1
“Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực
học sinh phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử
lớp 10 THPT”
MỤC LỤC
Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ ……………………………………………………………1
1. Lý do chọn đề tài ……………….………………………………………………. 1
2. Mục đích nghiên cứu …………………………………………………………… 1
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu …………………………………………….. 1
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ……………………………………………………………1
5. Phương pháp nghiên cứu ………………………………………………….……. 2
6. Phạm vi nghiên cứu …………………………………………………………….. 3
7. Đóng góp của đề tài…………………………………………………………….. 3
Phần 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU …………………………………………... 3
1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học lịch sử theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông …………………………………. 3
1.1. Cơ sở lí luận ………………………………………………………………….. 3
1.1.1. Quan điểm về dạy học tích cực và phương pháp dạy học tích cực ………… 3
1.1.2. Giải nghĩa một số từ ngữ …………………………………………………… 4
1.1.3. Đặc điểm và yêu cầu dạy học phát triển năng lực môn Lịch sử ở trường phổ
thông……………………………………………………………………………….. 4
1. 2. Thực tiễn của sử dụng các phương pháp dạy học lịch sử theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông ……………….…………… 5
2. Giải pháp ……………………………………………………………………….. 8
2.1. Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp với phân tích tư liệu……… 8
2.2. Phương pháp tranh luận trong dạy học lịch sử ……………………….…….. 21
2.3. Phương pháp đóng vai ………………………………………………………. 28
2.4. Phương pháp trò chơi ……………………………………………………….. 36
3. Thực nghiệm sư phạm ………………………………………………………… 46
3.1. Mục đích thực nghiệm ………………………………………………….…... 46
3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm …………………………………………………. 46
3.3. Tiến hành thực nghiệm ……………………………………………………… 46
PHẦN 3: KẾT LUẬN …………………………………………………………... 48
1. Những bài học kinh nghiệm…………………………………………………... 48
2. Kiến nghị - đề xuất……………………………………………………………. 48
2
“Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực
học sinh phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử
lớp 10 THPT”
3. Khả năng ứng dụng, triển khai của đề tài……………………………………… 49
4. Kết luận ………………………………………………………………………. 49
TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………………………... 51
PHỤ LỤC ……………………………………………………………………….. 52
3
“Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực
học sinh phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử
lớp 10 THPT”
CÁC DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
TT
CHỮ VIẾT TẮT
CHỮ ĐẦY ĐỦ
1
THPT
Trung học phổ thông
2
SKKN
Sáng kiến kinh nghiệm
3
GV
Giáo viên
4
HS
Học sinh
5
THPTQG
Trung học phổ thông quốc gia
6
PPDH
Phương pháp dạy học
7
PPĐV
Phương pháp đóng vai
4
“Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực
học sinh phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử
lớp 10 THPT”
Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài:
Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là phương hướng đổi
mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dục hiện nay. Nó chi phối toàn bộ những
vấn đề liên quan đến dạy và học từ việc xác định mục tiêu, nội dung phương pháp
dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá, điều kiện giáo viên, điều kiện cơ sở vật
chất, điều kiện về quản lý…Ở nước ta Đại hội XII của Đảng xác định: Tiếp tục đổi
mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục - đào tạo theo hướng coi
trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học; hoàn thiện hệ thống giáo dục
quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội
học tập.
Đổi mới phương pháp dạy học cần phải đáp ứng mục tiêu giáo dục mới đó là
không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn chú trọng đến vận dụng kiến thức kĩ
năng vào cuộc sống, đặc biệt quan tâm đến phát triển năng lực sáng tạo, năng lực
giải quyết vấn đề phù hợp với hoàn cảnh. Điều đó có nghĩa dạy học không chỉ đơn
thuần truyền đạt, cung cấp thông tin mà chủ yếu rèn luyện khả năng tìm kiếm và
chiếm lĩnh tri thức.
Trong những năm gần đây vấn đề dạy, học lịch sử đang thu hút sự quan tâm
của toàn xã hội. Trong kì thi THPT QG 2020, lịch sử là môn có điểm thấp nhất với
4,3 điểm, hơn 70 % số học sinh dự thi dưới điểm trung bình. Điều này không có gì
lạ vì trong nhiều năm qua điểm thi môn lịch sử luôn thấp nhất trong các môn thi
(2016: 4,32, 2017: 4,6, 2018: 3,79).
Nguyên nhân do nhiều phía: xu hướng lựa chọn nghề nghiệp, tâm lí coi
nhẹ môn học của học sinh..... và còn nhiều lí do khác nữa được đưa ra để biện
minh cho một thực tế là chất lượng và hiệu quả của giờ học chưa cao. Song tôi
thiết nghĩ mấu chốt của vấn đề là ở chỗ bản thân người giáo viên lịch sử cũng
đang bị cuốn theo sự ngại học của học sinh, chưa tích cực tìm giải pháp nâng cao
chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việc trang bị kiến thức mà không thấy
kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một cách dễ
dàng và hứng thú. Chính vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm mang lại
hiệu quả cao trong dạy và học môn lich sử là điều vô cùng cấp thiết. Trước thực
trạng đó, tôi – một giáo viên lịch sử luôn trăn trở về việc dạy học của mình: làm
thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử ? Làm sao các em học sinh
yêu thích lịch sử và học lịch sử ngày càng có hiệu quả hơn ?
Hoà nhập với việc đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy
học hiện nay, rút kinh nghiệm giảng dạy từ đồng nghiệp và bằng thực tế giảng dạy
của mình, tôi quyết định chọn đề tài “Vận dụng một số phương pháp dạy học
tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực học sinh phần lịch sử thế giới
5
“Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực nhằm định hướng phát triển năng lực
học sinh phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử
lớp 10 THPT”
thời nguyên thủy, cổ đại và trung đại trong môn Lịch sử lớp 10 THPT” để làm
sáng kiến kinh nghiệm.
Trong khuôn khổ bài viết này tôi nêu ra một số phương pháp mà qua quá
trình vận dụng trong giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông cho hiệu quả khả quan,
học sinh có thể nắm kiến thức và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt và sáng
tạo dựa vào năng lực của bản thân.
2. Mục đích nghiên cứu
Tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này với mong muốn:
- Ghi lại những biện pháp mình đã làm để suy ngẫm, chọn lọc cách làm hay
và hiệu quả kết thành kinh nghiệm của bản thân.
- Được chia sẻ với đồng nghiệp những việc mình đã làm và đã thành công
trong việc dạy học môn Lịch sử lớp 10.
- Nhận được ý kiến trao đổi, chia sẻ từ cán bộ quản lí nhà trường, Ban Giám
khảo của Sở Giáo dục và từ đồng nghiệp, để tôi phát huy những điểm mạnh và
khắc phục những hạn chế, tồn tại.
- Rèn luyện tinh thần năng động, giữ lửa đam mê, sáng tạo trong lao động.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu:
Hoạt động dạy học trong các bài lịch sử lớp 10 phần lịch sử thế giới thời
nguyên thủy, cổ đại và trung đại và các phương pháp dạy học lịch sử.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực môn Lịch sử
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm ra biện pháp tối ưu để nâng cao chất lượng học những bài lịch sử lớp
10.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu sách giáo khoa, sách giáo viên, các sách, báo
tham khảo môn Lịch sử ở tiểu học, các tài liệu sách báo tạp chí giáo dục có liên
quan đến đề tài.
- Nghiên cứu thực tế: Dự giờ, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp về nội dung
phương pháp dạy học lịch sử tiểu học, đặc biệt là các phương pháp dạy học tích
cực phát huy hoạt động của học sinh, tổng kết, rút kinh nghiệm trong quá trình dạy
học.
- Tìm hiểu các khó khăn khi triển khai thực hiện, trao đổi ý tưởng cùng đồng
nghiệp, tổ chuyên môn.