intTypePromotion=1
ADSENSE

Sức khỏe và kế hoạch hóa gia đình tại các vùng dân tộc thiểu số - Phạm Bích San

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

74
lượt xem
6
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Sức khỏe và kế hoạch hóa gia đình tại các vùng dân tộc thiểu số" do Phạm Bích San thực hiện nhằm mục đích phát hiện những chuẩn mực sinh sản như: Kiến thức, thái độ và thực hiện kế hoạch gia đình của các nhóm dân tộc ít người, tình trạng chăm sóc sức khỏe, những yếu tố ảnh hưởng đến mức sinh cùng với việc chăm sóc thai nghén và sau khi sinh. Hy vọng nội dung bài viết phục vụ hữu ích nhu cầu học tập, làm việc hiệu quả.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Sức khỏe và kế hoạch hóa gia đình tại các vùng dân tộc thiểu số - Phạm Bích San

X· héi häc sè 1 (61), 1998 13<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh<br /> t¹i c¸c khu vùc d©n téc thiÓu sè<br /> <br /> Ph¹m BÝch San<br /> <br /> <br /> <br /> Th¸ng 8 n¨m 1945, trong mét khu rõng s©u ©m u ë ViÖt B¾c, sau khi Quèc d©n ®¹i héi<br /> tuyªn thÖ, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh chØ vµo c¸c em bÐ ®øng quanh mµ nãi víi c¸c quèc d©n ®¹i biÓu:<br /> “NhiÖm vô cña chóng ta lµ lµm sao cho c¸c em bÐ nµy cã c¬m ¨n, ¸o mÆc, ®−îc häc hµnh...”. Hai<br /> n¨m sau, 1947, nhµ v¨n Nam Cao viÕt trong "NhËt ký ë rõng": “NÕu n−íc m×nh kh«ng ®éc lËp, ®êi<br /> sèng cña hä kh«ng ®−îc n©ng cao, hä sÏ chÕt mßn mÊt th«i. Trong nh÷ng lµng M¸n x¬ x¸c, lÌo tÌo,<br /> buån nh− mét c¸i g× s¾p t¾t”1.<br /> <br /> §óng 50 n¨m ®· qua nh÷ng bµ con d©n téc thiÓu sè ®· lµm hÕt søc cña m×nh, vµ cã lÏ cßn<br /> h¬n søc cña m×nh, ®Ó gãp phÇn x©y dùng nªn ®Êt n−íc ngµy h«m nay. Tuy nhiªn, c¸ch m¹ng,<br /> chiÕn tranh, x©y dùng x· héi chñ nghÜa, chuyÓn sang kinh tÕ thÞ tr−êng vµ v« vµn c¸c c«ng viÖc<br /> kh¸c ®· kh«ng cho phÐp nghÜ nhiÒu ®Õn viÖc c¶i thiÖn ®êi sèng cho hä. Nh÷ng ch−¬ng tr×nh ph¸t<br /> triÓn ®−îc triÓn khai t¹i c¸c khu vùc miÒn nói n¬i vïng bµ con d©n téc sinh sèng, vÝ dô: c¶i c¸ch<br /> ruéng ®Êt, hîp t¸c hãa, gi¶i phãng phô n÷, y tÕ n«ng th«n... ®· ®¬n gi¶n rËp khu«n l¹i nh÷ng g× ®·<br /> ®−îc tiÕn hµnh t¹i c¸c khu vùc ®ång b»ng, n¬i ng−êi Kinh c− tró. YÕu tè v¨n hãa còng nh− c¸c ®Æc<br /> ®iÓm ®Þa lý, kinh tÕ x· héi cña khu vùc miÒn nói, nãi chung ch−a ®−îc l−u t©m tíi.<br /> <br /> Nh÷ng sù t¨ng tr−ëng kinh tÕ trong nh÷ng n¨m §æi Míi, ®iÒu kiÖn hîp t¸c ®a ph−¬ng<br /> réng lín h¬n t¹o tiÒn ®Ò cho viÖc t¨ng c−êng ®Çu t− sù ph¸t triÓn c¸c khu vùc miÒn nói, vïng s©u,<br /> cña bµ con d©n téc thiÓu sè, gãp phÇn n©ng cao ®êi sèng cho ng−êi d©n téc. Vµ cã lÏ nh©n tè ®Çu<br /> tiªn cÇn ®−îc t¸c ®éng tíi t¹i c¸c khu vùc ®ång bµo c¸c d©n téc Ýt ng−êi lµ ®Çu t− cho viÖc c¶i thiÖn<br /> søc kháe gia ®×nh, gi¶i quyÕt phÇn nµo vÊn ®Ò gia t¨ng d©n sè, víi môc tiªu rÊt ®¬n gi¶n: t¨ng<br /> c−êng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña ng−êi d©n téc còng nh− kh¶ n¨ng c¶i thiÖn chÊt l−îng con ng−êi<br /> cho t−¬ng lai. Cuéc nghiªn cøu vÒ søc kháe gia ®×nh ®−îc triÓn khai ë c¸c vïng d©n téc thiÓu sè<br /> chÝnh lµ nh»m vµo viÖc t×m hiÓu kh¶ n¨ng ®ã trªn c¨n b¶n cã tÝnh ®Õn c¸c yÕu tè v¨n hãa ®Æc thï<br /> còng nh− nh÷ng ®iÒu kiÖn ®Þa lý, kinh tÕ, x· héi chung cña khu vùc miÒn nói, vïng s©u, vïng xa.<br /> <br /> 1. Môc tiªu nghiªn cøu<br /> <br /> Môc tiªu cô thÓ cña cuéc nghiªn cøu s©u nµy nh»m ph¸t hiÖn nh÷ng chuÈn mùc sinh s¶n:<br /> kiÕn thøc, th¸i ®é vµ viÖc thùc hiÖn kÕ ho¹ch gia ®×nh cña c¸c nhãm d©n téc Ýt ng−êi, t×nh tr¹ng<br /> ch¨m sãc søc kháe, nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng tíi møc sinh cïng víi viÖc ch¨m sãc thai nghÐn vµ sau<br /> khi sinh. Bªn c¹nh ®ã, cuéc nghiªn cøu còng t×m hiÓu nh÷ng ®iÒu kiÖn cung øng cña hÖ thèng dÞch<br /> vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh vµ ch¨m sãc søc kháe t¹i ®Þa bµn sinh sèng cña c¸c nhãm c− d©n nµy ®èi<br /> víi hÖ thèng ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cã s½n, v× nh÷ng lý do nµo ®ã ng−êi d©n<br /> <br /> <br /> 1<br /> ë rõng. TuyÓn tËp Nam Cao. Nhµ xuÊt b¶n V¨n häc. Hµ Néi - 1997. TËp 2. Trang 345.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 14 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> téc tuy cã ®iÒu kiÖn nh−ng l¹i kh«ng sö dông dÞch vô do nh÷ng hÖ thèng nµy cung cÊp còng nh−<br /> nh÷ng yÕu tè g× ®ang tån t¹i c¶n trë bµ con d©n téc sö dông tèi ®a nh÷ng dÞch vô nµy. §Æc biÖt<br /> nh÷ng khÝa c¹nh cña ho¹t ®éng truyÒn th«ng vÒ ch¨m sãc søc kháe, kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh còng<br /> ®−îc l−u t©m tíi, chó ý ®Õn khung c¶nh cña c¸c nÒn v¨n hãa ®Æc thï trong c¸c d©n téc thiÓu sè<br /> kh¸c nhau.<br /> <br /> 2. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu<br /> <br /> Cuéc nghiªn cøu ®−îc tiÕn hµnh theo ph−¬ng ph¸p pháng vÊn s©u. Nh÷ng vÊn ®Ò liªn<br /> quan ®Õn ®Ò tµi nghiªn cøu ®−îc so¹n th¶o chi tiÕt vµ sau ®ã sµng läc thµnh mét ®Ò c−¬ng ®Ó ng−êi<br /> pháng vÊn cã thÓ sö dông trong qu¸ tr×nh tiÕn hµnh cuéc pháng vÊn. Néi dung cuéc pháng vÊn<br /> ®−îc ghi ©m vµ sau ®ã xö lý b»ng mét ch−¬ng tr×nh nghiªn cøu ®Æc biÖt giµnh cho nghiªn cøu ®Þnh<br /> tÝnh (Ethnograph software).<br /> <br /> §èi t−îng nghiªn cøu lµ 6 nhãm d©n téc thiÓu sè lín cïng víi c¸c nhãm ng−êi Kinh ë xen<br /> kÏ víi hä lÇn l−ît t¹i c¸c khu vùc T©y B¾c (Th¸i, H'M«ng), §«ng B¾c (Tµy, Dao), B¾c Trung Bé<br /> (M−êng), T©y Nguyªn (£®ª), Nam Bé (Kh'mer). T¹i mét ®Þa ®iÓm nghiªn cøu tiÕn hµnh pháng vÊn<br /> phô n÷ cã chång trong ®é tuæi sinh ®Î víi nh÷ng ®Æc tÝnh kh¸c nhau nh− tuæi, tr×nh ®é häc vÊn, sè<br /> con, ®iÒu kiÖn kinh tÕ gia ®×nh. Sù lùa chän c¸c ®èi t−îng lµ ngÉu nhiªn. §ång thêi t¹i mçi ®Þa bµn<br /> nghiªn cøu còng tiÕn hµnh pháng vÊn 6/10 c¸n bé y tÕ vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cÊp x· vµ huyÖn.<br /> Tæng céng ®· nghiªn cøu 256 phô n÷ vµ 48 c¸n bé cÊp x· vµ huyÖn.<br /> <br /> 3. KÕt qu¶<br /> <br /> MÆc dï kh«ng cã tÝnh chÊt ®¹i diÖn, nh−ng nh÷ng ®Æc tÝnh cña ng−êi ®−îc pháng vÊn vÉn<br /> cho thÊy mét bøc tranh kh¸ ®Çy ®ñ vµ x¸c thùc vÒ c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè còng nh− ng−êi Kinh<br /> ®ang sèng xen kÏ víi hä ë c¸c khu vùc kh¸c nhau cña ®Êt n−íc. (Xem B¶ng 1: Nh÷ng th«ng sè c¬<br /> b¶n vÒ c¸c nhãm phô n÷ ®−îc pháng vÊn).<br /> <br /> Tr−íc hÕt, cã thÓ thÊy r»ng tr×nh ®é häc vÊn lµ rÊt thÊp, nhÊt lµ ®èi víi ng−êi H’M«ng:<br /> 86,4% phô n÷ ®−îc pháng vÊn lµ mï ch÷ vµ ch−a hÒ thÊy triÓn väng t×nh h×nh nµy ®−îc c¶i thiÖn<br /> trong kho¶ng tõ nay ®Õn n¨m 2000. Bªn c¹nh ®ã, cã nhiÒu phô n÷ tuy ®· tõng ®−îc ®i häc nh−ng<br /> nay ®· t¸i mï trë l¹i do kh«ng cã ®iÒu kiÖn còng nh− kh«ng biÕt cÇn ph¶i sö dông sè häc vÊn Ýt ái<br /> cña m×nh ®Ó lµm g×. Phô n÷ Kh’mer lµ mét tr−êng hîp ®Æc biÖt v× tû lÖ kh«ng cã häc cao: 42,3%<br /> nh−ng rÊt cã thÓ hä cã ®i häc ë mét lo¹i tr−êng nµo do truyÒn b¸ tiÕng Kh’mer, vÝ dô nh− ë c¸c<br /> chïa. Sè phô n÷ cã häc vÊn trªn phæ th«ng c¬ së thÊp: 14,6% trong ®ã chñ yÕu lµ phô n÷ Kinh vµ<br /> Tµy. Ch÷ viÕt d©n téc chØ phæ biÕn ë møc ®é thÊp trong phô n÷ £®ª vµ Kh’mer cßn ë c¸c d©n téc<br /> kh¸c ch÷ ViÖt thuËn tiÖn h¬n cho hä.<br /> <br /> Trõ nhãm ng−êi Kinh vµ Kh’mer, tuyÖt ®¹i ®a sè c− d©n c¸c d©n téc thiÓu sè lµm nghÒ<br /> n«ng. NghÒ chñ yÕu thø hai sau nghÒ n«ng lµ bu«n b¸n nhá. C¬ cÊu nghÒ nghiÖp cña nhãm<br /> Kh’mer cã sù næi tréi h¬n c¶ víi tû lÖ ng−êi lµm ruéng thÊp nhÊt: 46,2% trong ®iÒu kiÖn mét khu<br /> vùc cã nÒn n«ng nghiÖp ph¸t triÓn nhÊt trong c¶ n−íc. §èi víi hä, bu«n b¸n nhá lµ quan träng<br /> nh−ng ®ång thêi nh÷ng nghÒ dÞch vô kh¸c, vÝ dô ®−a hµng, chë xe «m,...còng lµ quan träng: 23,1%<br /> . Sù thay ®æi c¬ cÊu nghÒ nghiÖp nµy cho phÐp sù hiÓu biÕt vµ tr×nh ®é giao tiÕp cña ng−êi Kh’mer<br /> lín h¬n vµ ®©y lµ tiÒn ®Ò rÊt ch¾c ch¾n cho sù tiÕp nhËn ý t−ëng vÒ quy m« gia ®×nh Ýt con vµ sö<br /> dông kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> <br /> Tuæi kÕt h«n lÇn ®Çu cña bµ con d©n téc thÊp h¬n so víi cña ng−êi Kinh t¹i ®ã. §a phÇn<br /> ng−êi d©n téc thiÓu sè kÕt h«n tõ 20 tuæi trë l¹i víi mét tû lÖ rÊt ®¸ng kÓ d−íi 18 tuæi. Ng−êi<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m BÝch San 15<br /> <br /> Kh’mer cã tuæi kÕt h«n cao h¬n vµ n»m ë møc t−¬ng ®−¬ng víi ng−êi Kinh: 50% tõ 21 tuæi trë lªn.<br /> Tuæi kÕt h«n cao lµ mét nÐt rÊt ®Æc tr−ng cho khu vùc ®ång b»ng s«ng Cöu Long vµ ®ãng mét vai<br /> trß quan träng trong viÖc ®−a nhanh møc sinh gi¶m xuèng t¹i khu vùc nµy. Tuy nhiªn, nguyªn<br /> nh©n g× khiÕn cho tuæi kÕt h«n lªn cao ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long hiÖn vÉn ch−a ®−îc x¸c ®Þnh<br /> râ. Nh×n chung, tuæi kÕt h«n lÇn ®Çu ph¶n ¸nh rÊt râ tr×nh ®é ph¸t triÓn x· héi cña c¸c nhãm d©n<br /> téc kh¸c nhau víi thø tù: Kinh, Kh’mer, M−êng, Tµy, £®ª, Th¸i, H’M«ng.<br /> <br /> T−¬ng øng víi tuæi kÕt h«n lÇn ®Çu thÊp lµ tuæi sinh con ®Çu lßng thÊp. Sù phï hîp gi÷a<br /> c¸c con sè lµ rÊt cao cho thÊy r»ng kh«ng cã viÖc sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai sau khi c−íi vµ<br /> còng kh«ng cã ý ®Þnh nµo chê ®îi mét thêi gian sau khi c−íi míi sinh: chøc n¨ng sinh ®Î lµ chøc<br /> n¨ng chñ yÕu cña gia ®×nh.<br /> <br /> RÊt lý thó khi nh×n bøc tranh vÒ c¬ cÊu sö dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai. Sù kh¸c biÖt lµ<br /> rÊt râ gi÷a hai khu vùc miÒn B¾c vµ miÒn Nam. Nhãm cã tû lÖ kh«ng sö dông biÖn ph¸p tr¸nh<br /> thai cao ë miÒn B¾c chñ yÕu lµ do ®Þa h×nh khã kh¨n: nhãm H’M«ng vµ Th¸i ë T©y B¾c. Nh−ng khi<br /> kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh tiÕp cËn ®−îc th× vßng tr¸nh thai lµ biÖn ph¸p chñ ®¹o. Ng−êi M−êng t¹i<br /> khu vùc nghiªn cøu cã nÐt ®ét ph¸ chØ lµ tr−êng hîp c¸ biÖt do chiÕn dÞch triÓn khai triÖt s¶n trong<br /> n¨m 1997. Trong khi ®ã ë phÝa Nam tû lÖ kh«ng sö dông cao nh−ng sù ®a d¹ng cña c¸c biÖn ph¸p<br /> lµ nÐt næi bËt. “V¨n hãa vßng” kh«ng tån t¹i ë c¸c tØnh phÝa Nam vµ ®©y cã thÓ lµ nguyªn nh©n<br /> khiÕn cho hiÖu qu¶ cña ch−¬ng tr×nh kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ë phÝa Nam lín h¬n ë phÝa B¾c, ®iÒu<br /> cã thÓ thÊy qua viÖc møc sinh gi¶m nhanh ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long trong mét vµi n¨m võa<br /> qua.<br /> <br /> Cuèi cïng, dï sè liÖu kh«ng cã tÝnh ®¹i diÖn nh−ng dÔ dµng thÊy r»ng nÕu ë thÕ hÖ tr−íc<br /> sè con cña c¸c bµ mÑ d©n téc thiÓu sè ë møc nh− nhau, trõ ng−êi M−êng cã møc sinh thÊp h¬n cã<br /> thÓ liªn quan ®Õn ®iÒu kiÖn sinh sèng, th× hiÖn nay sè con ®ã kh¸c nhau ®¸ng kÓ. Cã nh÷ng d©n<br /> téc ®· gi¶m rÊt nhanh sè con cña m×nh nh− d©n téc Tµy ®· gi¶m tõ 6,94 xuèng cßn 2,29. Tuy<br /> nhiªn, møc sinh gi¶m kh¸ lín ë tÊt c¶ c¸c d©n téc vµ ng−êi Kinh kh«ng h¼n ®· chiÕm −u thÕ trong<br /> lÜnh vùc nµy. Cã thÓ nhiÒu ng−êi trong sè hä vÉn cßn ®Î thªm con n÷a nh−ng kh«ng v× thÕ mµ xu<br /> h−íng bÞ thay ®æi: môc tiªu ba con cho mçi gia ®×nh lµ chÊp nhËn ®−îc víi c¸c d©n téc thiÓu sè.<br /> <br /> ViÖc ph©n tÝch chi tiÕt c¸c v¨n b¶n pháng vÊn c¸c nhãm phô n÷ kh¸c nhau ngoµi viÖc<br /> kh¼ng ®Þnh thªm nh÷ng xu h−íng ®· thÊy qua c¸c sè liÖu trªn cßn cho phÐp ®i s©u vµo t×m hiÓu<br /> nh÷ng kiÕn thøc, thãi quen, th¸i ®é, hµnh vi trong lÜnh vùc ch¨m sãc søc kháe. KÕt hîp chung víi<br /> nhau cã thÓ rót ra mét sè nÐt kh¸i qu¸t vÒ t×nh tr¹ng d©n sè, søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh<br /> cña c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè trë thµnh mét thø kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong lóc b¶n th©n hä hoÆc<br /> gia ®×nh cã ng−êi bÞ bÖnh.<br /> <br /> VÖ sinh ¨n uèng trong céng ®ång ng−êi Kh'mer lµ ®iÒu mµ y tÕ ë ®Þa ph−¬ng cÇn quan t©m<br /> h¬n n÷a. Gi÷ s¹ch nguån n−íc, cã nh÷ng h×nh thøc vËn ®éng ¨n chÝn uèng s«i thÝch hîp ®Ó ng−êi<br /> d©n thÊy ®−îc t¸c h¹i ®Õn søc kháe cña viÖc uèng n−íc ch−a s«i.<br /> <br /> ViÖc nhÊn m¹nh vµo 2 biÖn ph¸p tr¸nh thai lµ vßng vµ ®×nh s¶n ®Ó vËn ®éng cÇn ph¶i c©n<br /> nh¾c ®Õn mét thùc tÕ lµ ng−êi d©n cã rÊt nhiÒu ý kiÕn xung quanh 2 biÖn ph¸p nµy. V× vËy cÇn<br /> nh÷ng b»ng chøng thuyÕt phôc ®Ó lµm cho hä yªn t©m lùa chän, sö dông.<br /> <br /> Sè giê vµ néi dung truyÒn th«ng cña ban th«ng tin cÊp x· cÇn ®−îc xem xÐt d−íi gãc ®é<br /> cña ng−êi tiªu dïng nã, nghÜa lµ nhu cÇu cña ng−êi d©n trong x· ®èi víi lo¹i dÞch vô nµy nh− thÕ<br /> nµo, nÕu hä cã nhu cÇu th× l−îng th«ng tin ®Õn víi hä b»ng c¸ch nµo vµ néi dung nµo sÏ lµ thÝch<br /> hîp.<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 16 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m BÝch San 17<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 18 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m BÝch San 19<br /> <br /> 4. KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ<br /> <br /> Khi nh×n nh÷ng b¶n ng−êi Dao x¬ x¸c n»m trªn l−ng chõng nói, cá tranh lan ®Õn thÒm<br /> nhµ, rÊt dÔ dµng cã ý nghÜ lµ d−êng nh− ch−a cã g× thay ®æi trong ®êi sèng cña c¸c nhãm ®ång bµo<br /> d©n téc thiÓu sè. Tuy nhiªn, cuéc nghiªn cøu ®· cho thÊy trong ®iÒu kiÖn cùc kú khã kh¨n cña<br /> chiÕn tranh vµ sau chiÕn tranh, nhiÒu thay ®æi ®· b¾t ®Çu trong lÜnh vùc ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ<br /> ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> <br /> Tr−íc hÕt, ph¶i thÊy r»ng trõ d©n téc H'M«ng lµ d©n téc h·y cßn sèng kh¸ c¸ch biÖt, c« lËp<br /> víi c¸c céng ®ång kh¸c, c¸c d©n téc ®Òu chÞu ¶nh h−ëng cña sù ph¶t triÓn kinh tÕ-x· héi chung cña<br /> toµn thÓ ViÖt Nam. §Æc ®iÓm vïng ®Þa lý cã quan hÖ rÊt nhiÒu ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi<br /> vµ, nh− lµ hËu qu¶ tÊt yÕu, ¶nh h−ëng tíi c¸c d©n téc thiÓu sè. Sù giao tiÕp gi÷a ng−êi d©n téc víi<br /> c¸c ho¹t ®éng chung cña x· héi, víi ng−êi Kinh lµ dÔ dµng, vµ ®Òu kh¾p. NhiÒu ch−¬ng tr×nh ph¸t<br /> triÓn cña nhµ n−íc ®· ho¹t ®éng rÊt hiÖu qu¶, vÝ dô nh− ch−¬ng tr×nh tiªm chñng më réng, phßng<br /> chèng sèt rÐt hay dïng muèi ièt. §iÒu nµy ®· t¹o ra nh÷ng tiÒn ®Ò cho phÐp nh÷ng ch−¬ng tr×nh<br /> tiÕp theo cã ®iÒu kiÖn th©m nhËp dÔ dµng h¬n vµo ®êi sèng bµ con d©n téc. NÕu cã c¸ch tiÕp cËn<br /> thÝch hîp vµ cã sù kiªn tr×, ch−¬ng tr×nh søc kháe gia ®×nh ch¾c ch¾n sÏ x©m nhËp ®−îc vµo ®ång<br /> bµo c¸c d©n téc thiÓu sè h×nh thµnh dÇn lèi sèng míi cña hä.<br /> <br /> C¸c ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn cña nhµ n−íc cã mét uy tÝn cao trong bµ con c¸c d©n téc. Sù<br /> tin t−ëng cña bµ con d©n téc vµo Ých lîi cña c¸c chñ tr−¬ng do nhµ n−íc ®−a ra cã phÇn cßn cao h¬n<br /> so víi céng ®ång ng−êi Kinh sèng trªn cïng ®Þa bµn vµ ch¾c ch¾n lµ h¬n h¼n so víi céng ®ång<br /> ng−ßi Kinh d−íi xu«i. Tuy nhiªn, còng ph¶i thÊy r»ng sù tin t−ëng ®ã chñ yÕu dùa vµo trùc gi¸c<br /> ®¬n thuÇn vµ dÔ bÞ mÊt ®i nÕu ch−¬ng tr×nh cã mét vµi thÊt b¹i. Ph¶i cè g¾ng tèi ®a nh»m tr¸nh<br /> sai lÇm dï lµ nhá nhÊt lµ nÐt ®Æc biÖt khã kh¨n cña ch−¬ng tr×nh nªn sù chuÈn bÞ kü l−ìng cho<br /> viÖc triÓn khai ch−¬ng tr×nh lµ cÇn thiÕt, hÕt søc tr¸nh viÖc më réng theo phong trµo cã tÝnh ph«<br /> tr−¬ng, ®¶m b¶o lµm ®−îc ®Õn ®©u ch¾c ®Õn ®ã.<br /> <br /> Sù qu¸ ®é d©n sè ®· diÔn ra t¹i c¸c d©n téc thiÓu sè. Møc chÕt ®· ®−îc gi¶m mét c¸ch c¨n<br /> b¶n, ®Æc biÖt lµ trong thËp kû 90. Vµ ®iÒu nay kh«ng lo¹i trõ mét s¾c téc nµo, kÓ c¶ ng−êi d©n téc<br /> H'M«ng, nh÷ng ng−êi sèng c¸ch biÖt nhÊt víi thÕ giíi bªn ngoµi. Sù suy gi¶m møc sinh còng ®·<br /> b¾t ®Çu ®−îc thÓ hiÖn. Tr−íc hÕt, ®ã lµ trong ý thøc cña phô n÷ vÒ sù kh«ng cÇn thiÕt ph¶i cã ®«ng<br /> con nh− c¸c bËc cha mÑ hä ngµy x−a. NhiÒu ng−êi ®· cã ý nghÜ vÒ mét sè con mµ hä cho lµ tèt nhÊt<br /> ®èi víi hä. TiÕp ®ã, ý thøc nµy ®· ®−îc thÓ hiÖn qua viÖc ¸p dông c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai trong<br /> mét sè kh«ng nhá phô n÷ d©n téc. NÕu kh«ng cã biÕn ®éng g× ®Æc biÖt nghiªm träng, sù qu¸ ®é d©n<br /> sè nµy sÏ tiÕp tôc. VÊn ®Ò ®Æt ra lµ ®Èy nhanh h¬n thêi gian cña sù qu¸ ®é nµy nh− thÕ nµo.<br /> <br /> YÕu tè ®Çu tiªn cã ¶nh h−ëng lín trong viÖc ch¨m sãc søc kháe ®ång bµo c¸c d©n téc thiÓu<br /> sè lµ thu nhËp. Thu nhËp cña bµ con d©n téc, nhÊt lµ vïng T©y B¾c vµ B¾c Trung Bé, thÊp h¬n c¸c<br /> vïng kh¸c vµ thÊp h¬n so víi ng−êi Kinh t¹i cïng khu vùc ®ã. Thêi gian lao ®éng vµ c−êng ®é lao<br /> ®éng lín, cã kh¸ nhiÒu phô n÷ kh«ng cã ®ñ tiÒn ®Ó ch÷a døt bÖnh hoÆc chØ ®ñ tiÒn ®Ó mua mét hai<br /> viªn thuèc, nhiÒu gia ®×nh kh«ng thÓ sö dông dÞch vô y tÕ th−êng xuyªn mµ chØ trong tr−êng hîp<br /> hiÓm nghÌo, ®iÒu khiÕn cho nhu cÇu phßng, ch÷a bÖnh rÊt lín nh−ng c¸c tr¹m y tÕ x· vÉn kh«ng<br /> cã kh¸ch hµng.<br /> <br /> Tr×nh ®é häc vÊn thÊp, sù kh«ng th«ng th¹o tiÕng Kinh cña nhiÒu phô n÷ khiÕn cho viÖc<br /> phæ biÕn thÊu ®¸o kiÕn thøc ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh gÆp nhiÒu khã kh¨n. §Æc<br /> biÖt, viÖc thiÕu c¸c céng t¸c viªn d©n sè lµ ng−êi d©n téc vµ lµ phô n÷ ®ã lµ mét trë lùc rÊt l¬n cho<br /> viÖc triÓn khai ch−¬ng tr×nh. C¸c ch−¬ng tr×nh truyÒn th«ng d−êng nh− chØ nhÊn m¹nh ®Õn h¹n<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 20 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> chÕ sinh con thø ba cßn nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c nh− d·n kho¶ng c¸ch sinh hoÆc c¸c vÊn ®Ò n©ng cao<br /> søc kháe cña ng−êi phô n÷ vÉn ch−a ®−îc chó träng t¹i c¸c x· ®· cã ch−¬ng tr×nh truyÒn th«ng<br /> lång ghÐp.<br /> <br /> NhiÒu phong tôc, tËp qu¸n cña bµ con d©n téc thiÓu sè kh«ng phï hîp khoa häc. Cã thÓ<br /> thÊy râ nh÷ng tËp tôc nµy trong viÖc ch¨m sãc søc kháe phô n÷ tr−íc vµ sau khi sinh, chÕ ®é dinh<br /> d−ìng, nu«i d¹y con. §êi sèng ®¬n ®iÖu còng khiÕn cho tuæi kÕt h«n n»m ë ®é tuæi rÊt thÊp, trong<br /> khi h«n nh©n vµ viÖc lËp gia ®×nh l¹i lµ thñ tôc quan träng nhÊt cña ®êi ng−êi. Trõ d©n téc Th¸i,<br /> ®Þa vÞ phô n÷ thùc tÕ cña c¸c d©n téc lµ rÊt thÊp, kÓ c¶ ë mét d©n téc theo chÕ ®é mÉu hÖ lµ d©n téc<br /> £®ª.<br /> <br /> Sù s½n cã cña c¸c ph−¬ng tiÖn tr¸nh thai vµ sù ®a d¹ng cña c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai còng<br /> lµ ®iÓm rÊt yÕu cña ng−êi d©n téc. §Æc biÖt lµ ë c¸c tØnh phÝa B¾c. V¨n hãa vïng phæ biÕn ë phÝa<br /> B¾c vµ theo b−íc ng−êi di d©n ®i vµo khu vùc T©y Nguyªn. ë phÝa Nam, sù lùa chän cã ®a d¹ng<br /> h¬n nh−ng kh«ng ph¶i lµ s½n cã vµ liªn tôc cã. Phô n÷ d©n téc còng cã thÓ chÊp nhËn ph¸ thai<br /> nh− biÖn ph¸p cuèi cïng ®Ó giíi h¹n sè con, nh−ng viÖc thu phÝ khi n¹o, hót ®iÒu hßa kinh nguyÖt<br /> lµ mét nh©n tè h¹n chÕ phô n÷ sö dông biÖn ph¸p nµy. Mét mÆt, nhu cÇu vÒ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh<br /> ë c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè thÊp h¬n so víi ng−êi Kinh t¹i chç vµ thÊp h¬n nhiÒu so víi khu vùc<br /> d−íi xu«i. MÆt kh¸c, víi nhu cÇu hiÖn thêi th× sù ®¸p øng ®Çy ®ñ víi chÊt l−îng trung b×nh lµ khã.<br /> Thùc sù ®· xuÊt hiÖn nhu cÇu kh«ng ®−îc ®¸p øng ®èi víi c¸c biÖn ph¸p kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> <br /> Cuèi cïng, cuéc nghiªn cøu ®· ®−îc triÓn khai ë hai khu vùc cã ®Þnh h−íng hÕt søc kh¸c<br /> nhau ®èi víi y tÕ t− nh©n. ViÖc sö dông c¸c dÞch vô y tÕ cã tr¶ tiÒn lµ chÊp nhËn ®−îc ë phÝa Nam<br /> nh−ng khã chÊp nhËn h¬n á phÝa B¾c. Vµ ë ®©y, kh«ng ®¬n thuÇn chØ lµ vÊn ®Ò thu nhËp kinh tÕ<br /> cña c¸c khu vùc phÝa B¾c cã phÇn thÊp h¬n so víi khu vùc phÝa Nam mµ cßn lµ thãi quen ®èi víi<br /> kinh tÕ thÞ tr−êng. Ng−êi d©n téc phÝa B¾c còng ph¶i chi tiÒn ®Ó ch÷a bÖnh nh−ng khi bÖnh ®·<br /> nÆng vµ th¸i ®é phôc vô trong nhiÒu tr−êng hîp cña c¸c nh©n viªn y tÕ lµ cÇn ®−îc bµn tíi. Cßn<br /> phÝa Nam, viÖc ch÷a bÖnh lÊy tiÒn còng khiÕn cho nh÷ng ng−êi cã thu nhËp thÊp, mµ hÇu hÕt lµ<br /> c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè, kh«ng cã ®−îc sù phôc vô y tÕ tèi cÇn thiÕt. Lµm thÕ nµo ®Ó ph¸t huy<br /> ®−îc thÕ m¹nh cña c¶ hai c¸ch tiÕp cËn trong viÖc ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh lµ<br /> ®iÒu rÊt cÇn ®−îc quan t©m tíi.<br /> <br /> Trªn c¨n b¶n nh÷ng ®Æc ®iÓm cña c¸c khu vùc còng nh− cña c¸c d©n téc thiÓu sè, ch−¬ng<br /> tr×nh søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh t¹i nh÷ng khu vùc nµy nªn l−u ý tíi mét sè ®iÓm sau:<br /> <br /> 1. CÇn hiÓu r»ng bµ con d©n téc nh×n nhËn mäi thø c¨n cø nhiÒu vµo trùc gi¸c vµ hä rÊt<br /> tin t−ëng ë c¸c ch−¬ng tr×nh cña ChÝnh phñ. Gi÷ cho ®−îc niÒm tin ®ã lµ ®iÒu tèi cÇn thiÕt. Do vËy,<br /> ch−¬ng tr×nh nªn triÓn khai mét c¸ch tõ tõ, ch¾c ch¾n, ®¶m b¶o ®em l¹i kÕt qu¶ ë nh÷ng n¬i ®·<br /> triÓn khai. §iÒu nµy tïy huéc vµo nhiÒu thø nh−ng tr−íc hÕt lµ tïy thuéc vµo sè c¸n bé, céng t¸c<br /> viªn cã thÓ cã ®−îc t¹i mçi khu vùc. ViÖc ph¸t ®éng c¸c chiÕn dÞch nªn ®−îc c©n nh¾c kü l−ìng vÒ<br /> hiÖu qu¶ còng nh− viÖc ®¶m b¶o ®Çy ®ñ, æn ®Þnh c¸c dÞch vô tiÕp theo sau chiÕn dÞch.<br /> <br /> 2. KiÕn thøc vµ sù hiÓu biÕt cña bµ con d©n téc vÒ ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia<br /> ®×nh n»m ë møc rÊt thÊp. SÏ lµ rÊt hiÖu qu¶ cho ch−¬ng tr×nh nÕu c¸c ho¹t déng IEC ®−îc ®Èy<br /> m¹nh. Sù khã kh¨n nhÊt lµ kh¶ n¨ng giao tiÕp b»ng tiÕng vµ ch÷ viÕt phæ th«ng rÊt khã kh¨n ®èi<br /> víi nhiÒu d©n téc trong khi c¸c ch−¬ng tr×nh b»ng tiÕng d©n téc l¹i rÊt h¹n chÕ vµ viÖc ®äc b»ng<br /> ch÷ d©n téc ®èi víi bµ con d©n téc cßn khã kh¨n h¬n ®äc b»ng tiÕng phæ th«ng. Do vËy, ho¹t ®éng<br /> IEC ph¶i rÊt ®¬n gi¶n, dÔ hiÓu vµ chñ yÕu dùa vµo h×nh ¶nh cho c¸c d©n téc t−¬ng ®èi kÐm ph¸t<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m BÝch San 21<br /> <br /> triÓn h¬n còng nh− nªn cã c¸c ch−¬ng tr×nh truyÒn thanh b»ng tiÕng d©n téc víi nh÷ng th«ng tin<br /> phong phó ®Ó hÊp dÉn ng−êi nghe.<br /> <br /> §Þnh h−íng vµo vßng vÉn næi bËt t¹i c¸c khu vùc phÝa B¾c vµ b¾t ®Çu cã phÇn lan ra ë c¸c<br /> tØnh phÝa Nam. §×nh s¶n, mét biÖn ph¸p rÊt h÷u hiÖu, ch−a nhËn ®−äc sù tin t−ëng cña nh©n d©n.<br /> C¸c biÖn ph¸p phi l©m sµng kh¸c hoÆc ch−a ®−îc phæ biÕn hoÆc nguån cung cÊp thiÕu vµ rÊt<br /> kh«ng æn ®Þnh. §èi víi c¸c d©n téc thiÓu sè miÒn nói nªn x¸c ®Þnh sö dông c¸c biÖn ph¸p phi l©m<br /> sµng lµ chñ yÕu vµ tõng b−íc triÓn khai biÖn ph¸p ®×nh s¶n. B−íc ®Çu lµ huÊn luyÖn l¹i cho c¸c<br /> c¸n bé y tÕ cÊp c¬ së vÒ kiÕn thøc vµ th¸i ®é ®èi víi c¸c biÖn ph¸p ngoµi vßng.<br /> <br /> 3. ViÖc ph¸t triÓn c¸c ho¹t ®éng ch¨m sãc søc kháe sinh s¶n lµ rÊt cÇn thiÕt cho c¸c bµ con<br /> d©n téc nh−ng hiÖn ®ang ch−a ®−îc quan t©m ®óng møc. C¸c ho¹t ®éng kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cÇn<br /> triÓn khai ®ång thêi víi c¸c dÞch vô ch¨m sãc søc kháe sinh s¶n cho phô n÷ d©n téc vµ ®iÒu nµy sÏ<br /> gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ cña ch−¬ng tr×nh.<br /> <br /> 4. HÖ thèng cung cÊp dÞch vô, c¶ ch¨m sãc søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh, nªn ®−îc<br /> x©y dùng l¹i víi sù chó träng vµo cÊp b¶n vµ th«n. §iÒu nµy cho phÐp gi¶i quyÕt nh÷ng yªu cÇu y<br /> tÕ ban ®Çu kÕt hîp víi dÞch vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh. Khã kh¨n lín chÝnh lµ viÖc tuyÓn lùa vµ<br /> huÊn luyÖn ®éi ngò c¸n bé vµ céng t¸c viªn t¹i chç ng−êi d©n téc vµ c«ng viÖc nµy nªn ®−îc coi lµ<br /> nhiÖm vô träng t©m cña ch−¬ng tr×nh trong 3 n¨m ®Çu. C¸c tr¹m y tÕ ®a khoa liªn khu vùc cã thÓ<br /> cã ý nghÜa rÊt lín còng nh− cã ®ñ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt ®Ó hç trî cho c¸c ho¹t ®éng ch¨m sãc søc<br /> kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ë vïng miÒn nói vµ vïng s©u vïng xa.<br /> <br /> 5. HÖ thèng y tÕ t− nh©n rÊt tÝch cùc ë c¸c khu vùc phÝa Nam vµ ho¹t ®éng ®−îc ë c¸c tØnh<br /> phÝa B¾c. Ho¹t ®éng nµy cÇn ®−îc khuyÕn khÝch chø kh«ng nªn bÞ cÊm ®o¸n (nh− tr−êng hîp tØnh<br /> Lai Ch©u), ®ång thêi, quy chÕ kiÓm tra vµ kiÓm so¸t c¸c dÞch vô y tÕ t− nªn ®−îc x©y dùng. Sù<br /> c¹nh tranh cña y tÕ t− nh©n víi y tÕ c«ng sÏ cã lîi trong viÖc n©ng cao tinh thÇn phôc vô cña c¸c<br /> c¸n bé y tÕ c«ng còng nh− cho phÐp c¸c ®Þnh h−íng nh»m vµo c¸c nhãm d©n sè bÞ thiÖt thßi trong<br /> x· héi ®−îc quan t©m h¬n. Tr−íc m¾t, cÇn b¶o ®¶m møc thu nhËp tèi thiÓu ®Ó cã thÓ chÊp nhËn<br /> ®−îc cho c¸c c¸n bé y tÕ/kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh vµ n©ng cao kü thuËt ngµnh víi mét quyÕt t©m cao.<br /> <br /> 6. Nhµ n−íc nªn x©y dùng c¸c ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi tÝnh tíi quyÒn lîi<br /> cña c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè. N©ng cao thu nhËp cho ng−êi d©n téc nªn ®−îc coi lµ vÊn ®Ò −u tiªn<br /> hµng ®Çu trong viÖc ph¸t triÓn.<br /> <br /> 7. XÐt vÒ tõng d©n téc, c¶ 6 nhãm d©n téc ®−äc kh¶o s¸t vÉn cßn bÞ thiÖt thßi rÊt nhiÒu tuy<br /> møc ®é cã kh¸c nhau so víi tõng d©n téc, cã d©n téc bÞ thiÖt thßi h¬n, cã d©n téc cã nhiÒu thuËn lîi<br /> h¬n. DÇu sao nh÷ng d©n téc nµy thËt sù lµ d©n téc thiÓu sè. Nh÷ng d©n téc nµy cã nh÷ng nÐt v¨n<br /> hãa riªng biÖt kh¸c h¼n víi nh÷ng nÐt v¨n hãa chung cña c¶ n−íc. Nh÷ng d©n téc nµy víi tiÕng<br /> nãi, ng«n ng÷ riªng, lµ d©n téc sèng nghÌo khæ, ®a sè cã tr×nh ®é v¨n hãa thÊp, hoÆc hÇu nh− mï<br /> ch÷ hoÆc t¸i mï ch÷. Nh÷ng nhãm d©n téc thiÓu sè th−êng bÞ tôt l¹i sau trong tiÕn tr×nh ph¸t<br /> triÓn, do ®ã, nh÷ng cè g¾ng ®Ó ®em l¹i dÞch vô y tÕ vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cho hä vµ thóc ®Èy<br /> mét ph−¬ng thøc ch¨m sãc søc kháe cã kÕt qu¶ h¬n cßn ®ang gÆp ph¶i rÊt nhiÒu khã kh¨n.<br /> <br /> 8. TruyÒn th«ng ®¹i chóng cho nh÷ng nhãm d©n téc thiÓu sè hiÖn ®ang gÆp ph¶i mét sè<br /> trë ng¹i nªn ch−a thÓ ph¸t huy hiÖu qu¶ tiÒm n¨ng to lín cña nã, nh÷ng khã kh¨n nµy lµ :<br /> <br /> - Møc ®é rÊt h¹n chÕ vÒ tiÕng phæ th«ng vµ tr×nh ®é v¨n hãa rÊt thÊp, ®Æc biÖt lµ phô n÷.<br /> <br /> - ThiÕu hôt rÊt lín nh÷ng tµi liÖu, Ên phÈm truyÒn th«ng<br /> <br /> - ThiÕu hôt s¸ch, b¸o, t¹p chÝ t¹i c¸c khu vùc kh¶o s¸t<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 22 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> - ThiÕu hôt ®µi, Tivi, mét sè vïng cao kh«ng cã phñ sãng Tivi hoÆc chÊt l−îng phñ sãng<br /> rÊt kÐm.<br /> <br /> - Møc ®é sö dông truyÒn th«ng ®¹i chóng cßn rÊt h¹n chÕ, ch−a cã sù thay ®æi do cßn cã<br /> nhiÒu søc × c¶n trë nªn cÇn cã nhiÒu nç lùc ®Ó thay ®æi.<br /> <br /> - ChØ cã nh÷ng th«ng ®iÖp truyÒn th«ng trong giai ®o¹n ®Çu sÏ cã t¸c ®éng yÕu kÐm nÕu<br /> nh− thiÕu sù cñng cè tõ nh÷ng ho¹t ®éng truyÒn th«ng theo h×nh thøc giao tiÕp c¸ nh©n vµ c¸c<br /> dÞch vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> <br /> Do ®ã sÏ lµ h÷u hiÖu nÕu cã nh÷ng h×nh thøc tuyªn truyÒn cã chän lùa ®èi víi ®a sè ng−êi<br /> Kinh sèng trong khu vùc vµ nh÷ng nhãm d©n téc thiÓu sè thµnh th¹o tiÕng phæ th«ng, biÕt ®äc,<br /> viÕt hoÆc lµ cã thÓ tiÕp cËn dÔ dµng tíi kªnh truyÒn th«ng ®¹i chóng phæ biÕn lµ ®µi vµ Tivi. Tuy<br /> vËy, ®èi víi nh÷ng d©n téc cã h¹n chÕ vÒ tiÕng phæ th«ng vµ tr×nh ®é v¨n hãa thÊp, h¬n n÷a l¹i<br /> kh«ng thÓ tiÕp cËn mét c¸ch th−êng xuyªn tíi ®µi vµ Tivi th× l¹i ph¶i cã mét c¸ch tiÕp cËn hoµn<br /> toµn kh¸c ®Ó cã thÓ t¹o ra thay ®æi thùc sù trong nhËn thøc vµ hµnh vi cña hä.<br /> <br /> 9. NÕu nh− ®èi víi nh÷ng d©n téc thiÓu sè vïng cao vµ vïng s©u, truyÒn th«ng ®¹i chóng<br /> ch−a thÓ ®em l¹i hiÖu qu¶ mong muèn th× h×nh thøc tiÕp cËn trùc tiÕp l¹i cµng ®ãng mét vai trß<br /> thiÕt thùc h¬n.<br /> <br /> ë cÊp ®é th«n b¶n ®iÒu nµy cã nghÜa lµ cÇn thiÕt ph¶i hç trî cho m¹ng l−íi céng t¸c viªn<br /> sinh sèng t¹i c¸c th«n b¶n nh− ®Ó hä ®−îc h−ëng mét kho¶n trî cÊp cña ñy ban Quèc gia D©n sè<br /> vad kÕ ho¹ch hoa gia ®×nh hµng th¸ng ®Ó lµm c«ng viÖc kh«ng th−êng xuyªn hµng ngµy lµ vËn<br /> ®éng kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh vµ cung cÊp bao cao su. Do hiÖn nay kho¶n trî cÊp qu¸ Ýt ái vµ huÊn<br /> luyÖn kh«ng ®Çy ®ñ nªn ®éi ngò nµy kh«ng æn ®Þnh, vµ nhiÒu x· cßn thiÕu céng t¸c viªn ®Ó cã thÓ<br /> phñ kh¾p trªn mét ®Þa bµn c¸c th«n b¶n réng lín. Nh−ng dÇu sao nh÷ng ng−êi tr¶ lêi trong cuéc<br /> kh¶o s¸t ®Òu th−êng xuyªn nh¾c tíi céng t¸c viªn d©n sè nh− lµ mét nguån th«ng tin vÒ kÕ ho¹ch<br /> hãa gia ®×nh, cung cÊp biÖn ph¸p tr¸nh thai. §iÒu nµy cho thÊy vai trß kh¸ thiÕt thùc cña m¹ng<br /> l−íi céng t¸c viªn d©n sè trong viÖc chuyÓn t¶i ch−¬ng tr×nh tíi nh÷ng th«n b¶n xa x«i, hÎo l¸nh.<br /> <br /> Tuy nhiªn, nÕu kh«ng cã ®−îc mét sù cñng cè thËt sù th× hiÖu qu¶ cña m¹ng l−íi céng t¸c<br /> viªn sÏ rÊt h¹n chÕ. Sù cñng cè nµy cã thÓ bao gåm: t¨ng c−êng sè l−îng céng t¸c viªn d©n sè ë<br /> nh÷ng x· cã ®Þa bµn réng vµ sè l−îng th«n b¶n nhiÒu, t¨ng trî cÊp cho céng t¸c viªn hoÆc cã<br /> nh÷ng h×nh thøc khuyÕn khÝch vËt chÊt ®Ó t¨ng lßng nhiÖt t×nh cña c¸c céng t¸c viªn vµ cã ch−¬ng<br /> tr×nh ®µo t¹o, gi¸m s¸t th−êng xuyªn. T¹i nh÷ng ®Þa bµn thiÕu v¾ng kªnh truyÒn th«ng ®¹i chóng,<br /> th× céng t¸c viªn d©n sè lµ ng−êi thùc hiÖn giao tiÕp trùc tiÕp víi ng−êi d©n (bao gåm c¶ trong c¸c<br /> cuéc häp th«n b¶n) vµ chÝnh hä lµ nh÷ng t¸c nh©n kÝch thÝch liªn tôc khuyÕn khÝch viÖc chÊp nhËn<br /> kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cña ng−êi d©n<br /> <br /> HiÖn nay, t¹i x· Nµ TÊu ®ang thö nghiÖm m« h×nh ®µo t¹o y t¸ b¶n víi sù gióp ®ì gi¸m<br /> s¸t cña phßng kh¸m ®a khoa huyÖn ®Æt t¹i ®Þa bµn. Nguån l−¬ng tr¶ cho y t¸ b¶n ®−îc ®µo t¹o cã<br /> thÓ do nhµ n−íc hoÆc do th«n b¶n (ng−êi d©n th«n b¶n gãp tr¶). M« h×nh nµy nªn ®−äc tiÕp tôc thö<br /> nghiÖm.<br /> <br /> 10. “Phßng tuyÕn b¶o vÖ” cña c¶ hÖ thèng y tÕ lÉn kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh lµ trung t©m y tÕ<br /> x·. Nh÷ng trung t©m y tÕ cÊp x· trong nh÷ng ®Þa bµn ®−îc kh¶o s¸t cã chÊt l−îng rÊt kÐm c¶ vÒ<br /> tr×nh ®é vµ sè l−îng nh©n viªn, vÒ trang thiÕt bÞ lÉn c¬ së vËt chÊt. Trong nhiÒu tr−êng hîp nh÷ng<br /> h¹n chÕ nµy ®· lµm tæn h¹i ®Õn uy tÝn cña tr¹m y tÕ, khiÕn cho nhiÒu ng−êi kh«ng tin t−ëng vµo<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> Ph¹m BÝch San 23<br /> <br /> viÖc ch÷a ch¹y t¹i tr¹m nªn cã xu h−íng lÇn l÷a viÖc ch÷a ch¹y hoÆc t×m tíi c¸c c¸ch ch÷a ch¹y<br /> truyÒn thèng.<br /> <br /> ViÖc c¶i thiÖn chÊt l−îng tr¹m y tÕ x· cÇn bao gåm viÖc n©ng cÊp c¬ së h¹ tÇng, trang thiÕt<br /> bÞ vµ c¶ chÊt l−îng lÉn sè l−îng nh©n viªn y tÕ, tãm l¹i lµ c¸c tr¹m y tÕ vïng nói vµ vïng xa rÊt<br /> cÇn cã mét sù c¶i t¹o c¨n b¶n ®Ó cã thÓ cã mét dÞch vô cã chÊt l−îng h¬n. Tuy nhiªn, còng cÇn ph¶i<br /> ®Ò cËp thªm ë ®©y lµ kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c th«n b¶n tíi tr¹m y tÕ x· vµ nh÷ng khã kh¨n vÒ ®−êng<br /> s¸ vµ ph−¬ng tiÖn giao th«ng sÏ vÉn lµ vÊn ®Ò lín c¶n trë viÖc tiÕp cËn cña ng−êi d©n tíi c¸c dÞch<br /> vô y tÕ vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.<br /> <br /> 11. C¸c ®éi dÞch vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cña huyÖn vÉn ®ãng mét vai trß chñ chèt trong<br /> viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh vµ ch¨m sãc søc kháe t¹i vïng nói vµ vïng xa, tuy<br /> nhiªn hÖ thèng nµy vÉn cÇn ®−îc n©ng cÊp ®Çu t− vÒ mét sè mÆt nh− t¨ng c−êng vÒ chuyªn m«n<br /> vµ ®éi ngò c¸n bé dÞch vô ®Ó cã lÞch tr×nh tíi tõng x· ®−îc th−êng xuyªn h¬n, më réng lo¹i h×nh vµ<br /> ®èi t−îng dÞch vô, t¨ng c−êng c¸c ho¹t ®éng dÞch vô tøc thêi, ®Æc biÖt t¹i nh÷ng x· cã tr¹m y tÕ<br /> qu¸ yÕu kÐm vµ kh«ng cã phßng kh¸m ®a khoa liªn x·. Nh÷ng phô n÷ ®−îc hái ®· ®Ò cËp ®Õn vai<br /> trß râ rµng cña c¸c ®éi dÞch vô di ®éng, nh−ng còng ®Ò cËp ®Õn viÖc chËm chÔ khi ph¶i chê ®îi thêi<br /> ®iÓm dÞch vô ®Õn ®Þa bµn.<br /> <br /> 12. VÒ c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai, vÊn ®Ò ®a d¹ng hãa c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai cÇn ®−îc më<br /> réng vµ t¨ng c−êng. RÊt nhiÒu phô n÷ ®−îc pháng vÊn than phiÒn vÒ t¸c dông phô cña vßng tr¸nh<br /> thai vµ cã kiÕn thøc sai lÖch vÒ mét sè biÖn ph¸p tr¸nh thai kh¸c. Phô n÷ cña c¸c nhãm d©n téc<br /> thiÓu sè nµy (trõ d©n téc Tµy ë x· Yªn Ninh) kh«ng nhËn ®−îc nhiÒu kiÕn thøc vÒ c¸c biÖn ph¸p<br /> tr¸nh thai vµ kh«ng cã t− vÊn hoÆc sù ®¶m b¶o nµo lµm yªn lßng ng−êi sö dông hoÆc t¹o lßng tin<br /> cho ng−êi ®ang cã nhu cÇu sö dông. D− luËn xung quanh t¸c dông phô cña c¸c biÖn ph¸p tr¸nh<br /> thai hiÖn ®¹i ®· ng¨n c¶n vµ lµm n¶n lßng mét sè cÆp vî chång sö dông biÖn ph¸p tr¸nh thai hiÖn<br /> ®¹i. Kinh nghiÖm cña c¸c n−íc trªn thÕ giíi cho thÊy viÖc ®a d¹ng hãa c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai<br /> hiÖn ®¹i t¹o nhiÒu thuËn lîi cho c¸c cÆp vî chång lùa chän ®−äc mét biÖn ph¸p tr¸nh thai thÝch<br /> hîp, do ®ã lµm gia t¨ng tû lÖ ng−êi sö dông.<br /> <br /> Lµm c¸ch nµo ®Ó cã thÓ ®a d¹ng hãa ®−îc c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai? ë ®©y cÇn ph¶i cã sù<br /> c¶i thiÖn ®ång bé hÖ thèng cung cÊp: m¹ng l−íi céng t¸c viªn sÏ cã thÓ lµ nguån cung cÊp th−êng<br /> xuyªn c¸c biÖn ph¸p phi l©m sµng (bao cao su vµ c¶ thuèc nÕu cã ®−îc tËp huÊn c¬ b¶n). Tr¹m y tÕ<br /> x· nÕu ®−îc n©ng cÊp vÒ chÊt l−îng sÏ cã thÓ thùc hiÖn ®−äc c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai l©m sµng<br /> nh− ®Æt vßng vµ dÞch vô n¹o, hót thai. C¸c ®éi dÞch vô kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh cã thÓ cung cÊp dÞch<br /> vô t¹i mçi x· th−êng xuyªn h¬n. H¬n n÷a, viÖc cung cÊp c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai phi l©m sµng<br /> cÇn ®−äc th−êng xuyªn vµ b¶o ®¶m h¬n - thÝ dô, viÖc gi¶m sè l−îng cung cÊp bao cao su cho ®èi<br /> t−îng sö dông ®−a l¹i Ên t−îng t¹i mét ®Þa ph−¬ng lµ nguån cÊp bao cao su bÞ thiÕu hôt, viÖc nµy<br /> d−êng nh− mang Èn ý lµ ng−êi sö dông cÇn dïng kÕt hîp bao cao su víi c¸c biÖn ph¸p tr¸nh thai<br /> truyÒn thèng.<br /> <br /> 13. Cho ®Õn hiÖn nay, viÖc xao nh·ng trong ch¨m sãc thai nghÐn vµ nh÷ng ca sinh con<br /> kh«ng cã t− vÊn vÉn lµ vÊn ®Ò phæ biÕn t¹i c¸c x· vïng cao vµ vïng s©u, vïng xa. Ng−êi phô n÷<br /> chØ ®i kh¸m trong tr−êng hîp cã x¶y ra sù cè hoÆc c¶m thÊy kh«ng b×nh th−êng. Ng−êi phô n÷<br /> mang thai vÉn lµm c¸c c«ng viÖc ®ång ¸ng, n−¬ng rÉy vµ kh«ng nhËn thøc ®−îc sù h÷u Ých cña<br /> viÖc kh¸m thai ®Þnh kú.<br /> <br /> ViÖc sinh con vÉn chñ yÕu diÔn ra t¹i nhµ víi sù gióp ®ì cña ng−êi th©n hoÆc c¸c bµ mô<br /> v−ên hoÆc y t¸ th«n. Nh÷ng tËp qu¸n nµy ®Òu cã thÓ dÉn ®Õn viÖc gia t¨ng tû suÊt chÕt hoÆc t×nh<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 24 Søc kháe vµ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh ...<br /> <br /> tr¹ng bÖnh tËt cña bµ mÑ vµ trÎ s¬ sinh trong c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè. NÕu nh− viÖc th¨m kh¸m<br /> thai ®Þnh kú cã thÓ dù b¸o ®−îc mét sè ca sinh khã, viÖc lµm thay ®æi nhËn thøc vµ hµnh vi ch¨m<br /> sãc thai nghÐn sÏ diÔn ra chËm ch¹p t¹i c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè nµy. H¬n n÷a, ch¨m sãc cÊp cøu<br /> cho nh÷ng ca sinh khã cßn phô thuéc rÊt nhiÒu vµo ®−êng x¸, ph−¬ng tiÖn giao th«ng, chuyªn chë<br /> vµ n¬i cÊp cøu gÇn nhÊt. ViÖc cã ®−îc c¸c c¬ së h¹ tÇng cÇn thiÕt lµ ch−a thÓ thùc hiÖn ®−îc trong<br /> ngµy mét ngµy hai.<br /> <br /> 14. ViÖc th¨m kh¸m sau khi sinh còng ë t×nh tr¹ng t−¬ng tù nh− ®èi víi ch¨m sãc thai<br /> nghÐn. Mét vÊn ®Ò ®Æc biÖt cÇn nhÊn m¹nh ë ®©y lµ nh÷ng phong tôc kiªng c÷ sau khi sinh, nhÊt<br /> lµ nh÷ng kiªng c÷ liªn quan tíi chÕ ®é ¨n uèng kiªng khem kh¸ chÆt chÏ cña s¶n phô, ë hÇu hÕt<br /> c¸c nhãm d©n téc ®Òu thÓ hiÖn t×nh tr¹ng dinh d−ìng kh«ng ®Çy ®ñ cho ng−êi mÑ. Ngo¹i trõ viÖc<br /> kiªng sinh ho¹t t×nh dôc trong mét th¸ng sau khi sinh, c¸c tËp qu¸n kiªng c÷ hÇu nh− ®Òu kh«ng<br /> cã lîi cho søc khoÎ cña ng−êi mÑ hoÆc kh«ng cã ý nghÜa. HÇu hÕt phô n÷ ®Òu cho con bó nh−ng cã<br /> mét sè nhãm d©n téc vÉn cßn cho con bó sau vµi ngµy víi lý do s÷a ban ®Çu kh«ng tèt. §Ó thay ®æi<br /> nh÷ng hµnh vi vµ tËp qu¸n nµy, truyÒn th«ng phæ biÕn kiÕn thøc ch¨m sãc søc kháe vµ nu«i con<br /> nhá cho ng−ßi mÑ ®ãng mét vai trß quan träng song song víi truyÒn th«ng d©n sè-kÕ ho¹ch hãa gia<br /> ®×nh th«ng qua m¹ng l−íi c¸n bé c¬ së/céng ®ång vµ tuyªn truyÒn trùc tiÕp tíi ®èi t−îng.<br /> <br /> 15. Sù hiÓu biÕt vÒ HIV/AIDS cña c¸c nhãm d©n téc thiÓu sè ®ang cßn rÊt s¬ ®¼ng. HiÖn<br /> t−îng nhiÔm HIV t¹i c¸c vïng miÒn nói nµy, vµ nh÷ng yÕu tè g©y ra nguy c¬ m¾c c¸c bÖnh truyÒn<br /> nhiÔm ®−êng sinh s¶n vµ c¸c bÖnh hoa liÔu cßn ch−a ®−îc ng−êi d©n biÕt ®Õn. Do ®ã viÖc phæ biÕn<br /> réng r·i nh÷ng kiÕn thøc vÒ c¸c ®Ò tµi nµy còng lµ rÊt cÇn thiÕt, vµ ë ®©y m¹ng l−íi céng t¸c viªn,<br /> nh©n viªn céng ®ång cïng víi c¸c kªnh truyÒn th«ng chÝnh thøc kh¸c còng sÏ ®ãng mét vai trß<br /> quan träng.<br /> <br /> Tãm l¹i, cuéc kh¶o s¸t víi 304 cuéc pháng vÊn s©u phô n÷ thuéc 6 nhãm d©n téc thiÓu sè<br /> vµ phô n÷ Kinh sinh sèng t¹i c¸c vïng cao, vïng xa trong nh÷ng hoµn c¶nh khã kh¨n, cho thÊy sù<br /> thiÕu hôt vÒ kiÕn thøc, hµnh vi vµ sù yÕu kÐm cña m¹ng l−íi dÞch vô t¹i c¸c khu vùc nµy. Cuéc<br /> kh¶o s¸t cho thÊy sù bÊt lîi lín cña hä trong hÇu hÕt c¸c chØ b¸o kinh tÕ- x· héi còng nh− nh÷ng<br /> chØ b¸o vÒ søc khoÎ vµ vÖ sinh.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2