M T S BI NỘ Ố Ệ PHÁP NÂNG CAO CH T L NGẤ ƯỢ
GI I TOÁN CÓ L I VĂN CHO H C SINH L P 2Ả Ờ Ọ Ớ
PH N M ĐUẦ Ở Ầ
I. Lý do ch n sáng ki n kinh nghi m:ọ ế ệ
Nh chúng ta đã bi t, m c tiêu giáo d c là qu c sách hàng đu. Xu t phátư ế ụ ụ ố ầ ấ
t m c tiêu giáo d c b c Ti u h c là góp ph n đào t o nh ng con ng i lao đngừ ụ ụ ậ ể ọ ầ ạ ữ ườ ộ
thông minh, linh ho t, năng đng, ch đng, sáng t o và thích ng. B c Ti u h cạ ộ ủ ộ ạ ứ ậ ể ọ
là n n t ng c a giáo d c ph thông và cũng là n n t ng c a dân trí. Trên c sề ả ủ ụ ổ ề ả ủ ơ ở
đi m i ph ng pháp d y h c phù h p v i xu th chung c a c n c v yêu c uổ ớ ươ ạ ọ ợ ớ ế ủ ả ướ ề ầ
giáo d c hi n nay. Vi c đi m i ph ng pháp d y h c nói chung và môn Toánụ ệ ệ ổ ớ ươ ạ ọ
nói riêng là c n thi t.ầ ế
Phân môn Toán trong ch ng trình gi ng d y Toán l p 2 chi m m t v tríươ ả ạ ớ ế ộ ị
quan tr ng trong b c Ti u h c. Nó là n n t ng cho vi c h c t t môn Toán cácọ ậ ể ọ ề ả ệ ọ ố ở
l p ti p theo c a b c Ti u h c và Trung h c sau này.ớ ế ủ ậ ể ọ ọ
Xu t phát t m c đích, yêu c u c a ch ng trình Toán l p 2. T nh ng h nấ ừ ụ ầ ủ ươ ớ ừ ữ ạ
ch c a tâm lý l a tu i. T tình hình th c ti n, trình đ nh n th c c a h c sinhế ủ ứ ổ ừ ự ễ ộ ậ ứ ủ ọ
ti u h c nói chung, c a l p tôi nói riêng, các em đa s “ Gi i toán có l i văn” cònể ọ ủ ớ ố ả ờ
y u vì nhi u nguyên nhân, trong đó v n là: Do đc đi m sinh lý l a tu i, các emế ề ẫ ặ ể ứ ổ
th ng v i vàng h p t p, nên đôi khi ch a hi u k đ bài đã v i vàng làm bài,ườ ộ ấ ấ ư ể ỹ ề ộ
d n đn k t qu ch a cao.ẫ ế ế ả ư
T nh ng v n đ nh n th c trên, tôi th y trong nh ng năm qua, vi c th cừ ữ ấ ề ậ ứ ấ ữ ệ ự
hi n đi m i PPDH tr ng ti u h c đang còn r t h n ch , ch a th c s đápệ ổ ớ ở ườ ể ọ ấ ạ ế ư ự ự
ng đc yêu c u trong vi c đi m i PPDH.ứ ượ ầ ệ ổ ớ Chính vì v y, tôi mu n tìm ra m tậ ố ộ
s gi i pháp c b n đ th c hi n có hi u qu vi c đi m i PPDH cho phân mônố ả ơ ả ể ự ệ ệ ả ệ ổ ớ
gi i toán có l i văn ả ờ (l p ớ2) mà tôi đang th c hi n gi ng d y, v i mong mu nự ệ ả ạ ớ ố
góp ph n nh bé c a mình vào vi c đi m i PPDH đt hi u qu cao.ầ ỏ ủ ệ ổ ớ ạ ệ ả
II. Đi m m i c a sáng ki n. ể ớ ủ ế
Qua tìm hi u th c t , tôi nh n th y ể ự ế ậ ấ vi c nâng cao ch t l ng d y h c mônệ ấ ượ ạ ọ
Toán Ti u h c nói chung và h c sinh l p 2 nói riêng, b n thân tôi cũng nhở ể ọ ọ ớ ả ư
nhi u b n đng nghi p còn băn khoăn trăn tr , làm th nào đ nâng cao ch tề ạ ồ ệ ở ế ể ấ
l ng gi i toán có l i văn cho h c sinh l p 2. b n thân tôi c n ph i nghiên c u,ượ ả ờ ọ ớ ả ầ ả ứ
tìm các bi n pháp gi ng d y thích h p, giúp các em gi i bài toán m t cách v ngệ ả ạ ợ ả ộ ữ
vàng; m t khác giúp các em có ph ng pháp suy lu n thông qua cách trình bày, l iặ ươ ậ ờ
gi i đúng, ng n g n, sáng t o trong cách th c hi n. T đó giúp các em h ng thú,ả ắ ọ ạ ự ệ ừ ứ
say mê h c toán. V i nh ng lý do trên, tôi đã ch n gi i pháp ọ ớ ữ ọ ả “ M t sộ ố bi n phápệ
nâng cao ch t l ng gi i toán có l i văn cho h c sinh l p 2”ấ ượ ả ờ ọ ớ
Vi c nghiên c u đ xây d ng đ tài sáng ki n kinh nghi m này đã ti nệ ứ ể ự ề ế ệ ế
hành trong th i gian dài, đc b n thân rút kinh nghi m qua quá trình gi ng d y,ờ ượ ả ệ ả ạ
đc bi t là ặ ệ ph nầ gi i toán có lảiờ văn . Nh ng kinh nghi m tích lu đc trongữ ệ ỹ ượ
gi ng d y trong đó có s ti n b c a h c sinh, đc giáo viên ghi chép vào nh tả ạ ự ế ộ ủ ọ ượ ậ
kí d y h c. Nh ng k t qu gi ng d y đc b n thân th ng xuyên c p nh t đạ ọ ữ ế ả ả ạ ượ ả ườ ậ ậ ể
1
so sánh, rút kinh nhi m vào t ng th i đi m trong năm h c và so sánh k t qu v iệ ừ ờ ể ọ ế ả ớ
nh ng năm h c tr c. T đó đ ra nh ng bi n pháp đ gi ng d y đt k t quữ ọ ướ ừ ề ữ ệ ể ả ạ ạ ế ả
cao h n.ơ
PH NẦ N IỘ DUNG
I. TH C TR NG C A V N Đ GI I TOÁN CÓ L I VĂN:Ự Ạ Ủ Ấ Ề Ả Ờ
1. Thu n l i:ậ ợ Ban giám hi u nhà trệng r t quan tâm và coi tr ng ch tườ ấ ọ ấ
l ng, hi u qu d y h c. Đc bi t là nh ng l p m t, hai luôn đc đt lên hàngượ ệ ả ạ ọ ặ ệ ữ ớ ộ ượ ặ
đu.ầ
- Nhà trưng, chuyên môn luôn chú tr ng chuyên đ "Đi m i ph ngờ ọ ề ổ ớ ươ
pháp d y h c gi i toán có l i văn".ạ ọ ả ờ
- Ph huynh luôn quan tâm đn vi c h c t p c a con em mình. Các em cóụ ế ệ ọ ậ ủ
đy đ đ dùng h c t p và có m t s em chu n b bài tr c khi đn l p và cóầ ủ ồ ọ ậ ộ ố ẩ ị ướ ế ớ
cùng m t đ tu i.ộ ộ ổ
2. Khó khăn: V i th c t h c sinh l p tôi còn có m t s em gi i toán có l iớ ự ế ọ ớ ộ ố ả ờ
văn thi u chính xác, ch a đúng, tính toán còn sai, nhi u khi làm bài ch a có kế ư ề ư ỹ
năng phán đoán, suy lu n, không bi t làm th nào ? Các em r t s h c. Mà mônậ ế ế ấ ợ ọ
toán là môn "Th thao trí tu " v a giúp các em gi i trí tinh th n, v a giúp vi cể ệ ừ ả ầ ừ ệ
d y t t môn toán là đi u c n thi t mà giáo viên c n quan tâm.ạ ố ề ầ ế ầ
3. Nguyên nhân:
- Là ng i tr c ti p ti p thu nh ng ki n th c thì nguyên nhân h c sinh gi i toánườ ự ế ế ữ ế ứ ọ ả
y u có th k đn là do :ế ể ể ế
- H c sinh l i h c: Qua quá trình gi ng d y, b n thân nh n th y r ng các emọ ườ ọ ả ạ ả ậ ấ ằ
h c sinh y u kém là nh ng h c sinh cá bi t, vào l p không ch u chú ý chuyên tâmọ ế ữ ọ ệ ớ ị
vào vi c h c, v nhà thì không xem bài, không chu n b bài, không làm bài t p, cệ ọ ề ẩ ị ậ ứ
đn gi h c thì c p sách đn tr ng. Còn m t b ph n nh thì các em không xácế ờ ọ ắ ế ườ ộ ộ ậ ỏ
đnh đc m c đích c a vi c h c. Các em ch đi đn khi lên l p, nghe giáo viênị ượ ụ ủ ệ ọ ỉ ợ ế ớ
gi ng bài r i ghi vào nh ng n i dung đã h c sau đó v nhà l y t p ra “h c v t”ả ồ ữ ộ ọ ề ấ ậ ọ ẹ
mà không hi u đc n i dung đó nói lên đi u gì. Ch a có ph ng pháp và đngể ượ ộ ề ư ươ ộ
c h c t p đúng đn.ơ ọ ậ ắ
- H c sinh không có th i gian cho vi c t h c: Đa s h c sinh c a tr ng đu ọ ờ ệ ự ọ ố ọ ủ ườ ề ở
nông thôn, gia đình ch y u là s ng b ng ngh nông, các em nhà ph i ph giúpủ ế ố ằ ề ở ả ụ
gia đình vi c đng án, chăn nuôi. ệ ồ
- H c sinh b h ng ki n th c t l p nh : Đây là m t đi u không th ph nh nọ ị ỏ ế ứ ừ ớ ỏ ộ ề ể ủ ậ
v i ch ng trình h c t p hi n nay. Nguyên nhân này có th nói đn m t ph n l iớ ươ ọ ậ ệ ể ế ộ ầ ỗ
c a giáo viên là ch a đánh giá đúng trình đ c a h c sinh.ủ ư ộ ủ ọ
Năm h c 201ọ8 – 2019 tôi đc phân công d y l p 2ượ ạ ớ B. Lp có ớ25 h c sinh. Chaọ
mẹ các em đu làm nông nên vi c h ng d n, nh c nh con em còn ch a đcề ệ ướ ẫ ắ ở ư ượ
quan tâm l m. Còn phó m c cho nhà tr ng và giáo viên. Nên trong gi h c toánắ ặ ườ ờ ọ
các em còn làm bài sai nhi u.ề
Tôi đã ti n hành kh o sát ch t l ng đu năm nh sau:ế ả ấ ượ ầ ư
Sĩ sốGi iỏKháTrung bình Y uế
2
25 SL T lỷ ệ SL T lỷ ệ SL T lỷ ệ SL T lỷ ệ
4 16,0 5 20,0 11 44.0 5 20.0
Đ kh c ph c nh ng h n ch và tìm ra bi n pháp nâng cao ch t l ng gi iể ắ ụ ữ ạ ế ệ ấ ượ ả
toán có l i văn cho h c sinh. Tôi đã ti n hành m t s bi n pháp sau:ờ ọ ế ộ ố ệ
II. BI N PHÁP VÀ T CH C TH C HI NỆ Ổ Ứ Ự Ệ
1. Đi u tra, phân lo i đi t ng h c sinhề ạ ố ượ ọ
Qua đi u tra đu năm, tôi phân lo i nh ng em còn y u v lo i toán đi n hìnhề ầ ạ ữ ế ề ạ ể
nào đ tôi k p th i kèm c p các em.ể ị ờ ặ
L p tôi có em: ớHùng, S , Thi n, Hoàng Nh , Ki uỹ ệ ư ề là nh ng em gi i toánữ ả
còn y u. Các em th ng s làm lo i toán này. Các em không bi t gi i, hay tr l iế ườ ợ ạ ế ả ả ờ
sai, làm tính không đúng. Tôi luôn quan tâm đng viên các em h c sinh đ các emộ ọ ể
chăm h c, tích c c làm bài, các em t tin vào kh năng c a mình đ suy nghĩ, phánọ ự ự ả ủ ể
đoán tìm cách gi i đúng.ả
Trong các gi lên l p tôi luôn đng viên cho các em suy nghĩ tìm ra cách gi i.ờ ớ ộ ả
Tôi th ng xuyên ki m tra bài làm c a em trên l p, ch m ch a cùng v i h c sinhườ ể ủ ớ ấ ữ ớ ọ
đ c ng c ki n th c. Tuyên d ng khen th ng k p th i b ng ể ủ ố ế ứ ươ ưở ị ờ ằ l iờ nh nậ xét n uế
các em có c g ng (m c dù ch a đt yêu c u) đ các em ph n kh i h c t p, xoáố ắ ặ ư ạ ầ ể ấ ở ọ ậ
đi n t ng s gi i toán.ấ ượ ợ ả
V nhà : Tôi yêu c u các em làm l i bài toán v a gi i l p đ các em y uề ầ ạ ừ ả ở ớ ể ế
kém n m v ng cách gi i. L n sau g p lo i bài nh th là làm đc ngay. Tôi cònắ ữ ả ầ ặ ạ ư ế ượ
yêu c u ph huynh k t h p ch t ch v i giáo viên, có trách nhi m h ng d n conầ ụ ế ợ ặ ẽ ớ ệ ướ ẫ
h c nhà giúp các em làm đy đ bài t p cô giao. Ngoài ra tôi còn giao cho nh ngọ ở ầ ủ ậ ữ
em gi i toánỏ l p m i em gi i giúp m t em kém. L p thành đôi b n cùng ti nở ớ ỗ ỏ ộ ậ ạ ế
b ng cách : Gi truy bài ki m tra bài làm c a b n. N u b n gi i sai thì h ngằ ờ ể ủ ạ ế ạ ả ướ
d n gi i l i cho b n n m đc ph ng pháp gi i toán. Khi giao bài v nhà khôngẫ ả ạ ạ ắ ượ ươ ả ề
nên giao nhi u, ch c n giao 1 đn 2 bài cho h c sinh làm thôi, tôi l ng thêmề ỉ ầ ế ọ ồ
nh ng bài toán vui g n v i th c t giúp các em h ng thú h c toán h n.ữ ắ ớ ự ế ứ ọ ơ
2. Gi ng bài m i k t h p c ng c , v n d ng ki n th c đã h c :ả ớ ế ợ ủ ố ậ ụ ế ứ ọ
Gi ng bài m i trong ti t h c Toán h t s c quan tr ng. H c sinh có v nả ớ ế ọ ế ứ ọ ọ ậ d ngụ
luy n t p gi i Toán đúng hay sai là ch này. Do v y, trong khi d y, tôiệ ậ ả ở ỗ ậ ạ luôn b oả
đm truy n th đ n i dung ki n th c c a bài h c b ng cách.ả ề ụ ủ ộ ế ứ ủ ọ ằ
Chu n b bài h t s c chu đáo, c n th n.ẩ ị ế ứ ẩ ậ So n bài tr c ạ ướ hai ngày đ có thêmể
th i gian nghiên c u, hi u k yêu c u n i dung c a bài h c.ờ ứ ể ỹ ầ ộ ủ ọ
Khi so n bài, tôi luôn tìm h ng gi ng bài m i m t cách d hi u nh t điạ ướ ả ớ ộ ễ ể ấ ố
v iớ trò mà v n phát huy đc t duy c a trò, l y "h c sinh làm trung tâm".ẫ ượ ư ủ ấ ọ
Vì v y, k t h p v i khâu chu n b bài c a h c sinh, trong m i ti t d y bàiậ ế ợ ớ ẩ ị ủ ọ ỗ ế ạ
m i, tôi cung c p đ n i dung bài, đng th i khuy n khích h c sinh v n d ngớ ấ ủ ộ ồ ờ ế ọ ậ ụ
ki n th c đã h c có liên quan th c hi n ph ng châm "ôn cũ, h c m i".ế ứ ọ ự ệ ươ ọ ớ
V i cách th c hi n nh th , h c sinh s ti p thu bài m t cách nh nhàng màớ ự ệ ư ế ọ ẽ ế ộ ẹ
đy đ ki n th c, đc c ng c ki n th c cũ có h th ng, v n d ng gi i Toánầ ủ ế ứ ượ ủ ố ế ứ ệ ố ậ ụ ả
3
s linh ho t, không b gò ép ph thu c, t o cho h c sinh có thói quan ch đngẽ ạ ị ụ ộ ạ ọ ủ ộ
tích c c trong gi iự ả Toán.
a) l p m tỞ ớ ộ : Các em đã h cọ các bài toán đn gi n:ơ ả Gi i b ngả ẳ 1 phép tính về
thêm b t nhi u h n 1 s đn v . Lo i toán này đn gi n. Nh ng cũng ph i c ngớ ề ơ ố ơ ị ạ ơ ả ư ả ủ
cố cho các em n m v ng thì m i làm đc các bài toán l p trên.ắ ữ ớ ượ ở ớ
Ví d :ụ
- An c t đc 5 bông hoa, Lan c t đc nhi u h n An 2 bông hoa. H i Lanắ ượ ắ ượ ề ơ ỏ
c t đc m y bông hoa?ắ ượ ấ
- Lam có 7 quy n v , Nhàn có 5 quy n v . H i ai có nhi u v h n và nhi uể ở ể ở ỏ ề ở ơ ề
h n bao nhiêu quy n v ?ơ ể ở
Đây là các bài toán có d ki n c th . Các em c n suy nghĩ làm tính c ng hayữ ệ ụ ể ầ ộ
tính tr là đúng và chú ý d a vào câu h i mà tr l i cho đúng.ừ ự ỏ ả ờ
b) l p haiỞ ớ : Các em đcượ ôn l iạ các d ngạ toán l pớ 1 và luy nệ thêm các d ngạ
toán này v i các s trong ph m vi 100, giúp các em hi u m i quan h gi a các điớ ố ạ ể ố ệ ữ ố
t ng v i các d ki n đn gi n c a bài toán. T đó hình thành t duy toán choượ ớ ữ ệ ơ ả ủ ừ ư
h c sinh, giúp các em phân tích, t ng h p, gi i đc các d ng toán nhanh, chínhọ ổ ợ ả ượ ạ
xác. B c đu có k năng trình bày bài toán.ướ ầ ỹ
c) Hình th c rèn luy n ứ ệ : H cọ sinh nh nậ xét d ki n,ữ ệ tóm t t đắ ề toán, tìm ra cách
gi i v i cách làm này h c sinh m nh d n, t tin vào b n thân, d n d n ham thíchả ớ ọ ạ ạ ự ả ầ ầ
gi i toán đả ể thể hi nệ kh năng chín mình.ả
Vai trò c a ng i th y r t quan tr ng. L i phát bi u c a các em dù đúngủ ườ ầ ấ ọ ờ ể ủ
hay sai, tôi cũng ph i có l i đng viên h p lý. N u h c sinh phát bi u sai, ho cả ờ ộ ợ ế ọ ể ặ
ch a đúng, tôi đng viên "g n đúng r i, em c n suy nghĩ thêm n a, thì s đúngư ộ ầ ồ ầ ữ ẽ
h n ..." giúp các em c g ng suy nghĩ làm b ng đc, ch không nên nói "sai r i,ơ ố ắ ằ ượ ứ ồ
không đúng..." làm m t h ng c a h c sinh, c ch h c sinh t ti, chán h c.ấ ứ ủ ọ ứ ế ọ ự ọ
B c này là b c quan tr ng giúp h c sinh không s gi i toán, thích thi nhauướ ướ ọ ọ ợ ả
làm đ kh ng đnh mình, t đó có k năng gi i toán v ng ch c v i l i gi i thôngể ẳ ị ừ ỹ ả ữ ắ ớ ờ ả
th ng .ườ
Ví d 1ụ: M nh v i xanh dài 55 dm. M nh v i đ dài h n m nh v i xanh 9 dm.ả ả ả ả ỏ ơ ả ả
H i m nh v i đ dài bao nhiêu đ- xi- mét ?ỏ ả ả ỏ ề
+ Có h c sinh gi i nh sau :ọ ả ư
M nh v i đ dài là :ả ả ỏ
55 + 9 = 64 (m nh v i)ả ả
Đáp số : 64 m nh v iả ả
Tôi h i : Đn v c a bài toán là gì ?ỏ ơ ị ủ
H c sinh tr l i : đ xi métọ ả ờ ề
Tôi h i : V y trong bài gi i con đã ghi đúng tên đn v c a bài toán ch a ?ỏ ậ ả ơ ị ủ ư
Lúc này h c sinh s nh n ra ch thi u sót trong bài gi i c a mình và t s aọ ẽ ậ ỗ ế ả ủ ự ử
l i sai đó.ỗ
Ví d bài 3 trang 63:ụ M nh v i màu xanh dài 34dm, m nh v i màu tím ng nả ả ả ả ắ
h n m nh v i màu xanh 15dm. H i m nh v i màu tím dài bao nhiêu đê-xi-mét?ơ ả ả ỏ ả ả
M t s h c sinh trình bày bài gi i nh sau:ộ ố ọ ả ư
S dm m nh v i màu tím dài là:ố ả ả
4
34 – 15 = 19 (dm)
Đáp số: 19 dm
Ho c:ặ
M nh v i màu tím là:ả ả
34 – 15 = 19 (dm)
Đáp số: 19 dm
Tôi li n đa ra các bài h c sinh gi i lên b ng, ch ra t ng ch sai c thề ư ọ ả ả ỉ ừ ỗ ụ ể
cho h c sinh và đ h c sinh so sánh đi chi u các bài v i nhau: bài trình bày saiọ ể ọ ố ế ớ -
bài trình bày đúng đ h c sinh th y đc ch sai c a mình.ể ọ ấ ượ ỗ ủ
Bài gi i đc trình bày nh sau:ả ượ ư
Đ dài m nh v i màu tím là:ộ ả ả
34 – 15 = 19 (dm)
Đáp số: 19 dm
Ho c:ặ
M nh v i màu tím dài là:ả ả
34 – 15 = 19 (dm)
Đáp số: 19 dm
Th ng khi gi i bài toán có l i văn v i các s đo đ dài, h c sinh th ngườ ả ờ ớ ố ộ ọ ườ
vi t c tên đn v cùng v i s đo ho c vi t t t tên đn v đo câu l i gi i.ế ả ơ ị ớ ố ặ ế ắ ơ ị ở ờ ả
Đi v i bài toán có l i văn mà có s đo đ dài, tôi ph i h ng d n h c sinhố ớ ờ ố ộ ả ướ ẫ ọ
cách trình bày bài gi i cho đúng t , câu tr l i đn các phép tính.ả ừ ả ờ ế
Ví d 3ụ : Thùng th nh t đng 25 lít d u. Thùng th hai đng 30 lít d u. H iứ ấ ự ầ ứ ự ầ ỏ
thùng nào đng nhi u d u h n và nhi u h n bao nhiêu lít ?ự ề ầ ơ ề ơ
Có h c sinh gi i nh sau :ọ ả ư
S lít d u thùng đng nhi u h n là :ố ầ ự ề ơ
30 - 25 = 5 (lít)
Đáp số : 5 lít
Tôi h i : Ta c n tìm đi u gì ?ỏ ầ ề
H c sinh tr l i : Thùng nào đng nhi u h n và nhi u h n bao nhiêu lít ?ọ ả ờ ự ề ơ ề ơ
Tôi l i h i ti p : Câu tr l i này đã nói rõ đi u đó ch a ? Còn thi u ý nào ?ạ ỏ ế ả ờ ề ư ế
Lúc này h c sinh s nh n ra trong câu tr l i này ch a nêu đc thùng nàoọ ẽ ậ ả ờ ư ượ
đng nhi u h n và ph i b sung và ch a vào bài gi i là :ự ề ơ ả ổ ữ ả
Thùng th hai đng nhi u h n và nhi u h n là :ứ ự ề ơ ề ơ
30 - 25 = 5 (l)
Đáp số : 5 l
Bên c nh vi c cung c p đ tr ng tâm bài h c, rèn cách luy n t p thành th o,ạ ệ ấ ủ ọ ọ ệ ậ ạ
tôi còn luôn quan tâm t i vi c m r ng, nâng cao ki n th c t chính nh ng bài t pớ ệ ở ộ ế ứ ừ ữ ậ
trong SGK, v bài t p toán.ở ậ
3. Phát tri n, tìm tòi n i dung ki n th c sách giáo khoa :ể ộ ế ứ
5