PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do chọn đề tài:
Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là tạo điều kiện trẻ được hoạt động,
tìm hiểu về thiên nhiên, con vật, nhà trường, đất nước… Củng cố các khái niệm thu
lượm được bằng con đường cảm thụ và cung cấp những hiểu biết thú vị về đời
sống.
Tổ chức hướng dẫn cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là nhiệm vụ quan
trọng ở trường mầm non. Đó là sự dẫn dắt mở cửa cho con người ngay từ những
bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của các giá trị phong phú chứa đựng trong
tác phẩm nghệ thuật ngôn từ. Sự tiếp xúc thường xuyên với tác phẩm văn học được
chọn lọc sẽ phát triển ở trẻ ngôn ngữ, sự nhạy cảm thẩm mỹ, năng lực cảm thụ văn
học những tố chất ban đầu của năng khiếu nghệ thuật.
Tiếp xúc với tác phẩm văn học được tiếp xúc với vốn từ tiếng việt học cách phản
ánh đúng, tích lũy vốn từ ngữ nghệ thuật, học những mẫu câu hoàn hảo sinh động,
giàu sức biểu cảm. Qua đó trẻ yêu mến chân trọng tiếng nói. Văn học còn góp phần
còn góp phần phát triển trí tuệ, tình cảm, đạo đức làm phong phú đời sống tinh thần
cho trẻ, Những ấn tượng đẹp đẽ về những hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm
văn học sẽ thúc đẩy ham muốn, sang tạo nghệ thuật của trẻ, những bài thơ, những
câu truyện kẻ, tranh vẽ, mô hình mô phỏng chính là sự thể hiện thế giới bên trong,
là nhu cầu tự thể hiện mình của trẻ. Cho trẻ làm quen với các tác phẩm văn học sẽ
giúp trẻ phát triển kỹ năng lời nói trong các hoạt động đời sống, mở rộng hiểu biết
của trẻ về những mối quan hệ con người làm cho trẻ cảm nhận vẻ đẹp của tình
người, của thiên nhiên, của những hình tượng thẩm mỹ, giáo dục tâm hồn và xây
dựng được thái độ đúng đắn của trẻ về thế giới xung quanh. Như chúng ta đã biết
trẻ nhỏ được lớn lên trong vòng tay yêu thương của cha mẹ, qua những mẩu truyện
ngắn hay bài thơ trẻ đã được giáo dục để hình thành nhân cách con người.
Là một người giáo viên hàng ngày trực tiếp chăm sóc giáo dục. Tôi nhận
thức rõ mục tiêu của tác phẩm văn học là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình
cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị
cho trẻ em vào lớp một, Hình thành ở trẻ em những chức năng tâm sinh lý, Năng
lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kỹ ngăng sống cần thiết, phù hợp với
lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho
việc học ở các cấp học tiếp theo xuất phát từ những vai trò cụ thể đó, cho nên hoạt
động dạy trẻ làm quen văn học là môn học không thể thiếu trong chương trình
Chăm sóc giáo dục trẻ trẻ vì vậy việc nâng cao chất luwongj dạy trẻ 5 – 6 tuổi làm
quen với tác phẩm văn học là vấn đề quan trọng trong đổi mới hình thức tổ chức
GDMN.
Bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp đứng lớp chăm sóc giáo dục các cháu
5 – 6 tuổi nên tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số hình thức nâng cao chất lượng
cho trẻ 5 – 6 tuổi làm quen với các tác phẩm văn học ” để nghiên cứu.
1.2. Mục đích nghiên cứu:
1
- Giáo viên giúp trẻ nhớ được một số bài thơ, câu truyện… biết cách đọc thơ,
kể truyện diễn cảm.
- Trẻ biết nghe, hiểu và cảm thụ được tác phẩm văn học.
- Trẻ biết nhận xét, đánh giá các nhân vật trong tác phẩm văn học.
1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Qua việc nghiên cứu giúp trẻ phát triển trí tuệ, óc sáng tạo và đó cũng chính
là cánh cửa mở ra chân trời nhận thức cho trẻ.
- Hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, những cảm xúc thẩm mỹ,
phát triển trí tưởng tượng như: Lòng yêu thiên nhiên, lòng kính trọng yêu thương
gần gũi và giúp đỡ những người thân xung quanh trẻ như (Ông, bà, bố, mẹ, cô giáo,
anh, chị, em…), biết yêu cái đẹp, cái thiện, ghét cái ác đọc, phê phán những việc
xấu, Kính yêu Bác Hồ, thật thà, ngoan ngoãn… Giúp trẻ làm tái tạo và sáng tạo
thêm những tình tiết của tác phẩm một cách hồn nhiên phù hợp với nội dung của
tác phẩm. Đồng thời trẻ được thuộc thơ, kể lại được truyện vốn từ và ngôn ngữ của
trẻ được phát triển mạnh mẽ, trẻ nói mạch lạc, nói diễn cảm, nói đầy đủ, nói đung
từ và đúng ngữ pháp.
1.4. Đối tượng nghiên cứu:
- Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
1.5. Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp dùng lời.
+ Phương pháp đàm thoại.
+ Phương pháp trực quan.
+ Phương pháp thực hành.
1.6. Giới hạn về không gian nghiên cứu:
- Lớp 5 tuổi C Trường Mầm Non Định Trung – Thành Phố: Vĩnh Yên – Tỉnh: Vĩnh
Phúc.
1.7. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
Đề tài được nghiên cứu trong 8 tháng từ tháng 09 năm 2013 đến tháng 04
năm 2014. Đăng ký đề tài,tìm hiểu hiện trạng, nguyên nhân, áp dụng và hoàn thành
sáng kiến .
PHẦN II: NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lý luận của đề tài:
Như chúng ta đã biết làm quen văn học là tạo điều kiện cho trẻ phát triển
ngôn ngữ nhằm rèn luyện phát triển ở trẻ các kỹ năng nghe, nói… cần thiết để giao
tiếp với mọi người xung quanh.
Việc cho trẻ làm quen với kỹ năng đọc, viết ban đầu để chuẩn bị cho trẻ vào
lớp một nhằm phát triển ở trẻ sự hứng thú, say mê đọc thơ, đọc truyện… Nhằm rèn
luyện sự chú ý, khả năng ghi nhớ có chủ định, phát triển vốn từ cho trẻ, dạy giúp
trẻ biết diễn đạt rõ rang, mạch lạc. Nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ tạo
2
môi trường và cơ hội để trẻ hoạt động tích cực và chủ động để trẻ có thể tiếp nhận
toàn diện và thích hợp từ nhận thức đến nhận xét đánh giá và cao hơn là biết cái
hay, cái đẹp của tác phẩm, tạo cơ hội để trẻ nói ý của mình, thể hiện cảm xúc của
mình, nghe ý của bạn, nghe ý của cô giáo giúp cho hiểu biết của trẻ phong phú hơn.
Bằng cách ấy những hiểu biết của trẻ hòa quyện với cảm thụ tác phẩm văn học làm
cho trẻ có nhu cầu nói, kể… sáng tạo tác phẩm.
Qua tác phẩm vui, giản dị, dễ hiểu, phù hợp với tâm lý trẻ thì hứng thú của
trẻ sẽ được thỏa mãn, trẻ sẽ nhìn nhận cuộc sống rực rỡ, phong phú, mới lạ trẻ sẽ
tạo ra sức để thích ứng với đòi hỏi của cô giáo trong khi làm quen với tác phẩm văn
học giúp trẻ có khả năng phản ánh, mô tả cuộc sống đa dạng và độc đáo, tác phẩm
bồi dưỡng tình cảm trong sang, lành mạnh đồng thời phải nâng cao nhận thức cho
trẻ. Vậy cô giáo cần tạo cho trẻ có nhiều cơ hội được tiếp xúc và làm quen với các
tác phẩm văn học như: Nghe cô kể truyện, đọc thơ, trẻ tự đóng kịch, xem phim hoạt
hình, chơi các trò chơi…
Làm quen với tác phẩm văn học còn bao hàm cả công việc đọc kể diễn cảm:
Cô là người đọc kể sử dụng sắc thái của mình và các phương tiện đọc kể biểu cảm
khác nhau làm cho tác phẩm văn học cất tiếng nói tạo cho tác phẩm văn học một
bức tranh âm thanh thích ứng giúp các em dễ hiểu nội dung, nhìn thấy được các
hình tượng, các khung cảnh, các tình tiết và phát triển ngôn ngữ biểu cảm cho trẻ,
giúp trẻ biết nhận, đánh giá và phán đoán tác phẩm.
Sức mạnh của tác phẩm văn học thật vô cùng to lớ. trong quá trình cho trẻ
tiếp xúc với tác phẩm bằng tài năng sư phạm cùng với nghệ thuật đọc và kể truyện
văn học. Cô giáo ở trường Mầm Non sẽ hướng trẻ vào những vẻ đẹp nội dung và
nghệ thuật, tác phẩm gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ thuật được
xây dựng bằng ngôn ngữ dân tộc.
Dạy trẻ biết lắng mình với tác phẩm văn học hòa vào cõi mộng mơ, chau dồi
thói quen đón nhận được các hòa âm tinh tế thoáng qua bất chợt đến từ các nguồn
sống khác, dạy trẻ tập chung rung động của mình chứ không phải người khác.
Tác phẩm văn học thể hiện, hiện thực cuộc sống bằng hình tượng nghệ thuật,
bằng sức mạnh của tính hình tượng, sự biểu cảm của ngôn ngữ, những hình tượng
con người, con vật… bức tranh thiên nhiên được vẽ nên bằng ngôn ngữ đã tác động
mạnh mẽ đến trẻ.
Đối với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi ở giai đoạn này cảm nhận thẩm mỹ đã có một
bước phát triển trong tiếp nhận văn học, sự tiếp nhận tác phẩm đầy đủ, hoàn thiện
hơn, biểu hiện trước tiên là sự hiểu biết những câu truyện cổ tích, bài thơ, những
đoạn văn xuôi hay và sự làm giàu tình cảm qua quá trình tích lũy hình tượng nghệ
thuật.
2.2. Thực trạng vấn đề:
a. Khó khăn:
- Lớp học 5 tuổi C tôi chủ nhiệm tiền thân là nhà kho của hợp tác xã đã
xuống cấp, diện tích chật hẹp ảnh hưởng đến việc tạo môi trường cho trẻ làm quen
với văn học.
3
- Một số trẻ chưa qua lớp mẫu giáo 4 – 5 tuổi nên còn nhút nhát, chậm chạp,
bỡ ngỡ, thiếu tự tin khi tham gia vào các hoạt động nhất là môn học làm quen với
tác phẩm văn học.
- Khả năng nhận thức của học sinh không đồng đều có cháu tiếp thu nhanh,
có cháu tiếp thu chậm.
- Qua kết quả điều tra trên trẻ khi chưa áp dụng các phương pháp, hình thức
tổ chức trên thì tỷ lệ trẻ hào hứng tham gia vào hoạt động văn học của lớp tôi còn
thấp.
+ 55% trẻ hào hứng tham gia vào các hoạt độngn văn học.
+ 50% trẻ thuộc thơ, truyện, ca dao, đồng dao.
b. Chuẩn bị:
Là một giáo viên được phân công phụ trách lớp 5 tuổi C bản thân tôi luôn
nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, được trải nghiệm, cọ sát với thực tế, được học tập và
đào tạo qua trường lớp, luôn tìm tòi học hỏi và rút ra kinh nghiệm cho bản thân. Có
giọng kể hay, truyền cảm, nắm chắc phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động
làm quen với tác phẩm văn học.
Được sự quan tâm của chính quyền địa phương, sở giáo dục và đào tạoThành
Phố Vĩnh Yên cũng như ban giám hiệu nhà trường đã chỉ đạo sát sao về chuyên
môn đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học tương đối đầy đủ.
- Lớp học được trang bị 01 máy tính qua đó khi cho trẻ làm quen với tác
phẩm văn học, trẻ trực tiếp được quan sát các hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, lắng
nghe âm thanh và cảm nhận sâu hơn, hứng thú hơn với tác phẩm văn học.
- Trẻ mạnh dạn tự tin, hứng thú, tích cực tham gia vào các hoạt động làm
quen với văn học.
- Phụ huynh luôn quan tâm chu đáo đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ tạo
điều kiện thuận lợi trong việc kết hợpgiaos dục giữa gia đình và nhà trường.
- Từ thực trạng trên tôi bắt đầu thực hiện việc nghiên cứu “Một số hình
thức cho trẻ làm quen với văn học” gồm có các hình thức sau:
- Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua các giờ hoạt động chung.
- Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua các hoạt động khác.
- Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua góc thư viện của bé.
- Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua việc kể truyện sáng tạo.
- Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua việc tuyên truyền với phụ
huynh.
2.3. Đề xuất biện pháp:
Muốn đại được kết quả cao trong việc nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo
làm quen với các tác phẩm văn học thì trước hết cô giáo cần phải yêu văn học, say
mê văn học, thích học hỏi, tìm tòi khám phá những cái hay cái đẹp trong tác phẩm
văn học, giúp trẻ hiểu nội dung, giá trị của tác phẩm. Biết kết hợp giữa thực tế và
những chi tiết hư cấu của tác phẩm phả có sự tác động qua lại giữa người truyền
thụ và người tiếp thu. Đọc kỹ tác phẩm đó nghiên cứu để hiểu biết ý tứ của tác
phẩm, hiểu được hàm ẩn của tác giả muốn gửi vào mỗi nội dung, suy nghĩ, tìm tòi
4
để chọn lựa tác phẩm lên lớp, chọn hình thức phù hợp nhất, dễ dàng giúp trẻ hiểu
được những giá trị đích thực của tác phẩm.
Việc nghiên cứu và thử nghiệm các hình thức được diễn ra song song trọng
suốt quá trình thực hiện đề tài. Các tác phẩm văn học cho trẻ làm quen trong hoạt
động này thường nằm trong chương trình có nội dung phù hợp với chủ đề đang
thực hiện. Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng một số hình thức đẻ nâng cao
chất lượng cho trẻ 5 – 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học đẻ làm giàu, củng cố
vốn từ, hình thành việc phát âm, luyện phát âm đúng hình thành nhịp điệu của ngôn
để phát huy tác dụng nhiều mặt đến việc giáo dục trẻ, trong quá trình cho trẻ tiếp
xúc với tác phẩm văn học cô giáo cần tạo cho trẻ yêu thích khám phá lời hay, ý
đẹp, hứng thú khi tiếp nhận các bài thơ, câu chuyện… vì vậy muố tạo cho trẻ long
yêu thích văn học dự trên cơ sở hình thức mới phát huy tính tích cực để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ như sau:
2.3.1. Hình thức cho trẻ làm quen với văn học qua các giờ hoạt động chung:
* Giờ học cho trẻ làm quen với văn học:
Đây là hình thức cơ bản cho trẻ làm quen với văn học. Các tác phẩm văn học
cho trẻ làm quen trong hoạt động này thường nằm trong chương trình, có nội dung
phù hợp với chủ đề đang thực hiện. Thời gian của hoạt động này thường không
nhiều; khoảng từ 25 đến 30 phút có thể kéo dài thêm 5 phút. Vì vậy trong giờ hoạt
động này tôi sử dụng rất nhiều hình thức khác nhau đề gây hứng thú cho trẻ giúp
trẻ nhanh chóng hiểu nội dung truyện, nhớ truyện, thuộc thơ và đọc kể diễn cảm.
Trong hoạt động này hình thức sử dụng đồ dùng trực quan rất có hiệu quả. Đồ dùng
trực quan có thể là tranh ảnh, mô hình, sa bàn, rối que, rối bóng, trang phục, sân
khấu, băng dài...
- Đồ dùng trực quan dùng để giới thiệu bài:
VD1: Truyện “Hai anh em gà con” - Chủ đề “Gia đình”, tôi lựa chọn hình
thức sử dụng hình ảnh minh hoạ.
- Chuẩn bị slide hình ảnh gà, vịt tĩnh và động. Giới thiệu với trẻ “Xin chào
các bạn, các bạn hãy lắng nghe và đoán xem tôi là ai nhé ! “ Mẹ ơi! Vịt con vừa ăn
bánh mỳ với chúng con. Mẹ hãy nói đi con chia cho Vịt ăn cùng có được không? ”
+ Vậy đố các bạn tớ là ai?
VD2: Truyện “Chú dê đen” - Chủ đề “Động vật”, sử dụng hình thức rối tay
để giới thiệu truyện:
Tay trái của cô là rối chó sói, tay phải là rối dê trắng cô nói giọng chó sói
và cử động tay trái phù hợp với ngữ điệu kể: “Dê kí mày đi đâu?; + Trên đầu mày
có gì? ; + Dưới chân mày có gì? ; + Bây giờ mày hãy trả lời tao trái tim mày thế
nào?…
- Các con hãy đoán xem đó là câu nói của nhân vật nào? ở trong câu truyện
gì?
Ở câu truyện “Hai anh em gà con” tôi sử dụng hình thức đó vì con Gà, con
Vịt là những con vật nuôi trong gia đình rất gần gũi với trẻ nên rất dễ dàng nhận ra
đó là Gà con và từ đó cô dẫn dắt để bước vào kể câu truyện “Hai anh em gà con”.
5