sử thế giới (1945-2000)” trong giảng dạy và ôn thi THPTQG.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Đối tượng mà tôi nghiên cứu và áp dụng cho đề tài này là các dạng câu hỏi trắc nghiệm
phần Lịch sử thế giới dành cho học sinh lớp 12 Trường THPT theo ban KHXH.
4. Mục đích nghiên cứu
- Giáo viên tìm ra những hạn chế, yếu kém thường mắc phải của học sinh trong
quá trình ôn tập và làm bài thi trắc nghiệm môn Lịch sử ở trường THPT và đưa ra
những biện pháp khắc phục để nâng cao chất lượng dạy - học.
- Phát triển năng lực tư duy, tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong
quá trình học và ôn thi môn Lịch sử, giúp các em bình tĩnh, tự tin và có tâm lí tốt.
5. Các phương pháp nghiên cứu
- Để thực hiện và hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này, tôi đã tiến hành các
phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:
5.1. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm
+ Tìm ra những hạn chế của học sinh và giáo viên trong quá trình giảng dạy.
+ Kiểm tra, đánh giá năng lực học tập của học sinh qua thực tiễn nhận thức, trực tiếp ra đề,
chấm và trả bài kiểm tra, bài thi khảo sát sau mỗi kì học… để giáo viên kịp thời phát hiện
những lỗi của học sinh, giáo viên tự điều chỉnh quá trình giảng dạy của mình, hướng dẫn học
sinh khắc phục những hạn chế trong quá trình học tập và ôn thi.
+ Trao đổi, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp trong tổ bộ môn, giáo viên trong
Nhà trường, các trường khác trong tỉnh để nâng cao năng lực chuyên môn cho bản thân.
5.2. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
+ Nghiên cứu tài liệu lí luận đổi mới phương pháp dạy học, SGK, bám sát sách chuẩn kiến
thức kĩ năng, tài liệu tham khảo ôn thi môn Lịch sử lớp 12 THPT, chuẩn kĩ năng và kiến thức…
6. Giả thuyết khoa học của đề tài.
Đề tài nếu áp dụng vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy ôn thi THPT quốc gia vào mảng
kiến thức lịch sử thế giới (1945-2000) theo quy trình hợp lý, khoa học sẽ định hướng tốt việc đổi
mới phương pháp học tập cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử, học
sinh tiếp cận rất gần Kỳ thi THPT quốc gia
7. Những đóng góp mới của sáng kiến kinh nghiệm
Sáng kiến kinh nghiệm này hình thành cho học sinh xác định các dạng câu hỏi
khác nhau thường gặp trong quá trình học tập và ôn thi, chỉ ra những lỗi các em
thường mắc phải để khắc phục và minh họa bằng những ví dụ cụ thể.
Hướng dẫn học sinh tiếp cận và làm quen với các dạng câu hỏi khác nhau từ đơn
giản đến phức tạp, qua đó trang bị cho các em những kĩ năng, thao tác cần thiết để làm
bài thi trắc nghiệm môn Lịch sử hiệu quả, đặc biệt phần Lịch sử thế giới bởi đa phần
học sinh chỉ tập trung vào phần Lịch sử Việt Nam.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở khoa học
1. Cơ sở lí luận
1.1. Đổi mới kiểm tra đánh giá.
Ngày 8/1/2014, Bộ Giáo dục - Đào tạo ban hành Công văn 5555 BGD ĐT -
GDTH về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra đánh
giá, tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường TH/Trung tâm giáo dục
thường xuyên qua mạng. Văn bản số 4509/BGDĐT-GDTrH hướng dẫn thực hiện
nhiệm vụ giáo dục trung học, theo đó, Bộ GD - ĐT yêu cầu các trường THPT tiếp tục
đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá chất lượng giáo dục học
sinh; tăng cường mối quan hệ thúc đẩy lẫn nhau giữa các hình thức và phương pháp tổ
chức hoạt động dạy học - giáo dục, đánh giá trong quá trình dạy học - giáo dục và
đánh giá kết quả giáo dục nhằm phát triển năng lực và phẩm chất học sinh... trong đó
nhấn mạn: đổi mới kiểm tra và đánh giá: Chỉ đạo và tổ chức chặt chẽ, nghiêm túc,
đúng quy chế ở tất cả các khâu ra đề, coi, chấm và nhận xét, đánh giá học sinh trong
việc thi và kiểm tra; đảm bảo thực chất, khách quan, trung thực, công bằng, đánh giá
đúng năng lực và sự tiến bộ của học sinh. Chú trọng đánh giá thường xuyên đối với tất
cả học sinh: đánh giá qua các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học
tập; đánh giá qua việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên
cứu khoa học, kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bài thuyết
trình về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập.
Thực hiện nội dung Nghị quyết 29 và công văn 5555 của Bộ GDĐT, sở GDĐT Hà
Tĩnh tổ chức tập huấn đổi mới kiểm tả đánh giá, tập huấn ra đề thi THPT Quốc gia,
ban hành công văn hướng dẫn cụ thể, tổ chức thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
và KTĐG. Đây chính là căn cứ đồng thời đòi hỏi giáo viên phải thực hiện việc đổi mới
PPGD và KTĐG.
1.2. Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá môn Lịch sử.
Kiểm tra kiến thức cơ bản về lịch sử trong chương trình, SGK nhưng tránh kiểm
tra, ghi nhớ máy móc sự kiện, ngày tháng, con số chỉ nên tập trung vào những mảng
kiến thức ảnh hưởng đến toàn thế giới trong phần Lịch sử thế giới: Quan hệ quốc tế
sau CTTG thứ hai, Nước Mĩ, các Tây Âu, Nhật Bản… Trung Quốc, Liên Xô và các
nước Đông Âu, Thành tựu KHKT…
Mức độ hiểu: Kiểm tra hiểu biết của học sinh đòi hỏi HS phải hiểu bản chất sự
kiện, hiện tượng (kiến thức trọng tâm) trên cơ sở đó khái quát, xâu chuổi các sự kiện
lịch sử, lý giải mối quan hệ giữa sự kiện này với sự kiện khác. (Vì các sự kiện có mối
liên hệ, ảnh hưởng, tác dộng qua lại lẫn nhau)
Mức độ vận dụng: kiểm tra năng lực, phẩm chất của học sinh (theo hướng mở, tích hợp,
liên môn, gắn với các vấn đề thực tiễn). Đòi hỏi trên cơ sở bản chất sự kiện, hiện tượng.