1
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Xã hội hiện đại cùng với cuộc cách mạng 4.0 đã mang đến cho con người
nhiều đổi thay tích cực và chất lượng cuộc sống đang ngày càng được nâng cao.
Con người được tiếp cận với công nghệ và những cải tiến về hầu hết các lĩnh vực,
trong đó có giáo dục và đào tạo. Vì thế các em học sinh thời nay có nhiều cơ hội để
học tập, trải nghiệm và phát triển bản thân…Trong xu thế chung đó, trường học
ngoài việc đầu tư đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu
ngày càng cao hơn kiến thức còn phải đối mặt và giải quyết hàng loạt vấn đề liên
quan đến sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.
Chính vì thế, trong những năm gần đây, nhiều tổ chức, các trường học, các
nhà giáo dục, nhà tâm lý đã rất quan tâm đến các hoạt động tư vấn học đường.Vấn
đề tư vấn học đường đã trở thành một đề tài nóng bỏng, cấp thiết và là nhu cầu
thiết thực từ các nhà giáo, các em học sinh và các bậc phụ huynh. Nhận thức được
tầm quan trọng của công tác này, trong thời gian qua các trường học thực hiện
công tác tư vấn để giúp cho các em khắc phục những khó khăn về tâm lý, học sinh
có hành vi lệch chuẩn. Đồng thời, công tác tư vấn học đường cũng giúp học sinh
xác định được mục tiêu, lựa chọn phương pháp học tập hiệu quả và định hướng
nghề nghiệp phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu về nguồn nhân lực của xã
hội.Trong tư vấn học đường hiện nay, vấn đề giáo dục giới tính và sức khỏe giúp
học sinh có kiến thức để có lối sống lành mạnh, an toàn cũng rất được quan tâm
thực hiện...
Quan tâm đến những nội dung thiết thực đó nên công tác tư vấn học đường
ngày càng được coi trọng để nâng cao hiệu quả, góp phần xây dựng được môi
trường học tập thân thiện, an toàn, lành mạnh và tiến bộ. Làm tốt công tác tư vấn
học đường là góp phần hạn chế những vấn đề, vụ việc tiêu cực gây nhức nhối trong
xã hội liên quan đến lứa tuổi vị thành niên: như bạo lực học đường, hành vi lệch
chuẩn, nạn xâm hại tình dục, tình trạng rối loạn tâm lý, giúp học sinh có kỹ năng
sống, có ý thức vươn lên học tập, rèn luyện, biết tự chủ trên con đường tích lũy
kiến thức, rèn luyện kỹ năng, lập thân, lập nghiệp.
Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng được thành lập năm 1920, là ngôi trường
có bề dày truyền thống gần 100 năm dạy tốt - học tốt. Đây là trường THPT đầu
tiên của tỉnh Nghệ An được Nhà nước tặng thưởng danh hiệu cao quý Anh hùng
Lao động vào năm 2010. Tại trường THPT Huỳnh Thúc Kháng, hoạt động giáo
dục toàn diện luôn luôn được quan tâm coi trọng. Cùng với việc nâng cao chất
lượng dạy học chính khóa, trường THPT Huỳnh Thúc Kháng không ngừng đẩy
mạnh công tác Tư vấn học đường và luôn xác định đây là một nội dung quan trọng
trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục của nhà trường. Trong những năm gần đây,
trường THPT Huỳnh Thúc Kháng đã đạt được kết quả đáng ghi nhận trong công
tác tư vấn học đường. Mặc dù vậy, trong quá trình tổ chức thực hiện công tác này,
nhà trường cũng đã và gặp nhiều khó khăn, vướng mắc...Trong đó, đặc điểm tâm lí
2
lứa tuổi học sinh THPT về thể chất, sinh lí, tâm lí, nhân cách đang dần phát triển theo
hướng ổn định dần nhưng cũng gặp không ít khó khăn, cần có sự trợ giúp tư vấn.
Vấn đề nâng cao chất lượng của công tác tư vấn học đường đã và đang thu
hút sự quan tâm của xã hội.
Từ thực tế và hiệu quả đạt được của công tác Tư vấn học đường ở trường
THPT Huỳnh Thúc Kháng trong thời gian qua, chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Một
số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác Tư vấn học đường cho học sinh
ở trường THPT Huỳnh Thúc Kháng, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An”.
Trong phạm vi thực hiện đề tài này, chúng tôi đề cập chủ yếu đến những vấn
đề chủ yếu sau đây:
- Lý do chọn đề tài và tính cấp thiết của việc thực hiện công tác Tư vấn học
đường trong giai đoạn hiện nay;
- Đánh giá tình hình thực tiễn để từ đó làm rõ được những kết quả đạt được
và những hạn chế, yếu kém của công tác tư vấn học đường ở các trường học trong
thời gian qua;
- Khái quát, tổng hợp những cơ sở khoa học và ý nghĩa quan trọng của việc
thực hiện công tác tư vấn học đường trong giai đoạn hiện nay;
- Thực hiện một số nội dung điều tra, khảo sát tình hình thực tế trong quá
trình thực hiện công tác tư vấn học đường ở trường THPT Huỳnh Thúc Kháng;
- Trình bày một số biện pháp phù hợp, linh hoạt để tổ chức thực hiện nhằm
nâng cao hiệu quả của công tác Tư vấn học đường;
- Kết quả đạt được của công tác Tư vấn học đường trong hoạt động giáo dục toàn
diện và đổi mới phương pháp dạy học hiện nay tại trường THPT Huỳnh Thúc Kháng;
- Ý nghĩa của việc thực hiện công tác tư vấn học đường trong việc thực hiện
đổi mới toàn diện và căn bản giáo dục và đào tạo, “lấy người học làm trung tâm”,
“chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn
diện phẩm chất và năng lực người học” (Trích Nghị quyết số 29 của BCH TW
Đảng cộng sản Việt Nam ngày 04 tháng 11 năm 2013)
- Một số kiến nghị, đề xuất để nâng cao chất lượng của công tác Tư vấn học
đường góp phần hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh ở
trường THPT trong giai đoạn hiện nay.
Tính khoa học, tính sư phạm, tính mới, tính thực tiễn của đề tài chính là việc
thực hiện và vận dụng cơ sở lý luận vào thực tiễn công tác tư vấn học đường tại
trường THPT Huỳnh Thúc Kháng một cách phù hợp, linh hoạt đạt hiệu quả đã góp
phần nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục toàn diện của đơn vị. Từ đó, mong
muốn của chúng tôi là đề tài có thể được mở rộng phạm vi thực hiện ở nhiều
trường học, đặc biệt là các trường trên địa bàn tỉnh Nghệ An và công tác tư vấn
học đường ngày càng được tiến hành nghiêm túc, kịp thời, thường xuyên, chất
lượng và hiệu quả hơn nữa.
3
PHẦN II: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ KHOA HỌC
1.1. Khái niệm cơ bản
Các khái niệm như tư vấn, tư vấn học đường, tư vấn tâm lý học đường,… đã
không còn xa lạ đối với nhiều người trong chúng ta. Trong quá trình tìm hiểu, thực
hiện các văn bản hướng dẫn và tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng năng lực tư
vấn cho giáo viên làm công tác tư vấn do Sở giáo dục và đào tạo Nghệ An phối
hợp tổ chức, chúng tôi được hiểu rõ hơn về những khái niệm này như sau:
Tư vấn là một quá trình mà một cá nhân dựa trên sự hiểu biết của mình về
một lĩnh vực nào đó đưa ra những hướng dẫn, chỉ bảo, lời khuyên (Theo Từ điển
Bách khoa Việt Nam) và Tư vẫn là “Góp ý kiến về những vấn đề hỏi đến nhưng
không có quyền quyết định” (Theo Từ điển Hán Việt, NXB Khoa học xã hội, 2007,
trang 507).
Tư vấn học đường là một tiến trình giúp đỡ học sinh, phụ huynh, giáo viên tự
tìm hiểu mình để biết được những đặc điểm tính cách, những năng lực tiềm ẩn và
những hành vi của mình...Đồng thời giúp họ cách giải quyết tối ưu trong các mối
quan hệ và trong cuộc sống nhằm góp phần làm tốt hoạt động giáo dục học
sinh…(Trích Tài liệu Bồi dưỡng năng lực tư vấn cho giáo viên làm công tác tư vấn
cho học sinh, Trường Đại học Vinh, năm 2019).
Tư vấn tâm lý cho học sinh “là sự hỗ trợ tâm lý, giúp học sinh nâng cao hiểu
biết về bản thân, hoàn cảnh gia đình, mối quan hệ xã hội, từ đó tăng cảm xúc tích
cực, tự đưa ra quyết định trong tình huống khó khăn học sinh gặp phải khi đang
học tại nhà trường”. (Trích Thông tư số 31/2017/TT-BGDĐT ngày 18/12/2017
Hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông)
Công tác tư vấn cho học sinh là góp phần định hướng cho học sinh trước
những khó khăn về tâm lý, tình cảm, những bức xúc của lứa tuổi; Tư vấn để tránh
những hành vi lệch chuẩn; Tư vấn để học sinh vượt qua những vướng mắc trong
học tập, trong định hướng nghề nghiệp hoặc những khó khăn gặp phải trong về
giới tính và sức khỏe. Từ đó, có điều kiện thuận lợi để giúp học sinh phát triển
phẩm chất và năng lực học sinh trong môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh,
thân thiện.
1.2. Cơ sở lý luận và các văn bản chỉ đạo thực hiện
Để các cơ sở giáo dục thực hiện có cơ sở thực hiện được mục tiêu đó, các
cấp, các ngành đã có nhiều văn bản chỉ đạo công tác giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ
năng, công tác tư vấn, tham vấn học đường như:
Luật giáo dục (năm 2015) đã quy định rõ rằng: “Mục tiêu của giáo dục phổ
thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và
các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình
thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách
4
nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao
động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Nghị quyết 29 của BCH TW Đảng ngày 4/11/2013 đã chỉ đạo và định hướng
đổi mới căn bản và toàn diện Giáo dục - đào tạo là:“Phát triển Giáo dục và đào tạo
là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình
giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm
chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường
kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội.”
Nghị quyết 44/NQ-CP (9/6/2014) về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục -
đào tạo nêu "đổi mới chương trình giáo dục theo hướng phát triển năng lực và
phẩm chất người học; chú trọng giáo dục lý tưởng, đạo đức.."
Quyết định 1501/QĐ-TTg ngày 28/8/2015 phê duyệt đề án "Tăng cường
giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh, thiếu niên và nhi đồng
giai đoạn 2015-2020", đã nêu rõ: “Các trường phổ thông bố trí cán bộ, giáo viên
phụ trách, kiêm nhiệm công tác tư vấn tâm lý”...
Nghị định 80/2017/NĐ-CP ngày 17/7/2017 quy định về môi trường giáo dục
an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực, yêu cầu "Thực hiện tham
vấn, tư vấn cho người học có nguy cơ bạo lực..."
Bộ Giáo dục – Đào tạo đã ban hành Thông tư 31/2017/TT-BGDĐT Hướng
dẫn thực hiện công tác Tư vấn tâm lý cho học sinh trong trường phổ thông. Từ đây,
công tác Tư vấn học đường được quan tâm và triển khai thực hiện nghiêm túc, bài
bản và ngày càng có hiệu quả hơn ở các cơ sở giáo dục.
Công văn số 2623 ngày 6/6/2016 của Bộ Giáo dục – Đào tạo; Hướng dẫn số
1885 ngày 19/9/2017 và công văn số 1568 ngày 17/8/2018 của Sở Giáo dục - Đào
tạo đã yêu cầu các trường học thành lập Tổ Tư vấn học đường.
Công văn số 77/SGDĐT-CTTT ngày 15 tháng 01 năm 2018 về việc hướng
dẫn thực hiện thông tư 31 năm 2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về công tác tư
vấn cho học sinh.
Bộ Giáo dục - Đào tạo đã ban hành Chỉ thị số 2268 /CT-BGDDT ngày 08
tháng 8 năm 2019 về nhiệm vụ và giải pháp năm học 2019 – 2020 của ngành Giáo
dục. Trong đó, một trong các nhóm nhiệm vụ chủ yếu là: “Tăng cường công tác
giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên; chú trọng xây
dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện; triển khai các giải pháp
đảm bảo an toàn cho học sinh...; triển khai thực hiện các giải pháp phòng chống bạo
lực học đường; xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong
giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh. Thực hiện tốt chương trình giáo dục thể
chất, đẩy mạnh các hoạt động tập luyện thể dục thể thao, công tác y tế trường học”...
Sở giáo dục đào tạo Nghệ An đã có công văn số 1602/SGD-ĐT.GDTrH
ngày 30 tháng 8 năm 2019 về hướng dẫn thực hiện nhiện vụ năm học 2019-2020
5
đối với hoạt động GDNGLL như sau: “Tiếp tục triển khai và thực hiện hiệu quả
công tác tư vấn tâm lý cho học sinh các trường phổ thông...,trong đó tập trung thực
hiện tốt việc bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho cán bộ làm công tác tư vấn tâm lý
cho học sinh; linh hoạt trong việc chọn địa điểm, thời gian, bối cảnh thực hiện tư
vấn để đạt hiệu quả; phát huy vai trò hiệu quả hoạt động của hội đồng tư vấn học
sinh trong công tác tư vấn học đường”.
Trong những năm gần đây, Bộ giáo dục và Sở giáo dục rất quan tâm chỉ đạo
thực hiện hoạt động tư vấn cho học sinh và xây dựng môi trường giáo dục an toàn,
lành mạnh, thân thiện. Nhiều lớp tập huấn, nhiều cuộc hội thảo được tổ chức thực
hiện liên quan đến nội dung tư vấn học đường và môi trường giáo dục. Điều này
chứng tỏ toàn xã hội đã rất quan tâm.
Nghị quyết Hội nghị Chi bộ và kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học năm
học 2019-2020 của trường THPT Huỳnh Thúc Kháng đã xác định rõ nhiệm vụ
quan trọng, vai trò của công tác tư vấn học đường tại đơn vị;
Từ cơ sở lý luận và những công văn hướng dẫn đó, trường THPT Huỳnh
Thúc Kháng đã căn cứ vào điều kiện thực tế của địa phương và đơn vị để tổ chức
công tác tư vấn học đường phù hợp, linh hoạt và có hiệu quả. Trong quá trình thực
hiện, trường THPT Huỳnh Thúc Kháng luôn xác định mục đích của công tác tư vấn
tâm lý cho học sinh phổ thông là: “Phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp (khi cần thiết)
đối với học sinh đang gặp phải khó khăn về tâm lý trong học tập và cuộc sống để
tìm hướng giải quyết phù hợp, giảm thiểu tác động tiêu cực có thể xảy ra; góp phần
xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và phòng, chống bạo
lực học đường; Hỗ trợ học sinh rèn luyện kỹ năng sống; tăng cường ý chí, niềm tin,
bản lĩnh, thái độ ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ xã hội; rèn luyện sức khỏe
thể chất và tinh thần, góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách. (Trích Điều 3
Thông tư 31/2017/TT-BGDĐT)
2.3. Cơ sở thực tiễn
Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Chủ trương đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo của Đảng ta đã khẳng định: Giáo dục con người Việt Nam
phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá
nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả.
Thực tế cho thấy thời gian trước chúng ta đã quá quan tâm đến dạy chữ, dạy
kỹ năng, bắt đầu đề cập đến các hoạt động trải nghiệm nhưng chưa quan tâm nhiều
đến tâm lý học sinh và vai trò của nó trong giáo dục.
Giáo dục toàn diện là vừa cung cấp, trang bị cho người học những tri thức
khoa học vừa phải giáo dục cho thế hệ trẻ kỹ năng sống. Từ đó, hoạt động giáo dục
mới phát triển được phẩm chất và năng lực học sinh, đào tạo nên nguồn nhân lực
chất lượng cao đáp ứng được yêu cầu của xã hội. Để đạt được điều đó, giáo dục