intTypePromotion=1
ADSENSE

SKKN: Hướng dẫn giải toán quang hình học – Vật lí 9

Chia sẻ: Ho Thi Mai Truc | Ngày: | Loại File: DOC | Số trang:34

56
lượt xem
8
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục đích của sáng kiến: Bồi dưỡng cho học sinh lớp 9 về khả năng nghi nhớ lí thuyết quang hình, kĩ năng vẽ hình, kĩ năng làm bài tập định lượng, hình thành phương pháp dạy học hiệu quả cho giáo viên.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: SKKN: Hướng dẫn giải toán quang hình học – Vật lí 9

          HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br /> <br /> TÓM TẮT SÁNG KIẾN<br />    Hi vọng bài viết này bổ trợ tốt việc dạy và học phần quang hình vật lí 9.<br /> <br />    Nội dung cơ bản của sáng kiến:<br />      ­ Khó khăn của học sinh lớp 9 khi học phần quang hình học: Lí thuyết dài, <br /> hướng dẫn bài toán định lượng trong sách giáo viên không thống nhất…<br />      ­ Giải pháp khắc phục khó khăn: Lập bảng kiến thức khi ôn tập lí thuyết, <br /> rèn luyện nhiều việc vẽ ảnh bằng 2 tia sáng đặc biệt, dùng kĩ thuật 2 vuông <br /> khi giải bài toán định lượng.<br />     ­ Các ví dụ mẫu và bài tập vận dụng.<br />   Mục đích của sáng kiến:<br />  ­ Bồi dưỡng cho học sinh lớp 9 về khả năng nghi nhớ lí thuyết quang hình, <br /> kĩ năng vẽ hình, kĩ năng làm bài tập định lượng.<br />  ­ Hình thành phương pháp dạy học hiệu quả cho giáo viên.<br />   Ý nghĩa cơ bản của sáng kiến:<br />     ­ Giúp học sinh lớp 9 có phương pháp học tập tốt đối với phần quang <br /> hình.<br />     ­ Phát triển kĩ năng giải bài tập định lượng.<br />     ­ Các thầy cô giáo có thể sử dụng sáng kiến này, đối chiếu với hướng dẫn <br /> trong sách giáo viên để tìm ra các phương pháp dạy học hiệu quả, phù hợp <br /> với đối tượng học sinh.<br />   <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 1<br /> Gv. Vũ Đình Hà – Trường THCS Long Xuyên<br />           HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> MÔ TẢ SÁNG KIẾN<br /> <br /> 1­ MỞ ĐẦU.<br />  1.1­ Đặt vấn đề.<br /> Chương trình vật lí THCS hiện nay có nhiều sự  đổi mới cả  về  nội dung  <br /> lẫn hình thức so với chương trình vật lí cũ. Đặc biệt phần quang học ở lớp  <br /> 9 có hai nội dung hoàn toàn mới đó là khúc xạ ánh sáng (quang hình học) và <br /> tán sắc ánh sáng (quang lí). Hai nội dung này trước đây chỉ được đề cập đến <br /> ở chương trình vật lí THPT, nay đưa vào cấp THCS để  học sinh mở  rộng,  <br /> tiếp cận dần với các vấn đề  của vật lí. Từ  rất nhiều năm trước đó, nội <br /> dung quang hình học cấp THCS (không chuyên) chỉ  dừng lại  ở  hiện tượng <br /> phản xạ  ánh sáng. Học sinh cần phải biết thêm về  ánh sáng để  hiểu hơn <br /> các hiện tượng thực tế. Tuy nhiên, đưa thêm nội dung gì? Thể hiện các nội  <br /> dung như  thế  nào cho phù hợp với học sinh THCS? Việc đưa vào chương  <br /> trình phần quang học lớp 9 có thể nói là một quyết định mang tính đột phá <br /> và rất khó khăn của các tác giả viết sách giáo khoa. <br /> Trong phần quang học lớp 9, nội dung quang lí chiếm tỉ lệ nhỏ và các vấn  <br /> đề đưa ra khá đơn giản, chỉ dừng ở mức độ " nhận thức cảm tính" thông qua <br /> các hiện tượng gần gũi với học sinh. Vấn đề  tôi muốn đề  cập ở  đây là nội <br /> dung phần quang hình học. Phần này có lượng kiến thức khá lớn, hầu hết các <br /> bài học đều hàm chứa kiến thức khó đối với học sinh cấp 2. Bản thân nội  <br /> dung quang hình học đã là vấn đề  khó đối với học sinh phổ  thông, với học  <br /> sinh THCS lại càng trở nên khó khăn hơn. Quang hình học lớp 9 đã có mức độ <br /> yêu cầu định lượng, trong khi các em không được sử  dụng các công thức  <br /> quang hình học mà chỉ  sử  dụng những hiểu biết thô sơ  về  hình học phẳng.  <br /> Với hầu hết học sinh cấp 2 thì việc sử  dụng kiến thức về  tam giác đồng <br /> dạng thường có nhiều khó khăn hơn sử  dụng kiến thức khác như  tam giác  <br /> bằng nhau, hay đường tròn...Sử  dụng tam giác đồng dạng để  giải quyết bài <br /> <br /> <br /> <br /> 2<br /> Gv. Vũ Đình Hà – Trường THCS Long Xuyên<br />           HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br /> toán vật lí thì mối liên hệ  giữa " giả  thiết" và "kết luận" hình học càng mờ <br /> mịt hơn so với bài toán hình học thuần túy!<br /> Để giúp các em học sinh lớp 9 khắc phục những khó khăn trong việc học <br /> tập nội dung quang hình học, tôi xin viết một số kinh nghiệm cũng như sáng <br /> kiến của mình đã tích lũy trong quá trình dạy học. <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 3<br /> Gv. Vũ Đình Hà – Trường THCS Long Xuyên<br />           HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br />  1. 2 ­Th<br />   ực trạng trước khi áp dụng kinh nghiệm  <br />  1.2.1 ­Thuận lợi: <br /> Học sinh lớp 9 đã được trang bị  tốt về  kiến thức tự  nhiên, về  phương  <br /> pháp học tập nên đa số phát hiện được vấn đề cần xử lí.<br /> Bộ thí nghiệm quang hình học tương đối đầy đủ cho các bài học.<br /> Nội dung phần quang hình học đảm bảo tính phù hợp với tư duy của học  <br /> sinh, đảm bảo học sinh chỉ  cần sử  dụng kiến thức THCS là giải quyết <br /> được vấn đề. <br /> 1.2.2­ Khó khăn:    <br /> <br /> Ánh sáng là đối tượng khó quan sát  nên các thí nghiệm quang hình học <br /> thường mất nhiều thời gian, trong khi kiến thức một bài học khá nhiều và <br /> quỹ thời gian của tiết học có hạn.<br /> <br /> Kiến thức quang hình học khá dài và khó ghi nhớ đối với đa số các em học <br /> sinh. Học sinh thường nhớ lẫn lộn các kiến thức giữa hai loại thấu kính nên <br /> giải quyết sai các yêu cầu.  <br /> _ Các bài toán về  thấu kính khá đa dạng, học sinh sử  dụng kiến thức tam  <br /> giác đồng dạng cũng chưa thật linh hoạt. Mặt khác, sách giáo viên hướng <br /> dẫn cũng không thống nhất về phương pháp: khi xét tam giác vuông, khi xét <br /> tam giác thường, điều này gây khó khăn cho hoạt động dạy ­ học của giáo  <br /> viên và học sinh.<br /> 1.2.3 ­ Biện pháp giải quyết:<br /> ­ Vì kiến thức quang hình học dài và và dễ bị nhầm lẫn giữa hai loại thấu  <br /> kính nên học sinh cần có một cái nhìn tổng quát các đối tượng kiến thức, <br /> biết đối chiếu so sánh và phân tích các đối tượng. Cách ghi nhớ tốt nhất là  <br /> lập các bảng đơn vị kiến thức để dễ nhớ, dễ phân biệt, so sánh.<br /> ­ Để  giúp học sinh làm tốt bài toán định lượng, tôi đưa ra " kỹ  thuật 2 <br /> vuông" nhằm giúp học sinh xử  lí tốt về  các tam giác đồng dạng, biến đổi <br /> các tỉ lệ để đi đến kết quả. Cả 2 biện pháp này được trình bày cụ thể trong <br /> phần nội dung của bài viết.<br /> 2 ­ NỘI DUNG SÁNG KIẾN<br />    2.1 ­ Hướng dẫn học sinh học tốt phần lí thuyết.<br /> 2.1.1­Nhận xét, hướng dẫnchung.<br /> <br /> <br /> 4<br /> Gv. Vũ Đình Hà – Trường THCS Long Xuyên<br />           HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br />     Để học tốt phần quang hình học thì yêu cầu đầu tiên là học sinh phải ghi  <br /> nhớ  được lí thuyết quang hình. Lí thuyết phần này khá nhiều, đòi hỏi học <br /> sinh phải có sự đầu tư thời gian và ý chí cao để ghi nhớ, tránh bị chồng chéo <br /> lẫn lộn các đối tượng với nhau; nhất là phải phân biệt rõ ràng về  sự  truyền <br /> ánh sáng, về đặc điểm của ảnh ở thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì.<br />     Kinh nghiệm cho thấy, học sinh nên ôn tập lại phần lí thuyết bằng cách <br /> lập bảng để  đối chiếu, so sánh và tổng hợp kiến thức một cách hoàn chỉnh. <br /> Tôi thường cho học sinh hoàn thành một nhóm kiến thức theo bảng, cách làm  <br /> này sẽ giúp học sinh nắm bắt được rõ hơn, ghi nhớ nhanh hơn các nội dung.<br /> 2.1.2­ Ví dụ mẫu.<br /> Bài 1.1: <br /> Nêu đường truyền của 3 tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ và thấu kính <br /> phân kì.<br />                                                    Giải<br /> Đường truyền của các tia sáng đặc biệt qua 2 loại thấu kính:<br /> Tia tới Tia ló<br /> Thấu kính hội tụ Thấu kính phân kì<br /> 1. Qua quang tâm Truyền   thẳng   theo  Truyền   thẳng   theo <br /> phương của tia tới phương của tia tới<br /> 2.   Song   song   với   trục  Qua tiêu điểm Phương kéo dài qua tiêu <br /> chính điểm<br /> 3. Qua tiêu điểm Song   song   với   trục <br /> chính<br /> Chú ý: <br /> ­ TKHT có 3 tia đặc biệt, TKPK có 2 tia đặc biệt. <br /> ­ Các bài toán về dựng ảnh thường chỉ dùng 2 tia sáng là tia số 1 và số 2.<br /> Bài 1. 2: Nêu các đặc điểm của  ảnh tạo bởi thấu kính hội tụ  và thấu kính <br /> phân kì?                                                        Giải<br />                Các đặc điểm của ảnh:<br /> Vị trí của vật Đặc điểm của ảnh<br /> Tạo bởi TKHT Tạo bởi TKPK<br /> 1.        d > 2f ­ Ảnh thật, ngược chiều <br /> và nhỏ hơn vật ­  Ảnh  ảo, cùng chiều và <br /> 2.        d = 2f ­ Ảnh thật, ngược chiều  nỏ hơn vật.<br /> và lớn bằng vật.<br /> <br /> 5<br /> Gv. Vũ Đình Hà – Trường THCS Long Xuyên<br />           HƯỚNG DẪN GIẢI TOÁN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 9<br /> <br /> 3.   f 
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2