
1. PH N ẦM ĐUỞ Ầ
1.1. Lý do ch n sáng ki n kinh nghi mọ ế ệ
Tác ph m văn ch ng ngh thu t là thành qu sáng t o c a nhà văn,ẩ ươ ệ ậ ả ạ ủ
nhà th . Tác ph m dù nh nh t : là câu t c ng , bài ca dao, hay l n h n làơ ẩ ỏ ấ ụ ữ ớ ơ
m t bài văn, bài th , m t truy n ng n hay m t b ti u thuy t đ s đu cóộ ơ ộ ệ ắ ộ ộ ể ế ồ ộ ề
giá tr v n i dung và ngh thu t. ị ề ộ ệ ậ Các tác ph m r t giàu giá tr nhân văn, cóẩ ấ ị
tác d ng r t l n trong vi c giáo d c tình c m cao đp, b i d ng tâm h nụ ấ ớ ệ ụ ả ẹ ồ ưỡ ồ
trong sáng và h ng các em đn nh ng c m và khát v ngướ ế ữ ướ ơ ọ đ phát tri n vàể ể
hoàn thi n nhân cách c a mình. ệ ủ D y đc – hi u tác ph m truy n hi n đi làạ ọ ể ẩ ệ ệ ạ
d y h c sinh ph ng pháp tìm tòi, khám phá th gi i văn ch ng ngh thu t,ạ ọ ươ ế ớ ươ ệ ậ
h ng các em phát hi n cái hay, cái đp, nh ng giá tr đc đáo n mình trongướ ệ ẹ ữ ị ộ ẩ
t ng tác ph m. Mu n làm đc đi u đó, đòi h i ng i th y ph i chú tr ngừ ẩ ố ượ ề ỏ ườ ầ ả ọ
đn v n đ khai thác sâu m ch ki n th c trong văn b n.ế ấ ề ạ ế ứ ả
V y m ch ki n th c trong văn b n là gì? Đó chính là nh ng tín hi uậ ạ ế ứ ả ữ ệ
th m m trong văn b n. Thông qua nh ng tín hi u th m m y, ng i nghẩ ỹ ả ữ ệ ẩ ỹ ấ ườ ệ
sĩ g i đn b n đc nh ng thông đi p, t t ng ngh thu t nh t đnh. M tử ế ạ ọ ữ ệ ư ưở ệ ậ ấ ị ộ
văn b n mang tín hi u th m m là văn b n đem đn cho ng i đc nh ngả ệ ẩ ỹ ả ế ườ ọ ữ
rung đng tinh t , m nh m , kh i d y cho ng i đc nh ng tình c m trongộ ế ạ ẽ ơ ậ ườ ọ ữ ả
sáng trong tâm h n, h ng ng i đc đn nh ng c m , khao khát chân-ồ ướ ườ ọ ế ữ ướ ơ
thi n- m . V n đ đt ra là ng i giáo viên có nh n ra nh ng tín hi u th mệ ỹ ấ ề ặ ườ ậ ữ ệ ẩ
m c a tác ph m hay không, có ph ng pháp khai thác, h ng d n h c sinhỹ ủ ẩ ươ ướ ẫ ọ
ti p c n đn nh ng giá tr th m m c a tác ph m hay không? Đi u đó phế ậ ế ữ ị ẩ ỹ ủ ẩ ề ụ
thu c vào kh năng c m nh n và năng l c s ph m c a ng i giáo viên đngộ ả ả ậ ự ư ạ ủ ườ ứ
l p.ớ
Đi v i các tác ph m truy n hi n đi Vi t Nam, tôi th y r ng ph n l nố ớ ẩ ệ ệ ạ ệ ấ ằ ầ ớ
h c sinh còn c m th y lúng túng trong vi c c m th n i dung, t t ng cũngọ ả ấ ệ ả ụ ộ ư ưở
nh nh ng cái hay, cái đp c a tác ph m. ư ữ ẹ ủ ẩ Các em th ng thiên v tóm t t n iườ ề ắ ộ
dung tác ph m nên r t h n ch v m ch c m xúc. R t ít h c sinh ch u khóẩ ấ ạ ế ề ạ ả ấ ọ ị
tìm tòi, khám phá ra các ý m i, ý sâu s c do chính b n thân các em c m nh nớ ắ ả ả ậ
hay th t s rung đng v i tác ph m. ậ ự ộ ớ ẩ Có th là do ng i d yể ườ ạ ch a xác đnhư ị
đc m ch ki n th c, ch a nh n ra nh ng tín hi u th m m ho c ch a cóượ ạ ế ứ ư ậ ữ ệ ẩ ỹ ặ ư
ph ng pháp khai thác phù h p đ h ng d n h c sinh ti p c n nh ng giá trươ ợ ể ướ ẫ ọ ế ậ ữ ị
th m m c a tác ph m. Vì th con đng đn v i th gi i ngh thu t lungẩ ỹ ủ ẩ ế ườ ế ớ ế ớ ệ ậ
linh s c màu còn g p không ít khó khăn. ắ ặ
Là m t giáo viên tr c ti p đng l p đc phân công gi ng d y mônộ ự ế ứ ớ ượ ả ạ
Ng văn l p 9, tôi thi t nghĩ chúng ta c n ph i có nh ng ph ng pháp, cáchữ ớ ế ầ ả ữ ươ
th c th c hi n c th h n trong vi c hứ ự ệ ụ ể ơ ệ ng d nướ ẫ h c sinh ti p c n, c m thọ ế ậ ả ụ
giá tr th m m c a tác ph m. Đó chính là lí do tôi ch n sáng ki n kinhị ẩ ỹ ủ ẩ ọ ế
Trang 1

nghi m ệ“Rèn k năng khai thác m ch ki n th c trong tác ph m truy nỹ ạ ế ứ ẩ ệ
hi n đi Vi t Nam cho h c sinh l p 9”ệ ạ ệ ọ ớ v i mong mu n có th ng d ngớ ố ể ứ ụ
hi u qu h n và s chia cùng đng nghi p nh m d y t t ph n văn b nệ ả ơ ẻ ồ ệ ằ ạ ố ầ ả
truy n Vi t Nam hi n đi trong ch ng trình Ng văn l p 9ệ ệ ệ ạ ươ ữ ớ .
1.2. Đi m m i c a ể ớ ủ sáng ki n kinh nghi mế ệ
Trong sáng ki n kinh nghi m này tôi đã đa ra m t s bi n pháp c thế ệ ư ộ ố ệ ụ ể
giúp h c sinh rèn ọk năng khai thác m ch ki n th c trong tác ph m truy nỹ ạ ế ứ ẩ ệ
hi n đi Vi t Namệ ạ ệ Nam môn Ng văn l p 9.ữ ớ
Qua vi c áp d ng các bi n pháp kh i l p tôi d y, h c sinh có nhi uệ ụ ệ ở ố ớ ạ ọ ề
ti n b , các em không còn lúng túng tr c m t tác ph m truy n mà đã c mế ộ ướ ộ ẩ ệ ả
th đc nh ng giá tr th m m c a tác ph m. T đó có th hi u đc tụ ượ ữ ị ẩ ỹ ủ ẩ ừ ể ể ượ ư
t ng ngh thu t mà tác gi g i g m qua các áng văn ch ng.ưở ệ ậ ả ử ắ ươ
1.3. Ph m vi ng d ng ạ ứ ụ sáng ki n kinh nghi mế ệ
Sáng ki n kinh nghi m này có th vế ệ ể n d ng vào công tác ậ ụ gi ng d yả ạ
ph n đc- hi u văn b n truy n hi n đi trong ch ng trình Ng văn l p 9ầ ọ ể ả ệ ệ ạ ươ ữ ớ
ho c b i d ng h c sinh gi i và năng khi u văn THCS.ặ ồ ưỡ ọ ỏ ế ở
Trang 2

2. PH N N I DUNGẦ Ộ
2.1. Th c tr ng c a ự ạ ủ vi c khai thác m ch ki n th c các văn b nệ ạ ế ứ ả
truy n Vi t Nam hi n đi môn Ng văn l p 9.ệ ệ ệ ạ ữ ớ
Các văn b n truy n Vi t Nam hi n đi là n i dung quan tr ng đcả ệ ệ ệ ạ ộ ọ ượ
đa vào gi ng d y trong ch ng trình Ng văn l p 9 bao g m 5 tác ph m:ư ả ạ ươ ữ ớ ồ ẩ
Làng – Kim Lân, L ng l Sa Paặ ẽ – Nguy n Thành Long, ễChi c l c ngàế ượ –
Nguy n Quang Sáng, ễB n quêế – Nguy n Minh Châu, ễNh ng ngôi sao xa xôiữ –
Lê Minh Khuê. T t c đu là truy n ng n, đc sáng tác sau năm 1945, ph nấ ả ề ệ ắ ượ ả
ánh cu c s ng c a đt n c và con ng i Vi t Nam t sau Cách m ng thángộ ố ủ ấ ướ ườ ệ ừ ạ
Tám, trong hai cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp, đ qu c Mĩ và t sauộ ế ố ự ế ố ừ
năm 1975.
Qua th c t gi ng d y các ti t văn b n truy n hi n đi Vi t Nam trong ự ế ả ạ ế ả ệ ệ ạ ệ
ch ng trình Ng văn l p 9 ươ ữ ớ tôi nh n ra r ng:ậ ằ
* V phía giáo viên:ề
Đa s giáo viên đu có tình yêu ngh , m n tr , t n t y v i công tác gi ngố ề ề ế ẻ ậ ụ ớ ả
d y, chăm lo quan tâm đn h c sinh. Tuy nhiên, v n còn nh ng m t h n ch sauạ ế ọ ẫ ữ ặ ạ ế
:
- M t s không ít giáo viên ch a tìm tòi nghiên c u kĩ v tác ph m, ch aộ ố ư ứ ề ẩ ư
th c s nh p tâm vào c t truy n, vào nhân v t, ch a đt mình trong hoàn c nhự ự ậ ố ệ ậ ư ặ ả
nhân v t s ng, nhân v t suy nghĩ và hành đng ho c giáo viên ch a v n d ng,ậ ố ậ ộ ặ ư ậ ụ
t ng h p nhi u ki n th c, k c v n s ng, v n t t ng tình c m. Th là, giáoổ ợ ề ế ứ ể ả ố ố ố ư ưở ả ế
viên ch a tìm ra ph ng pháp tích h p gi a văn và đi, gi a th c t i và h c u…ư ươ ợ ữ ờ ữ ự ạ ư ấ
- Hi n nay,ệ m c dù đã th c hi n đi m i ph ng pháp d y h c theoặ ự ệ ổ ớ ươ ạ ọ
h ng tích c c hóa ho t đng h c t p c a h c sinh, nh ng v n còn không ítướ ự ạ ộ ọ ậ ủ ọ ư ẫ
giáo viên d y theo ph ng pháp truy n th ng, truy n th ki n th c m tạ ươ ề ố ề ụ ế ứ ộ
chi u. ề
- Ph ng pháp gi ng d y ch a th c s phù h p v i m t b ph n khôngươ ả ạ ư ự ự ợ ớ ộ ộ ậ
nh h c sinh y u kém d n đn ch t l ng ch a cao. Vi c s d ng đ dùngỏ ọ ế ẫ ế ấ ượ ư ệ ử ụ ồ
d y h c, ph ng pháp tr c quan vào ti t h c ch a đc th ng xuyên làmạ ọ ươ ự ế ọ ư ượ ườ
nh h ng không nh đn ch t l ng ti p thu bài c a h c sinh .ả ưở ỏ ế ấ ượ ế ủ ọ
- M t b ph n giáo viên ch a nghiên c u kĩ SGK, SGV, n i dung chu nộ ộ ậ ư ứ ộ ẩ
ki n th c, ch a xác đnh đc m ch ki n th c tr ng tâm c a bài. Giáo viênế ứ ư ị ượ ạ ế ứ ọ ủ
còn l thu c nhi u vào sách h ng d n.ệ ộ ề ướ ẫ
* V phía h c sinhề ọ
- Trên đa bàn tr ng mà tôi gi ng d y, h c sinh đa s là con em nôngị ườ ả ạ ọ ố
thôn, nhi u gia đình còn khó khăn nên vi c đu t v v t ch t cũng nh th iề ệ ầ ư ề ậ ấ ư ờ
gian cho con cái h c t p ch a cao. Ngoài gi đn l p các em còn ph i giúp đọ ậ ư ờ ế ớ ả ỡ
Trang 3

b m các công vi c gia đình, không có th i gian đ t h c. ố ẹ ệ ờ ể ự ọ
- M t s ph huynh ộ ố ụ ch giao phó cho nhà tr ng mà không quan tâmỉ ườ
nh c nh vi c h c t p c a con em mình.ắ ở ệ ọ ậ ủ
- Th c t mà nói còn có nh ng suy nghĩ l ch l c c a m t s ph huynhự ế ữ ệ ạ ủ ộ ố ụ
và h c sinh ch chú tr ng các môn khoa h c t nhiên mà xem nh các mônọ ỉ ọ ọ ự ẹ
khoa h c xã h i. B i v y nhi u em ch a chú tr ng h c môn Văn ho c có h cọ ộ ở ậ ề ư ọ ọ ặ ọ
thì h c chi u l , qua loa. ọ ế ệ
- M t s em có thói quen h c v t, h c t theo nh ng n i dung ki n th cộ ố ọ ẹ ọ ủ ữ ộ ế ứ
đã cho s n, h c sinh ch a ch u khó đc thêm sách báo, tài li u tham kh o đẵ ọ ư ị ọ ệ ả ể
nâng cao ki n th c.ế ứ
- M t s h c sinh vì l i h c, chán h c m i ch i, h ng ki n th c nênộ ố ọ ườ ọ ọ ả ơ ổ ế ứ
không chu n b t t tâm th cho gi h c Ng vănẩ ị ố ế ờ ọ ữ .
- Không ít các em h c sinh th ng không đc kĩ tác ph m ho c đo nọ ườ ọ ẩ ặ ạ
trích tr c khi b t tay vào phân tích, khám phá văn b n nên th ng l ch l cướ ắ ả ườ ệ ạ
ho c hi u ch a đúng, th m chí là hi u sai tác ph m.ặ ể ư ậ ể ẩ
B n thân tôi là giáo viên vào ngành đc g n 5 năm.ả ượ ầ Trong nh ng nămữ
qua tôi đc phân công gi ng d y môn văn nhi u kh i l p t 6 đn 9. Khiượ ả ạ ở ề ố ớ ừ ế
d y môn Ng văn 9, tôi nh n th y h c sinh ạ ữ ậ ấ ọ còn g p nhi u khó khăn khiặ ề ti pế
thu và c m nh nả ậ các văn b n truy n hi n đi Vi t Namả ệ ệ ạ ệ . K năng phân tích vàỹ
c m th nh ng giá tr đc s c v ngh thu t và n i dung còn chung chungả ụ ữ ị ặ ắ ề ệ ậ ộ
ch a sâu s c. ư ắ Không ít tr ng h p, h c sinh còn t ra lúng túng tr c m t tácườ ợ ọ ỏ ướ ộ
ph m truy n. Th m chí có nh ng di n đt t ra ẩ ệ ậ ữ ễ ạ ỏ h i h t. Vì th s bài đtờ ợ ế ố ạ
đi m khá ch a cao.ể ư
* K t qu th c tr ng trênế ả ự ạ
Tr c khi th c hi n sáng ki n kinh nghi mướ ự ệ ế ệ “Rèn k năng khai thácỹ
m ch ki n th c trong tác ph m truy n hi n đi Vi t Nam cho h c sinhạ ế ứ ẩ ệ ệ ạ ệ ọ
l p 9”ớ tôi đã kh o sát th c tr ng đi v i kh i l p tôi d y. K t qu đt đcả ự ạ ố ớ ố ớ ạ ế ả ạ ượ
nh sau:ư
L pớSĩ sốGi iỏKháTrung bình Y uế
9A 29 0 0 05 3.4 % 14 51.7 % 10 44.9 %
9B 29 0 0 04 3.4 % 14 44.9 % 11 51.7 %
Qua k t qu ki m tra cho th y s h c sinh đt đi m gi i, khá chi mế ả ể ấ ố ọ ạ ể ỏ ế
t l ít. Trong khi đó t l h c sinh đi m trung bình, y u nhi u.ỉ ệ ỷ ệ ọ ể ế ề Tr cướ
th c tr ng khó khăn nói trên, v i t m lòng yêu ngh , yêu b môn và th cự ạ ớ ấ ề ộ ự
Trang 4

t gi ng d y nhi u năm, tôi đã r t trăn tr c g ng tìm ra nh ng h ngế ả ạ ề ấ ở ố ắ ữ ướ
d y, kh c ph c nh ng khó khăn đ góp ph n nâng cao hi u qu c a cácạ ắ ụ ữ ể ầ ệ ả ủ
gi h c văn. ờ ọ Trong khuôn kh c a sáng ki n này, tôi xin m nh d n gópổ ủ ế ạ ạ
thêm m t vài ý ki n nh ộ ế ỏ giúp h c sinh rèn ọk năng khai thác m ch ki nỹ ạ ế
th c trong tác ph m truy n hi n đi Vi t Namứ ẩ ệ ệ ạ ệ Nam môn Ng văn l p 9.ữ ớ
2.2. Các gi i pháp th c hi nả ự ệ
Khai thác sâu m ch ki n th c trong văn b n là v n đ quan tr ng, c nạ ế ứ ả ấ ề ọ ầ
thi t trong các ti t d y văn b n. Xác đnh đc m ch ki n th c trong văn b nế ế ạ ả ị ượ ạ ế ứ ả
là đi u ki n c n thi t đ c m th sâu s c tác ph m. M ch ki n th c chính làề ệ ầ ế ể ả ụ ắ ẩ ạ ế ứ
nh ng tín hi u th m m trong văn b n, gi i mã đc nh ng tín hi u th mữ ệ ẩ ỹ ả ả ượ ữ ệ ẩ
m y, chúng ta m i nh n đc nh ng thông đi p th m m quý giá màỹ ấ ớ ậ ượ ữ ệ ẩ ỹ
ng i ngh sĩ g i g m trong các sáng tác c a mình. M t tác ph m vănườ ệ ử ắ ủ ộ ẩ
ch ng, không bao gi t p trung đy đ nh ng tín hi u th m m , mà ng iươ ờ ậ ầ ủ ữ ệ ẩ ỹ ườ
ngh sĩ ch t o ra nh ng tín hi u th m m ph c v cho đ tài, ch đ, n iệ ỉ ạ ữ ệ ẩ ỹ ụ ụ ề ủ ề ộ
dung mà mình mu n bi u đt. N u nh trong th tr tình, nh ng tín hi uố ể ạ ế ư ơ ữ ữ ệ
th m m c n khai thác đó là m ch c m xúc, c u t bài th , hình nh tu t ,ẩ ỹ ầ ạ ả ấ ứ ơ ả ừ
nh c đi u, t ch c l i th …thì trong văn xuôi, m ch ki n th c đc th hi nạ ệ ổ ứ ờ ơ ạ ế ứ ượ ể ệ
c t truy n, tình hu ng truy n, hình t ng nhân v t, ngôn ng , ch t li u,ở ố ệ ố ệ ượ ậ ữ ấ ệ
nhan đ tác ph m…Vì v y, đ h c sinh c m th có hi u qu m t văn b nề ẩ ậ ể ọ ả ụ ệ ả ộ ả
truy n hi n đi, ngoài vi c cung c p đ h c sinh n m ch c ki n th c v thânệ ệ ạ ệ ấ ể ọ ắ ắ ế ứ ề
th , s nghi p sáng tác c a tác gi , hoàn c nh l ch s c a tác ph m thì đi uế ự ệ ủ ả ả ị ử ủ ẩ ề
c b n là ng i th y ph i d n d t h c sinh khai thác sâu m ch ki n th c vănơ ả ườ ầ ả ẫ ắ ọ ạ ế ứ
b n đ các em có thả ể ể c m nh nả ậ đc m t cách tr n v n các giá tr c a tácượ ộ ọ ẹ ị ủ
ph m. Mu n đt đc đi u đó, tôi m nh d n đ xu t nh ng gi i pháp cẩ ố ạ ượ ề ạ ạ ề ấ ữ ả ụ
th sau:ể
2.2.1 Gi i pháp 1: ảH ng d n h c sinh n m v ng s phát tri nướ ẫ ọ ắ ữ ự ể
c a tình ti t (c t truy n) (t c là h ng d n h c sinh tóm t t c tủ ế ố ệ ứ ướ ẫ ọ ắ ố
truy n)ệ
Hi u m t cách ng n g n, c t truy n là h th ng s ki n c th đcể ộ ắ ọ ố ệ ệ ố ự ệ ụ ể ượ
t ổch c theo yêu c u t t ng và ngh thu t nh t đnh c a nhà văn. Nh c tứ ầ ư ưở ệ ậ ấ ị ủ ờ ố
truy n, nhà văn th hi n s hình thành, đc đi m c a m i tính cách cũng nhệ ể ệ ự ặ ể ủ ỗ ư
s tác đng qua l i gi a các tính cách. Cũng nh c t truy n, nhà văn tái hi nự ộ ạ ữ ờ ố ệ ệ
các xung đt xã h i, ch ng t năng l c, cách th c chi m lĩnh th c t i kháchộ ộ ứ ỏ ự ứ ế ự ạ
quan c a mình. Dù đa d ng, m i c t truy n đu tr i qua m t ti n trình v nủ ạ ọ ố ệ ề ả ộ ế ậ
đng có hình thành, phát tri n và k t thúc. H c m t bài th tr tình ph i n mộ ể ế ọ ộ ơ ữ ả ắ
đc di n bi n c a c m xúc. H c m t bài văn ngh lu n ph i n m đc trìnhượ ễ ế ủ ả ọ ộ ị ậ ả ắ ượ
t l p lu n c a tác gi . Còn h c m t tác ph m truy n tr c h t ph i n mự ậ ậ ủ ả ọ ộ ẩ ệ ướ ế ả ắ
đc di n bi n c a câu chuy n, t c là ph i tóm t t đc c t truy n. Đ hi uượ ễ ế ủ ệ ứ ả ắ ượ ố ệ ể ể
đc n i dung ph n ánh, phân tích đc các giá tr v m t t t ng l n nghượ ộ ả ượ ị ề ặ ư ưở ẫ ệ
Trang 5

