0
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT 1-5
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG ROLESHEET GÓP PHẦN NÂNG CAO
NĂNG LỰC LĨNH HỘI TÁC PHẨM VĂN HỌC
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 12 HỌC KÌ I
MÔN: NGỮ VĂN
Tác giả: BÙI THỊ THANH HOA
Đơn vị công tác: Trường THPT 1-5
Tháng 03 - 2021
1
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Với quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên chỉ đóng vai trò
là người dẫn dắt, tổ chức các hoạt động học. Học sinh, người học, mới là người
chủ động, tích cực và sáng tạo, thực hiện các hoạt động học nhằm chiếm lĩnh tri
thức. Để đáp ứng được mục tiêu dạy học trên, người giáo viên cần phải có những
phương pháp giảng dạy tích cực phát huy khả năng tự học, năng lực tư duy độc lập
và sáng tạo ở học sinh.
Thực tế những năm trở lại đây, việc dạy học Ngữ văn trong nhà trường phổ
thông đang gặp phải nhiều khó khăn, thách thức. Vì đa số học sinh chưa thực sự
yêu thích môn Ngữ văn. Giáo viên vẫn dạy học theo kiểu đọc chép, dạy nhồi nhét,
dạy như một nhà nghiên cứu văn học…Học sinh tiếp thu kiến thức thụ động,
không hình thành thói quen tự học, thiếu sự tương tác giữa giáo viên và học sinh,
học sinh và học sinh, thiếu sự hứng thú và đam mê với việc học…
Học sinh của chúng ta có thể học thuộc những ghi nhớ về nội dung và nghệ
thuật của các tác phẩm văn học và tiểu sử của các nhà văn trong sách giáo khoa,
nhưng không mấy khi được đọc kỹ lưỡng toàn bộ một tác phẩm văn học, nhất là
văn xuôi và có cảm xúc thực sự khi đọc. Học sinh của chúng ta có thể viết lại đúng
các định nghĩa, nhận diện và phân loại chính xác các đơn vị và hiện tượng ngôn
ngữ, nhưng không có thời gian thực hành các hoạt động giao tiếp. Các em không
mấy khi được thảo luận (nói và nghe) về một tác phẩm mà mình yêu thích (đọc).
Các bài làm văn phần lớn được học sinh viết theo ý tưởng gợi ý của giáo viên và
các loại sách tham khảo mà các em học thuộc lòng. Giáo viên cũng không có thời
gian chấm và sửa bài cho kĩ lưỡng. Kĩ năng viết một cách sáng tạo, thể hiện năng
lực đánh giá, phê phán một cách độc lập của người viết bị biến thành kĩ năng học
thuộc ý tưởng và cách diễn đạt của người khác và chép lại. Theo nguyên lí của giáo
dục, “dạy” là một hoạt động làm cho quá trình “học” được diễn ra. Nói nhiều trong
lớp mà học sinh không nghe, nghe mà không hiểu, hiểu mà không cảm thấy thích
thú, tức là người giáo viên đang nói vào thinh không. Cách mà chúng ta giảng bài
như lâu nay chỉ làm cho quá trình học diễn ra ở số khía cạnh, vì vậy chỉ đạt được
một số mục tiêu khiêm tốn như đã nêu. Một môn học đòi hỏi nhiều cá tính sáng tạo
và sự tưởng tượng của cả người dạy và người học đang trở nên khô khan, buồn tẻ
và bị xa lánh.
Việc thực hiện chủ trương đổi mới phương pháp dạy học đã được chỉ đạo thực
hiện từ nhiều năm nay, đặc biệt hiện nay ngành Giáo dục đang thực hiện đổi mới
mạnh mẽ trong toàn bộ hệ thống giáo dục, nhằm giúp đào tạo nên những học sinh
năng động - sáng tạo - phát triển toàn diện các kỹ năng, đặc biệt là tự học sáng tạo,
tự học trải nghiệm để hòa nhập với xu thế phát triển chung của toàn xã hội. Vì
những lẽ đó, chúng tôi nhận thấy, việc sử dụng các kỹ thuật dạy học và phương
2
pháp dạy học hiện đại để phát triển toàn diện các kỹ năng của học sinh, kích thích
hứng thú học tập ở các em là nhu cầu bức thiết trong hoàn cảnh giáo dục hiện nay.
Vậy nên, tôi mạnh dạn áp dụng kỹ thuật dạy học dùng Rolesheet để hỗ trợ trong
hoạt động giảng dạy, nhằm kích thích phát triển các kỹ năng sẵn có ở các em, để
môn Ngữ Văn có thể trở thành môn học yêu thích, hấp dẫn, sinh động và được
mong chờ trong từng tiết học.
Hơn nữa, năm học 2020 – 2021, ngành giáo dục xác định việc “dạy người”, dạy
đạo đức, lối sống, giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh phải là một trong những
nhiệm vụ được ưu tiên hàng đầu và quyết tâm triển khai hiệu quả. Để đáp ứng
những yêu cầu đổi mới đã có không ít giáo viên lựa chọn cho mình những phương
pháp kỹ thuật riêng, lối đi riêng trong cách giảng dạy. Tuy nhiên bên cạnh đó, hiện
trạng nhiều trường trong thời gian vừa qua, đều áp dụng phương pháp dạy học
truyền thống thụ động, một chiều, vừa quá tải về kiến thức, vừa gây nhàm chán
cho người học vẫn còn rất phổ biến.
Nguyên nhân của tình trạng trên một phần do xu hướng phát triển hiện đại,
đòi hỏi số lượng lớn lao động chất lượng cao liên quan đến các ngành kinh tế và
kỹ thuật khiến học sinh chuyển hướng sang học các môn tự nhiên để vừa dễ xin
việc, vừa có thu nhập cao; nội dung sách giáo khoa về các môn xã hội chậm đổi
mới, không bắt kịp với thời đại. Đồng thời cũng có một nguyên nhân cơ bản khác
đó là phương pháp dạy học thụ động, lạc hậu khiến học sinh không cảm thấy
hứng thú với việc học Văn. Nếu để tình trạng này kéo dài sẽ rất nguy hiểm bởi
thế hệ tương lai của đất nước sẽ không phát triển toàn diện, thiếu hẳn đi phần
nhân văn rất quan trọng - vốn là giá trị nền tảng của xã hội.
Chính vì những lẽ đó, để đáp ứng tốt hơn nhu cầu đổi mới phương pháp dạy
học, đổi mới trong kiểm tra đánh giá, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu bám sát
Chuẩn kiến thức và kĩ năng trong việc dạy học thì việc làm phong phú, sinh động,
khắc sâu đề tài…bằng một kỹ thuật mới đó là vấn đề đáng được quan tâm. Vì vậy,
tôi đã vận dụng Rolesheet vào giảng dạy vài năm gần đây và đạt được những bước
tiến đáng kể. Rolesheet không chỉ dễ thực hiện mà còn góp phần chắp cánh cho
những phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn này đạt hiệu quả cao hơn, sinh
động hơn, đồng thời, tạo hứng thú để học sinh tham gia học tập tích cực hơn, mà
đặc biệt là các tiết học đọc – hiểu văn bản. Giúp phát huy hiệu quả hơn, sinh động
hơn cách tiếp cận tác phẩm mà không gây nhàm chán.
Do đó, chúng tôi chọn đề tài: “Sử dụng Rolesheet góp phần nâng cao năng
lực lĩnh hội tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn 12 học kì I” cho
Sáng kiến kinh nghiệm này với mong muốn mang đến một kinh nghiệm mới, dễ áp
dụng, nhưng hiệu quả không nhỏ trong mỗi tiết học để cùng chia sẻ.
Mong rằng với những kinh nghiệm này có thể giúp quý đồng nghiệp ít nhiều
trong việc làm phong phú thêm phương pháp, kĩ thuật dạy học môn Ngữ văn, đồng
thời chúng tôi rất mong có sự góp ý chân thành của quý vị để đề tài này được sâu
sắc hơn về giá trị khoa học và tính hữu dụng của nó.
3
2. Tính mới của đề tài
Đã có một số sáng kiến kinh nghiệm về sử dụng bảng biểu, sơ đồ, phiếu học
tập… nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong dạy học văn cấp THPT. Nhưng
chưa có đề tài sáng kiến kinh nghiệm nào đề cập đến sử dụng Rolesheet để nâng
cao năng lực lĩnh hội tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn 12 học kì I.
3. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
- Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu các vần đề cơ
bản: Thế nào là Rolesheet? Làm thế nào để tạo lập một Rolesheet hiệu quả?
Rolesheet có ảnh hưởng thế nào đến quá trình dạy – học? Việc vận dụng chúng vào
các tác phẩm văn học trong Ngữ văn 12 học kì I như thế nào? Kết quả của việc
thực hiện đề tài ra sao?
- Đồng thời xác định đối tượng thực nghiệm của đề tài là học sinh 3 lớp 12C1,
12C4, 12C10 của Trường trung học phổ thông 1-5 năm học 2020 – 2021 do bản
thân tôi phụ trách giảng dạy, và lớp đối chứng. Cùng một số lớp 12 trên địa bàn
huyện Nghĩa Đàn và Thị xã Thái Hòa do các đồng nghiệp ở đơn vị bạn thực
nghiệm.
4. Nhiệm vụ, mục đích nghiên cứu
- Giúp giáo viên có thêm tư liệu bổ sung cho phương pháp, kĩ thuật dạy học
làm phong phú nội dung bài dạy.
- Giúp học sinh dễ nắm bắt các đơn vị kiến thức trọng tâm trong việc tiếp cận
các tác phẩm theo thể loại trong Ngữ văn 12 kì I, dễ ghi nhớ những vấn đề phức
tạp, từ đó các em hiểu vấn đề một cách có hệ thống. Đồng thời tạo cho học sinh
thói quen nhận thức thế giới bằng lối tư duy quan hệ, tính logic và phát huy một
cách hiệu quả tư duy hình ảnh, trừu tượng của các mặt trong một vấn đề.
- Tạo không khí hứng thú, tích cực, phát triển sự chủ động của học sinh trong
giờ học văn, giúp học sinh yêu thích say mê môn học.
- Đáp ứng tốt nhất những tiêu chuẩn về kiến thức và kĩ năng mà mục tiêu môn
học đã đề ra. Đồng thời, đề tài này cũng giúp chúng tôi phát triển ở học sinh các
năng lực như: năng lực tự xây dựng, tự lĩnh hội kiến thức; năng lực hệ thống, củng
cố kiến thức và rèn luyện tư duy; đặc biệt giúp bồi đắp tâm hồn thông qua tư duy
hình ảnh, hội họa và thường xuyên giúp giáo viên đánh giá được sự tiến bộ của học
sinh trong suốt quá trình ứng dụng đề tài.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp quan sát thực tiễn trong quá trình dạy và học ở trường
phổ thông nhằm thu thập các biểu hiện sinh động, khách quan về thái độ, hứng thú
cũng như mức độ tham gia hoạt động trong giờ học của học sinh.
- Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm nhằm mục đích
kiểm tra kết quả của việc sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Ngữ
4
văn theo quy trình được xác định trong đề tài. Ngoài ra tôi còn sử dụng một số
phương pháp chứng minh, minh họa, so sánh, đối chiếu, phân loại, thống kê.
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: phiếu bài tập, cách sử dụng
- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp.
- Tham khảo các tài liệu dạy học có liên quan.
- Sưu tầm, tra cứu, học hỏi từ đồng nghiệp.
6. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần Đặt vấn đề, Kết luận và Tài liệu tham khảo nội dung sáng kiến
gồm 4 phần
1. Cơ sở khoa học
2. Thực trạng của đề tài nghiên cứu
3. Giải pháp chủ yếu để thực hiện đề tài
4. Kết quả nghiên cứu