1
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tên đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng chủ nhiệm lớp ở cấp THCS”
1. Cơ sở lí luận
Khi bàn về vai trò yếu tố giáo dục trong sự phát triển nhân cách con người,
Bác Hồ đã viết trong bài thơ “Nửa đêm” (trích “Nhật ký trong tù”):
“Hiền dữ phải đâu là tính sẵn
Phần nhiều do giáo dục mà nên”
Theo quan niệm của Hồ Chí Minh con người ta khi mới sinh ra vốn bản
chất là tốt, nhưng do ảnh hưởng của giáo dục và môi trường sống cùng sự
phấn đấu, rèn luyện của mỗi cá nhân mà hình thành những con người thiện, ác
khác nhau. Câu nói của người xưa trong Tam Tự Kinh: “Nhân chi sơ, tính bản
thiện” đó từng được Người nhắc lại nhiều lần trong các bài viết, bài nói
chuyện. Cái ác, thiện có là do ảnh hưởng của xã hội và sự biến đổi của mỗi
người. Do đó, giáo dục làm một nhiệm vụ vô cùng cần thiết là rèn luyện, biến
đổi dần dần tính cách con người, hướng người ta đến sự hoàn thiện của một
nhân cách tốt đẹp, xây dựng một xã hội với những con người có ích và hướng
thiện.
Chính vì lẽ đó, Đảng và Nhà nước ta đó xác định sự nghiệp trồng người
không chỉ là sự nghiệp của toàn nhân loại nói chung mà của toàn Đảng, toàn
dân ta nói riêng. “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng
người”. Hơn thế, trong một thời đại hội nhập kinh tế, thời đại công nghệ
thông tin phát triển như vũ bão hiện nay thì giáo dục lại vô cùng cần thiết.
Làm thế nào để những người chủ tương lai của đất nước có đủ đức lẫn tài?
Làm thế nào để sự nghiệp giáo dục mang lại hiệu quả tốt? Đây chính là trách
nhiệm chung của toàn xã hội, của tất cả những người làm công tác giáo dục,
đặc biệt là của người giáo viên chủ nhiệm lớp – người trực tiếp và thường
xuyên nhất tiếp xúc với các em học sinh. Bởi vậy, người gần gũi nhiều nhất
với các em học sinh, người luôn ở bên cạnh giải đáp mọi khó khăn thắc mắc
của các em, người mà được các em xem như là cha là mẹ không ai khác chính
là người giáo viên chủ nhiệm lớp.
Là một giáo viên chủ nhiệm lớp tôi rất mong muốn học sinh của mình
là những con ngoan, trò giỏi, tài đức vẹn toàn để sau này lớn lên các em tự
tin, năng động, bản lĩnh bước vào đời, trở thành những người công dân có ích
cho xã hội. Về bản thân, tôi rất mong muốn mình là người đồng nghiệp được
tin yêu, được phụ huynh tin tưởng khi gửi gắm con em mình đến để giáo dục,
dạy dỗ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường nói riêng của
huyện nhà nói chung.
2
2. Cơ sở thực tiễn
Trong xã hội hiện nay, nền kinh tế thị trường làm cho đời sống, ý thức của
người dân được cải thiện hơn, nhiều phụ huynh có điều kiện quan tâm đến
con em mình hơn; chính sách mở cửa, giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các nước
cũng rất đa dạng. Điều đó đó tác động ít nhiều đến sự nhận thức, hiểu biết phụ
huynh cũng như của các học sinh chúng ta. Cho nên ta dễ dàng nhận thấy
rằng học sinh ngày nay thông minh, nhanh nhẹn, sáng tạo và hiểu biết hơn.
Tuy nhiên ta không thể không bàn tới mặt trái của xã hội ngày nay. Những cái
xấu đã và đang len lỏi vào thế hệ trẻ. Nó làm lu mờ lí trí, bôi đen nhân cách
khiến những người làm công tác giáo dục, các bậc phụ huynh phải băn khoăn,
lo lắng. Qua thực tế, ta nhận thấy đạo đức học sinh đang trên đà đi xuống,
truyền thống “Tôn sư trọng đạo” dường như bị xem nhẹ hơn. Đau lòng hơn
nữa là có những học sinh xem thường, vô lễ, thậm chí chống đối lại thầy cô
giáo đang dạy mình...mà đằng sau đó là một sự bao che, dung túng của gia
đình. Mặt khác bạo lực học đường đang đến lúc báo động khi các em ngày
càng có những hành động có tính côn đồ để xử lý nhau, gây ra những tổn
thương về mặt tinh thần lẫn vật chất. Thực trạng này đang là vấn đề nhức
nhối của xã hội.
3. Tính cấp thiết
Trong nhà trường phổ thông, hai nhiệm vụ được coi là quan trọng nhất
đó là truyền thụ tri thức và giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh. Nhiệm
vụ truyền thụ tri thức là nhiệm vụ chung của toàn thể Hội đồng Sư phạm nhà
trường nhưng nhiệm vụ giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh lại là trách
nhiệm chính của người giáo viên làm công tác chủ nhiệm.
Có thể nói, chưa bao giờ việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh
lại được xã hội cũng như gia đình của học sinh quan tâm như hiện nay. Quả
thật, xã hội càng phát triển, trí tuệ và tư duy của con người ngày càng hoàn
thiện thì nhân cách con người càng được xem trọng. Chính vì điều đó, công
tác giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh của người giáo viên chủ nhiệm
cần được đề cao trong nhà trường phổ thông ở mỗi năm học.
Xuất phát từ quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước với những kinh
nghiệm qua một số năm làm công tác chủ nhiệm lại được trang bị thêm lý
luận và nghiệp vụ quản lý. Tôi mạnh dạn chọn tìm hiểu “Giải pháp nâng cao
chất lượng chủ nhiệm lớp ở cấp THCS” làm đề tài nghiên cứu khoa học trong
năm học 2020 - 2021 để nâng cao nghiệp vụ cho bản thân và góp phần nhỏ bé
vào sự nghiệp đổi mới giáo dục của nước nhà.
4. Đối tượng và mục đích nghiên cứu
a. Mục đích
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp
trong công tác giáo dục đạo đức học sinh để đề ra những giải pháp hợp lý nhằm
3
nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức học sinh và góp phần hoàn thiện nhân cách
học sinh ở trường trung học cơ sở. Từ đó đề xuất một số biện pháp cải tiến công
tác này tại đơn vị, góp phần đạt được mục tiêu giáo dục trong thời gian tới.
b. Đối tượng
Đối tượng nghiên cứu và thực nghiệm là học sinh lớp 9A trường THCS Thái
Hòa năm học 2020-2021
5. Phương pháp nghiên cứu.
a. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Thu thập những thông tin lý luận của vai trò của người giáo viên chủ nhiệm
lớp trong công tác giáo dục đạo đức học sinh trên các tập san giáo dục, các bài
tham luận trên Internet…
b. Phương pháp quan sát
Quan sát hoạt động học và sinh hoạt tập thể của học sinh.
c. Phương pháp điều tra
+ Trò chuyện, trao đổi với các giáo viên bộ môn, học sinh, hội cha mẹ học sinh,
bạn bè và hàng xóm của học sinh.
d. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
+ Tham khảo những bản báo cáo, tổng kết hàng năm của nhà trường.
+ Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên chủ nhiệm lớp khác trong
trường mình.
e. Phương pháp thử nghiệm
+ Thử áp dụng các giải pháp vào công tác giáo dục đạo đức và ý thức học tập
của học sinh ở lớp 9A năm học 2020 – 2021
6. Thời gian và phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi: Đề tài được áp dụng với học sinh lớp 9A trường THCS Thái Hòa
năm học 2020 – 2021
- Thời gian: +Bắt đầu : 05/ 9/ 2020
+ Kết thúc : 19 /5 / 2021
7. Khảo sát chất lượng năm học 2019-2020
a. Học lực:
TS
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
Kém
38
SL
%
%
SL
%
SL
%
SL
%
6
15,9
39,4
16
42,1
1
2,6
0
0
b. Hạnh kiểm
TS
Tốt
Khá
Trung bình
Yếu
38
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
4
31
81,6
03
7,9
03
7,9
1
2,6
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận
Thứ nhất, người giáo viên chủ nhiệm lớp phải có lòng yêu nghề mến trẻ,
phải am hiểu, nắm bắt sâu sắc chủ trương đường lối giáo dục của Đảng và
Nhà nước trong thời kỳ đổi mới, phải có niềm tin ở các em. Chính niềm tin
ấy sẽ tiếp thêm nghị lực để giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.
Thứ hai là người giáo viên chủ nhiệm phải có “chữ tín” với phụ huynh và
học sinh, phải khéo léo đối xử sư phạm, mà biểu hiện cụ thể là phải tôn trọng
và yêu mến học sinh. Khi yêu mến và tôn trọng học sinh thì ta mới thực sự
cảm hóa được các em, bởi chỉ có dùng “trái tim” ta mới có thể chạm tới “trái
tim”.
Thứ ba, người giáo viên chủ nhiệm lớp phải là người có chuyên môn
vững vàng có tay nghề cao. Có dạy tốt, có kiến thức sâu thì học sinh mới phục
và chấp nhận sự giáo dục của mình.
Thứ tư là giáo viên chủ nhiệm phải là tấm gương sáng cho các em noi
theo, phải là ngọn đèn soi đường dẫn lối cho các em. Vậy muốn làm được
điều đó thì từng lời nói cử chỉ, điệu bộ đến thái độ ứng xử phải có chuẩn mực,
đúng đắn tránh để học sinh “Coi nhẹ, xem thường” thực tế cho thấy giáo viên
được sự tôn trọng kính yêu của học sinh thì công tác giáo dục sẽ dễ dàng đạt
hiệu quả.
Nói tóm lại, giáo viên chủ nhiệm phải là một công dân gương mẫu có lối
sống lành mạnh, biết sống vì mọi người, không chỉ cần có cái “Tài” mà còn
phải có một cái “Tâm” rất lớn. Chỉ có như thế ta mới đáp ứng và thực hiện tốt
yêu cầu mà xã hội đã tín nhiệm giao phó.
2. Thực trạng vấn đề
a. Thuận lợi:
- Giáo viên chủ nhiệm nhận được sự chỉ đạo, quan tâm sâu sát của chi
bộ Đảng, của Ban giám hiệu, của Công đoàn giáo dục cơ sở cùng sự giúp đỡ
của tất cả các ban ngành trong HĐSP nhà trường.
- Giáo viên chủ nhiệm nhiệt tình, có ý thức học hỏi, tìm tòi sáng tạo là
người địa phương nên dễ có thể tìm hiểu về hoàn cảnh của các em bằng việc
trực tiếp đến thăm nhà các em, thuận tiện cho việc phối kết hợp với PHHS
trong việc giáo dục các em.
- Đội ngũ các thầy cô giáo bộ môn nhiệt tình, yêu nghề và trách nhiệm
cao, chuyên môn vững vàng.
- Một số học sinh ý thức học tương đối tốt, được gia đình quan tâm.
5
- Đội ngũ cán sự lớp tập trung những thành viên tích cực, ham hoạt động.
- Có một học sinh năm trước đã bị lưu ban lại lớp 8 bởi kết quả 2 mặt giáo
dục đều yếu đã làm gương cho các học sinh khác rút kinh nghiệm.
- Các em là học sinh cuối cấp nên cũng phần nào trưởng thành hơn, có ý
thức hơn về những hành vi của mình.
b. Khó khăn:
- Lớp 9A là lớp mà có nhiều học sinh có hoàn cảnh éo le, có 4 em là con
của mẹ đơn thân, có 5 em thuộc gia đình hộ cận nghèo; có em thì bố phạm tội,
mẹ đi làm xa, ở với bà ngoại, em luôn mặc cảm với hoàn cảnh của mình; có
em thì mẹ đi lấy chồng, ở với ông ngoại nên việc học không được quan tâm,
thiếu thốn tình cảm, em thì mẹ đi nước ngoài ở với cậu mợ và bà ngoại; có em
thì hoàn cảnh quá khó khăn, mẹ đơn thân lại bị ung thư phải chạy xạ hàng
tháng, bản thân em cũng luôn tự ti vì hoàn cảnh...
- Theo đặc điểm tâm lý lứa tuổi thì các em ở lứa tuổi mới lớn nên khả
năng tiếp thu nhanh, nhạy bén nhưng cũng rất khó bảo thường hay làm theo ý
thích của mình.
- Một số em phải phụ giúp gia đình, ít dành thời gian cho việc học. Một
số phụ huynh học sinh phải bươn chải cuộc sống, ít có điều kiện để quan tâm
chăm sóc con cái.
- Một số em thì ở với ông bà từ bé, được nuông chiều, bố mẹ bất lực
trong việc giáo dục con.
3. Các biện pháp đã tiến hành
a. Nắm rõ, nắm vững tình hình lớp chủ nhiệm
Muốn giáo dục học sinh thì phải hiểu được tâm tư tình cảm nguyện vọng
của các em. Nhưng làm thế nào để hiểu được những đều ấy một cách tường
tận? Theo tôi ta phải tiếp xúc gần gũi trò chuyện tìm hiểu về hoàn cảnh, đặc
điểm tâm sinh lí, tính tình sở thích…của các em. Vì vậy trước tiên khi phụ
trách một lớp tôi đã tìm hiểu học sinh qua các mặt.
*Thành phần gia đình:
+ Con của mẹ đơn thân: (4 em): Chu Thùy Linh; Nguyễn Đức Mạnh,
Trịnh Tuấn Minh, Phùng Văn Tâm.
+ Học sinh có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế: (5 em) Chu Thùy Linh,
Phùng Văn Tâm, Chu Thị Thanh Thảo, Phùng Văn Quân, Chu Minh Hướng,
+ Học sinh có bố, mẹ đi làm xa, ở với bà ngoại: Triệu Tuấn Tú, Chu
Phương Linh.
*Địa bàn cư trú :
+ Thôn Chu Mật: 01 em; Thôn Phú Hữu – Phú Sơn: 01 em