Ạ Ọ

Ủ

Ậ

VAI TRÒ C A Đ I H C NGOÀI CÔNG L P

Ố Ả

Ộ

Ậ

TRONG B I C NH H I NH P

ầ ồ GS Tr n H ng Quân

ộ ưở ạ ộ Nguyên B  tr ụ ng B  Giáo d c – Đào t o

ủ ị ộ ườ ậ ệ Ch  t ch Hi p h i các Tr ng ĐH­CĐ ngoài công l p

ừ ộ ườ ậ ệ 1. V a qua Hi p h i các Tr ng ĐH­CĐ ngoài công l p (VIPUA) t ổ ứ ổ    ch c t ng

ạ ộ ề ấ ặ ẫ ổ ườ ế k t 20 năm ho t đ ng. V n còn bao v n đ  ng n ngang đ t ra cho các tr ng và phía

ủ ệ ố ư ề ờ ộ ườ xã h i. Nh ng không còn nghi ng  gì khi nói v  vai trò c a h  th ng các Tr ng ĐH­

ạ ọ ụ ề ậ ệ ằ ừ CĐ ngoài công l p trong n n giáo d c Đ i h c Vi t Nam. Công b ng mà nói, t khi có

ủ ươ ụ ủ ả ộ ướ ờ ỗ ự ủ ườ ch  tr ng xã h i hóa giáo d c c a Đ ng và Nhà n c, nh  n  l c c a các tr ng,

ả ướ ượ ầ ố ố ạ su t 20 năm qua, g n 1/7 s  sinh viên c  n c đ ệ ố c đào t o qua h  th ng này mà nhà

ướ ộ ồ ả ố ế ể ả n ẫ   ề c “không ph i t n m t đ ng xu nào”. Đi u đáng ti c là thành qu  đáng k  đó v n

ượ ả ộ ố ơ ẻ ậ ả ộ ộ ư ch a đ c xã h i vui v  đón nh n, ngay c  m t s  c  quan qu n lý xã h i, đây đó

ỳ ị ậ ố ệ ừ ườ ẫ v n còn k  th  khi công khai không nh n sinh viên t t nghi p t các tr ạ ọ   ng đ i h c

ngoài công l p. ậ

ư ủ ệ ả ầ ướ ươ H u  nh  trong  các  văn  ki n  c a  Đ ng và  Nhà  n c,  trên các  ph ệ   ng ti n

ắ ặ ấ ề ổ ữ ề ề ệ ườ truy n thông, ta b t g p r t nhi u nh ng m nh đ  c  xúy cho các tr ng ngoài công

ư ườ ị ề ặ ư ỉ ứ ề ậ ơ ậ l p, nh ng d ứ   ng nh  ch  có giá tr  v  m t nh n th c và thiên v  ý chí h n là ý th c

ủ ệ ố ấ ậ ụ ữ ể ệ ề   ề ự ố v  s  s ng còn c a h  th ng giáo d c này. Nh ng b t c p này bi u hi n trên nhi u

ươ ạ ọ ừ ệ ế ả ả ậ ỗ ph ả ố ớ   ng di n, đ n n i các nhà qu n lý đ i h c đã ph i th a nh n, không ph i đ i v i

ả ụ ả ậ ạ ạ ộ ố ủ   lo i hình đào t o này mà ngay c  m c tiêu cao c  “h i nh p” mang tính s ng còn c a

ạ ọ ụ ệ ể ả giáo d c đ i h c Vi t Nam thì không ai tr ả ờ ượ i đ l ế c ph i làm th  nào đ  tránh t ụ   t

ư ậ ề ẫ ấ ả ạ ụ ạ ọ ị ụ ậ ể ậ h u. Nh  v y v n đ  v n ph i quay l i: đ  tránh giáo d c đ i h c b  t t h u, ai s ẽ

ư ế ự ự ệ ệ ề ể ắ ắ ộ th c hi n và th c hi n nh  th  nào. Có m t đi u ch c ch n là không th  không đ ề

ụ ế ề ấ ộ ộ ườ ề ướ ậ c p đ n v n đ  xã h i hóa giáo d c, m t con đ ng mà nhi u n ả   ể c phát tri n đã ph i

ả Ở ạ ả ẳ ắ ấ ầ tr i qua. đây th y c n đi sâu vài khía c nh mà chúng tôi cho ph i th ng th n nhìn

nh n. ậ

ướ ế ề ưở ủ ưở 2. Tr ề ấ c h t, nói v  v n đ  tăng tr ng nóng c a các tr ậ   ng ngoài công l p

ữ ừ ả ả ầ ộ ỉ ỗ ấ   trong nh ng năm g n đây. Trong h i th o v a qua, các nhà qu n lý đã ch  ra ch  b t

ấ ượ ạ ề ạ ộ ề ậ c p v  ch t l ự ng đào t o d a trên tiêu chí t ỷ ệ  l sinh viên/ v n dân. Có m t đi u mà

ấ ả ọ ừ ườ ấ ứ ộ b t c  m t nhà khoa h c, nhà qu n lý nào (xu t phát t môi tr ụ ạ ọ   ng giáo d c đ i h c)

ế ằ ạ ọ ự ể ờ ự ự ự cũng bi t r ng s  phát tri n quy mô đ i h c bao gi ồ    cũng d a trên th c l c, bao g m

ự ọ ơ ộ ướ năng l c tài chính và quan tr ng h n là đ i ngũ chuyên gia (GS, PGS, TS). Tr c 1975,

ề ắ ả ườ ư ầ ố ố ườ ả c  mi n B c có kho ng…. tr ng, nh ng sau g n b n năm con s  đã lên … tr ng.

ệ ườ ủ ươ ậ ộ ặ Đ c bi ệ ừ t, t ấ  khi xu t hi n tr ng ngoài công l p theo ch  tr ng xã h i hóa, trong

ươ ầ ỉ ườ ế ệ vòng hai m i năm, ban đ u ch  có… tr ng, đ n nay tăng lên… Riêng vi c m ở

ườ ư ậ ề ợ ọ ậ ủ ả ả ầ tr ng nh  v y, dù nhân danh đ m b o nhu c u, quy n l i h c t p c a nhân dân đi

ự ế ệ ề ổ ộ ể ằ ấ ẫ ữ n a   thì   th c   t vi c   tuy n   sinh  h ng  năm,   v n  đ   n i  c m  v n  xoay  quanh  câu

ỏ ạ ệ ầ ị ọ ự ồ ạ ủ ế chuy n th  ph n mà mi ng bánh ngày càng nh  l i đe d a s  t n t i c a các tr ườ   ng

ấ ượ ế ậ ấ ạ ứ ư ngoài công l p ch  ch a bàn đ n ch t l ạ ng đào t o; l y ng ườ ở i đâu ra mà d y trong

ỏ ề ở ườ ướ ự ụ ế ầ ả khi các gi ng viên gi i đ u tr ậ ng công l p. Xu h ng th c d ng d n chi m lĩnh

ườ ụ ườ ề ậ ỏ môi tr ng giáo d c tr ng ngoài công l p là đi u không tránh kh i.

ự ạ ừ ủ ệ Th c tr ng này có nguyên nhân sâu xa t cách nhìn, quan ni m c a xã h i v ộ ề

ườ ế ị ườ ề ơ ệ ậ ủ tr ng ngoài công l p và quan ni m v  c  ch  th  tr ng c a các nhà đ u t ầ ư ở m

ườ ả ả ề ầ ệ ạ ữ ấ ộ tr ng. Do đó m t trong nh ng v n đ  c n làm ngay là ph i c i thi n l ả i hình  nh, v ị

ế ủ ườ ề ấ ả ừ th  c a các Tr ậ ng ĐH­CĐ ngoài công l p. V n đ  này ph i đi t ố ớ    hai phía. Đ i v i

ầ ư ữ ặ ọ ướ ầ các nhà đ u t ạ , sau nh ng g t hái t m g i là thành công b c đ u, m t s  tr ộ ố ườ   ng

ố ươ ủ ể ệ ớ ườ ngày càng phát tri n, c ng c  th ng hi u sánh ngang v i các tr ư ạ   ng công nh  Đ i

ạ ọ ạ ọ ạ ọ ữ ễ ấ ạ ọ ạ   ọ h c ngo i ng  Tin h c, Đ i h c Hoa Sen, Đ i h c Nguy n T t Thành, Đ i h c L c

ố ẫ ậ ờ ữ ồ ế H ng… Còn đa s  v n còn l p l ụ  gi a làm giáo d c và làm kinh t ủ ầ   . Không ít ch  đ u

ạ ộ ệ ề ừ ệ ề ả ọ ư t quan ni m sai v  ho t đ ng tài chính t ả    vi c thu ti n h c. Sau khi tr  chi phí gi ng

ộ ố ợ ậ ỏ ạ ộ ạ d y và m t s  ho t đ ng khác thì còn l ạ ượ i đ c xem là l i nhu n b  túi. Rõ ràng quan

ư ậ ở ườ ệ ệ ủ ậ ạ ni m nh  v y thì vi c m  tr ng đã mang l ạ ợ i l i nhu n kh ng. Cho nên không l gì,

ườ ượ ắ ở ộ ờ ườ ể ấ ề nhi u tr ng đ c m  ra trong m t th i gian ng n. Có tr ng xu t phát đi m có vài

ả ỷ ầ ư ỷ t , sau sáu b y năm đã có trong tay hàng trăm t . Thay vì dùng nó tái đ u t , ph c v ụ ụ

ố ề ạ ượ ợ ụ ụ ể ế ậ cho đào t o thì s  ti n đó đ c xem là l i nhu n đ  ph c v  cho cá nhân. Đã đ n lúc

ậ ụ ể ể ỉ ượ ế ề ấ ầ c n có lu t c  th  đ  ch  tài v n đ  này. Kinh phí ch  đ ầ   c phép chi bao nhiêu ph n

ầ ư ơ ả ủ ầ ư ể ồ trăm cho đ u t c  b n, kéo dài bao lâu đ  thu h i. Ch  đ u t cũng ph i h ả ưở   ng

ạ ả ượ ụ ạ ươ l ố ề ng. S  ti n còn l i ph i đ ậ   c chi tiêu công khai cho các h ng m c công tác th t

ư ế ế ế ề ậ ạ ơ ườ căn c , có k  ho ch. N u đ a vào lu t và có ch  tài thì nhi u ng ầ   i không dám đ u

ụ ự ẫ ư ế ế ạ ấ ư ể t ki u ch p gi t d n đ n tình tr ng gây m t đoàn k t nh  đã th y ấ ở ộ ố ườ   ng  m t s  tr

ả ả ố ớ ả ộ ạ t o nên hình  nh ph n c m đ i v i xã h i.

ệ ườ ư ạ ọ ụ ế ể Hi n nay, có tr ắ   ng nh  Đ i h c Văn Hi n đã có quan đi m giáo d c đúng đ n

ầ ư ụ ụ ụ ầ ộ và dám đ u t theo tinh th n ph c v  giáo d c. Trong tình hình các ngành thu c lĩnh

ế ẩ ườ ạ ạ ả ọ ự v c KHXH­NV đang m, tr ầ   ng m nh d n gi m 50% h c phí trong hai năm đ u

ự ấ ầ ọ ộ cho thí sinh đ u vào trong năm h c 2013 ­ 2014. Đ y là đ ng thái tích c c mà nhìn

ướ ế ắ ầ ư ấ d ộ i góc đ  kinh t ch c không m y nhà đ u t dám làm.

ộ ấ ế ệ ề ả ầ ộ ơ ộ 3. M t v n đ  khác c n ph i bàn m t cách căn c  quy t li ộ   t là đ i ngũ. M t

ườ ạ ọ ấ ượ ố ộ ự ụ ệ ả ả tr ng đ i h c mu n có đ i ngũ ch t l ạ ầ   ng, đ m b o th c hi n m c tiêu đào t o c n

ớ ậ ụ ả ả ọ ợ ượ ọ ọ ạ ệ ph i tr i qua hàng ch c năm sàng l c m i t p h p đ c. Vi c ch n l c l ả i ph i có

ệ ấ ụ ể ố ớ ườ ề ẫ ủ ươ ự ệ đi u ki n r t c  th . Đ i v i tr ứ ấ ng công do s c h p d n c a th ng hi u và s  an

ế ộ ề ệ ể ừ ủ ườ ề toàn v  ch  đ  an sinh nên vi c tuy n ngay t ư  sinh viên  u tú c a tr ng là đi u d ễ

ự ữ ệ ườ ừ ề ả ồ ườ th c hi n, lôi kéo nh ng ng i tài t ngu n khác v  mang tính kh  thi. Tr ng ngoài

ư ủ ế ậ ợ ừ ậ ầ ạ ọ ả ồ ộ công l p h u nh  ch  y u t p h p t ề ư    hai ngu n: m t là gi ng viên đ i h c đã v  h u,

ộ ổ ộ ố ấ ị ư ứ ệ ế ậ ầ tuy đ y kinh nghi m nh ng đ n đ  tu i nh t đ nh, không còn s c b t, m t s  khác

ượ ờ ợ ạ ẫ ỉ ươ ệ ở ườ đ ả c m i h p tác, th nh gi ng dài h n khi v n đ ng nhi m các tr ng công và

ố ườ ấ ừ ằ ồ ự ữ ườ cu i cùng là ng i có b ng c p t các ngu n t do. Cho hay nh ng ng ằ   i có b ng

ự ự ự ờ ư ườ ướ ấ c p và năng l c th c s  bao gi cũng  u tiên xin vào tr ng công tr ớ   c sau đó m i

ườ ế ấ ủ ế ậ ố ổ ọ ế đ n tr ằ   ng ngoài công l p. S  này ch  y u là giáo viên ph  thông h c ti p l y b ng

ọ ở ặ ố ư ể ậ ơ ho c sinh viên sau khi h c ế  các ngành thi vào chuy n ti p b c cao h n. Đa s  ch a có

ệ ả ạ ượ ệ ườ kinh nghi m gi ng d y và đ c rèn luy n trong môi tr ụ ạ ọ ng giáo d c đ i h c. Trong

ư ệ ố ượ ạ ạ ằ ự ự ượ ư ẫ ấ tình tr ng lo n b ng c p nh  hi n nay thì đ i t ng này v n ch a th c s  đ c sàng

ự ượ ở ủ ứ ạ ự ề ạ ớ ườ ọ l c và tr  thành l c l ng đ  s c c nh tranh v  năng l c đào t o v i các tr ng công

ấ ượ ố ượ ạ ả ạ ợ ậ l p. Đó là lý do ch t l ng đào t o gi m sút do ch y theo s  l ng và l ộ   ậ i nhu n, m t

ệ ượ ổ ế ở ườ ứ ầ ậ ẫ hi n t ng ph  bi n tr ng ngoài công l p. Bài toán này v n còn làm nh c đ u các

ầ ư ộ ườ ậ ậ nhà đ u t ệ . Lâu nay Hi p h i các Tr ậ   ng ĐH­CĐ ngoài công l p đang t p trung v n

ả ự ữ ự ể ế ả ằ ộ ộ đ ng đ m b o s  công b ng trong tuy n sinh mà thi u nh ng đ ng thái tích c c cho

ầ ớ ề ườ ể ả ườ ấ v n đ  này. Ph n l n các tr ng t ự ươ  b n ch i. Do đó, đ  các tr ậ   ng ngoài công l p

ậ ự ượ ấ ượ ả ộ ự ượ ụ ộ th t s  có đ ả c đ i ngũ đ m b o ch t l ng, không ph  thu c vào l c l ng bên

ằ ổ ấ ầ ế ố ừ ế ề ị ẫ ngoài nh m  n đ nh lâu dài r t c n đ n nhi u y u t t bên trong l n bên ngoài. Ngoài

ầ ư ợ ố ợ ủ ế ớ ộ ướ chính sách c a các nhà đ u t h p lý, n u ph i h p v i xã h i và nhà n ề   c đ  ra

ẽ ả ữ ế ệ ọ ượ ế ườ nh ng quy t sách thích đáng, hy v ng s  c i thi n đ c. N u không, tr ng ngoài

ằ ậ ạ ớ ườ ậ ượ công l p khó lòng c nh tranh công b ng v i các tr ng công l p đ ể ả   c và khó đ  c i

ư ệ ộ ị ế ủ thi n cách nhìn đ nh ki n c a xã h i nh  lâu nay.

ứ ỗ ủ ạ ọ ỗ ậ ạ ẳ ỗ Rõ ràng b c tranh loang l , ch  đ m ch  nh t này c a đ i h c, cao đ ng ngoài

ậ ấ ế ị ả ề ậ ỏ công l p t ạ t y u ch u c nh thân ph n lo i hai là đi u không tránh kh i.

ề ướ ư ấ ả ộ ủ 4. V  phía nhà n c, nh  đã nói, t ự t c  đ ng thái tích c c có tính toán c a B ộ

ừ ể ỉ ả GD­ĐT trong các mùa tuy n sinh v a qua cũng ch  là gi ế i pháp tình th . Đ  c i t o l ể ả ạ ạ   i

ề ệ ạ ườ ậ ộ cái nhìn đúng và t o đi u ki n cho các tr ng ngoài công l p tham gia m t cách bình

ố ợ ữ ế ậ ạ ả ồ ị ẳ đ ng ph i có nh ng quy đ nh ban hành thành lu t và ch  tài m nh, ph i h p đ ng b ộ

ộ ố ỉ ị ộ ứ ề ạ ậ ơ ừ t nhi u đ n v , b  ph n ch c năng có liên quan. Tình tr ng m t s  t nh thành công

ậ ừ ầ ừ ậ ộ khai không nh n sinh viên ngoài công l p v a qua có m t ph n t ộ ự ủ  phía n i l c c a các

ườ ư ế ậ ầ ộ ị tr ng ngoài công l p và ph n khác do đ nh ch  xã h i ch a nghiêm.

ệ ượ ầ ả ạ ộ ổ ẻ ế ậ C n ph i m  x  đ n t n cùng hi n t ng t ụ   i sao Malayxia xã h i hóa giáo d c

ư ế ườ ư ầ g n nh  ta nh ng nay đã có t ỷ ệ  l chi m 80% sinh viên và 20% vào tr ng công mà

ế ẫ ủ ườ ớ ườ ế ề n n kinh t ể  v n phát tri n còn c a ta tr ng công chi m 7/1 so v i tr ng ngoài công

ế ẫ ẽ ơ ụ ậ ẽ ạ ỏ ậ l p thì kinh t v n l o đ o theo sau và nguy c  t t h u không tránh kh i. T i sao

ườ ượ ượ ữ ng i ta làm đ c mà mình không làm đ ỗ ự ủ ệ ố c? Nh ng n  l c c a h  th ng ngoài công

ỗ ợ ừ ế ợ ớ ọ ị ậ ấ ầ l p r t c n đ n h  tr t ế  phía chính sách, các đ nh ch  thích h p m i hy v ng tr ở

ự ượ ự ự ữ ộ ả ụ ệ ằ thành l c l ế   ng th c s  h u ích cho công cu c c i cách giáo d c hi n nay nh m ti n

ế ớ ự ậ ớ ủ ị ễ ị ớ ộ t i h i nh p v i khu v c và th  gi i. Bà Nguy n Th  Bình, nguyên Phó Ch  t ch n ướ   c

ế ổ ứ ố ế ề ế ệ ấ cho bi t: “Các t ch c qu c t đ u đánh giá trong chi n tranh Vi t Nam là t m g ươ   ng

ụ ế ờ ụ ệ ư ế ầ ạ ề v  giáo d c. Song đ n bây gi , giáo d c Vi ữ   t Nam h u nh  x p h ng chót. Có nh ng

ứ ụ ệ ả ơ ổ t ch c đánh giá giáo d c Vi ư ậ   t Nam còn kém h n c  Lào và Campuchia”. Nh  v y

ơ ụ ậ ộ ệ ề ẩ ứ nguy c  t t h u đã l di n ch  không còn ti m  n.

ế ậ K t lu n:

ế ẩ ươ ụ ữ ắ ợ N u không kh n tr ệ ố   ố ng kh c ph c và tìm nh ng đ i sách phù h p, thì h  th ng

ườ ộ ự ượ ể ở ư ậ ẩ ẫ tr ẩ ng ngoài công l p v n lu n qu n ch a th  tr  thành m t l c l ọ   ng quan tr ng

ồ ự ệ ạ ấ ướ ấ ở trong vi c t o ngu n l c ch t xám cho đ t n ể c. Và càng khó đ  mong nó tr  thành

ạ ọ ủ ộ ộ ắ ự ấ ướ ụ ậ ồ m t b  ph n đ c l c tham gia vào gu ng máy giáo d c đ i h c c a đ t n c đang

ướ ứ ộ ậ ứ đ ng tr c thách th c h i nh p.