ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN THANH XUÂN
TRƯỜNG TIỂU HỌC THANH XUÂN TRUNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN CHO HỌC
SINH LỚP 5 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Lĩnh vực : Tiếng Việt
Cấp học : Tiểu học
Tên tác giả : Nghiêm Thị Thanh Hương
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung
Chức vụ : Giáo viên cơ bản
NĂM HỌC 2019 -2020
Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
theo định hướng phát triển năng lưc
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Cơ sở lí luận
Việc phát triển tiếng Việt và bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt có thể
nói là một công việc lớn đặt ra cho tất cả chúng ta. Môn Tiếng Việt ở bậc tiểu
học có vai trò rất quan trọng, nó không chỉ hình thành và phát triển các kĩ năng:
nghe, nói, đọc, viết cho học sinh mà môn Tiếng Việt còn góp phần cùng các
môn học khác phát triển tư duy, hình thành cho các em nhu cầu thưởng thức cái
đẹp, khả năng xúc cảm trước cái đẹp, trước buồn- vui - yêu- ghét của con người.
Cảm thụ văn học chính là sự cảm nhận những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc,
tế nhị và đẹp đẽ của văn học thể hiện trong tác phẩm, cuốn truyện, bài văn, bài
thơ hay trong cả một từ ngữ có giá trị của một câu văn, câu thơ...
Trong các năm học gần đây, thực hiện theo Thông tư
22/2016-TT/BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các đề kiểm tra định kì
môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học thường có một số câu hỏi về cảm thụ văn học ở
mức độ 3 và mức độ 4 theo định hướng phát triển nhằm phát huy năng lực cho
học sinh. Chính vì vậy, việc rèn luyện để nâng cao năng lực cảm thụ thơ văn là
một nhiệm vụ rất cần thiết cho học sinh Tiểu học.
Chương trình Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5 ở Tiểu học luôn coi nhiệm vụ
bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh là một nhiệm vụ quan trọng và
cần thiết. Ở lớp 5 yêu cầu các em cảm thụ ở mức cao hơn lớp 1;2;3;4. Tuy nhiên
để thực hiện yêu cầu này, bên cạnh sự giúp đỡ của giáo viên, mỗi học sinh cần
phải luôn kiên trì và sáng tạo mới cảm nhận được những bài thơ, bài văn hay, từ
đó mở mang thêm tri thức làm phong phú về tâm hồn con người.
Trong quá trình bồi dưỡng học sinh môn Tiếng Việt lớp 5, việc giúp cho
các em nâng cao năng lực cảm thụ thơ văn là một việc làm không thể thiếu được
đối với mỗi giáo viên đứng lớp.
1.2. Cơ sở thực tiễn
Đối với học sinh:
Trong quá trình dạy học môn Tiếng Việt, qua thực tế khảo sát học sinh,
tôi nhận thấy đa số các em có phần ngại học cảm thụ, một số em còn chưa biết
thế nào là cảm thụ thơ văn,
Đối với giáo viên:
Thời gian dành cho việc dạy học cảm thụ văn học không nhiều, chỉ được
dạy lồng ghép trong tiết học Tập đọc; Luyện từ và câu. Trong những tiết học
này, giáo viên chỉ đảm bảo kiến thức cơ bản đã gần như hết thời gian nên việc
2/19
Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
theo định hướng phát triển năng lưc
dạy cảm thụ cho các em chưa đạt. Bản thân giáo viên dạy học vấn đề này cũng
chưa đào sâu suy nghĩ nhiều.
Kiến thức bồi dưỡng nâng cao cảm thụ thơ văn dành cho giáo viên chưa
có hệ thống.
Sau đây là bảng thống kê kết quả khảo sát bài làm cảm thụ của học sinh
lớp 5A1 đầu năm học 2019-2020:
Số HS Cảm thụ tốt Biết cảm thụ Chưa biết cảm thụ
SL % SL % SL %
59 9 15,3 15 25,4 35 59,3
Nhìn vào bảng số liệu trên cho thấy tỉ lệ số học sinh cảm thụ tốt chưa cao,
tỉ lệ học sinh chưa biết cảm thụ còn quá nhiều. Chính vì thế tôi đã trăn trở suy
nghĩ làm thế nào để đưa chất lượng môn Tiếng Việt nói chung và cảm thụ thơ
văn cho học sinh nói riêng ngày càng đi lên.
Với những lí do trên, hiểu rõ trách nhiệm của người giáo viên trực tiếp
giảng dạy, tôi cần tiếp tục thực hiện tốt việc dạy và học theo chuẩn kiến thức, kĩ
năng và định hướng phát triển năng lực cho học sinh; khuyến khích sự sáng tạo
của học sinh, đáp ứng yêu cầu của “đổi mới toàn diện” nhằm nâng cao chất
lượng dạy và học. Trong sáng kiến kinh nghiệm này, căn cứ vào những lí do
trên, tôi đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu: “Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ
thơ văn cho học sinh lớp 5 theo định hướng phát triển năng lực” để giúp cho
học sinh tìm hiểu và tiếp thu một cách dễ dàng nhất nhằm nâng cao chất lượng
dạy và học.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở đánh giá thực trạng chất lượng dạy của đội ngũ giáo viên và
chất lượng học của học sinh, từ đó đề xuất các biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ
văn cho học sinh lớp 5 trong nhà trường.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5 trong nhà trường.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp bồi dưỡng kiến thức về cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
trong nhà trường.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp
5
Điều tra thực trạng việc bồi dưỡng kiến thức cảm thụ thơ văn cho học sinh
lớp 5
3/19
Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
theo định hướng phát triển năng lưc
Đề xuất một số giải pháp nhằm bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho
học sinh lớp 5 trong nhà trường.
Thực nghiệm kiểm chứng các giải pháp đã đề xuất.
5. Phạm vi nghiên cứu
Đối tượng khảo sát học sinh lớp 5A1 trong nhà trường.
Địa bàn nghiên cứu: Trường tiểu học nơi tôi công tác.
Thời gian nghiên cứu: Tháng 8/2019 – Tháng 5/2020
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí luận
Phân tích, tổng hợp các vấn đề dạy học Tiếng Việt nói chung để đề ra các
biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
6.2. Các phương pháp dạy học
Phương pháp hỏi đáp; Phương pháp nêu vấn đề; Phương pháp trực quan;
Phương pháp thảo luận nhóm,...
6.3. Các phương pháp nghiên cứu thực tế:
Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm. Tiến hành xem xét thực
trạng chất lượng dạy và học cảm thụ thơ văn lớp 4;5 của nhà trường trong thời
gian từ tháng 8/2019 đến tháng 5/2020.
6.4. Các phương pháp khác
Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê để xử lý
các số liệu và so sánh, phân tích các kết quả nghiên cứu.
4/19
Một số biện pháp bồi dưỡng cảm thụ thơ văn cho học sinh lớp 5
theo định hướng phát triển năng lưc
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ BỒI DƯỠNG CẢM THỤ THƠ VĂN
CHO HỌC SINH LỚP 5
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
1.1.1 Căn cứ vào Mục tiêu giáo dục Tiểu học
Giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu
cho sự phát triển những nhiệm vụ lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ
và các kĩ năng cơ bản cho học sinh tiếp tục học Trung học cơ sở.
1.1.2 Căn cứ vào nội dung và chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học
Bám sát mục tiêu giáo dục Tiểu học, chương trình môn Tiếng Việt ở Tiểu
học luôn coi nhiệm vụ bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ văn cho học sinh là một
nhiệm vụ quan trọng nhằm “Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói
quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần phát triển và hình
thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.
1.1.3 Căn cứ vào đặc điểm tâm - sinh lý của học sinh tiểu học
1.1.3.1 Tri giác
Đặc điểm tri giác của học sinh tiểu học là tươi sáng, sắc bén. Trong những
năm đầu của bậc tiểu học tri giác của học sinh thường gắn với hành động, với
hoạt động thực tiễn của trẻ.
1.1.3.2 Khả năng chú ý
Đối với học sinh Tiểu học cùng một lúc các em chưa chú ý đến được nhiều
đối tượng ,việc duy trì sự tập trung chưa cao. Do đó để bồi dưỡng năng lực cảm
thụ thơ văn, giáo viên nên phối hợp linh hoạt các biện pháp, các con đường tiếp
cận khác nhau.
1.1.3.3 Trí nhớ
Nhìn chung trẻ em Tiểu học có trí nhớ tốt, cả ghi nhớ chủ định và không
chủ định đều đang phát triển, ở cuối bậc tiểu học ghi nhớ chủ định của các em
phát triển mạnh. Việc ghi nhớ các tài liệu trực quan hình tượng có nhiều hiệu
quả. Điều này cho ta thấy tác dụng của việc rèn luyện thường xuyên các tố chất
ngôn ngữ là vô cùng cần thiết.
1.1.3.4 Tưởng tượng
Tưởng tượng của học sinh Tiểu học được hình thành trong quá trình học
tập. Ở các lớp đầu bậc Tiểu học hình ảnh tưởng tượng của các em còn giản đơn
và không bền vững. Hình ảnh tưởng tượng của các em bền vững và gần thực tế
hơn khi các em bắt đầu có khả năng tưởng tượng dựa trên những tri giác đã có
từ trước và dựa trên vốn ngôn ngữ.
5/19