Văn hóa Nõ Nường : Lễ
hội nõ nường
Trích cuốn “Văn hóa Nõ Nường” – Dương Đình Minh Sơn
Phần 1
(Trò Trám)
Trung tâm của Lễ hội Nõ Nường (vòng đời) là Lễ mật tắt
đèn, xướng diễn trò “linh tinh tình phộc” vào giờ lành nửa
đêm, còn gọi là Lễ cầu “đinh” – cầu con trai. Đây là dòng Lễ
hội “hèm tục”: những động thái diễn ra trong Lễ hội đều là
cái “thiêng”. Do đó, không nên nhìn bằng đôi mắt hiện thực,
mà phải nhìn qua lăng kính tâm linh, thì mới tiếp nhận được
tinh thần của dòng Lễ hội này.
Lễ hội “Nõ Nường” (Trò Trám) có cơ sở từ dòng Lễ hội
“vòng đời” trên hoa văn Hùng Linh Ngọc Vũ và được lan tỏa
khắp cả vùng Đông Nam Á cổ, nhưng nó đã bị thất truyền từ
giữa đầu thế kỷ XX. Ngày nay đã có một vài nơi cho khôi
phục lại dòng lễ hội này, như vùng Tây Nam của Trung
Quốc, nhưng ở đó họ làm quá hoành tráng (qua phim), khó
tìm được bản chất của dòng lễ hội này. Vì thế, chúng tôi thấy
Lễ hội Nõ Nường (Trò Trám) ở Tứ Xã, Phú Thọ: Phần lễ mới
khôi phục (1993) còn phần hội thì vẫn liên tục từ xưa tới nay,
do đó nó đang còn hoang sơ, dễ có điều kiện tìm thấy cái
“thần’ của lễ hội. Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu từ ngày
phần lễ mới khôi phục lại.
Lễ hội có ba phần chính. Phần một Lễ mật tắt đèn, xướng
diễn trò “Linh tinh tình phộc”, phần hai Lễ rước lúa thần,
phần ba Hội trình nghề Tứ dân chi nghiệp (Sĩ, Nông, Công,
Thương).
1.Văn tế miếu Trò
Tác giả Nhất nguyên Nguyến Tất An.
Bắng Sương cốt cách Kính trần phi lễ
Kim ngọc tinh thần Cựu lệ tái trần
Nhược thủy doanh châu quý khách Nguyện thùy giám cách
Bông lai hải đảo tiên nhân Tiết dĩ hòa thuần
Hách quyết thanh Vi sĩ vi nông
Trạc quyết linh Vi công vi thương
Hãn tai ngữ họa Hề nghiệp hàm toại
Cảm tất thông Viết phú viết quý
Cầu tất ứng Viết thọ viết minh
Bảo vật hộ dân Hề phúc vinh thân
Miếu mạo ức niên trường tại Thực nại âm phù
Anh linh vạn cổ như tân Chi đại đức dã
Lịch niên đông quý Phục vi thượng hưởng.
Tiết yếu mạnh xuân
Lược nghĩa của bài Văn tế
Băng sương, hình ảnh một miền đất lạ, đầy sương tuyết chưa
có đường đi, phải băng qua đó. Ý nói người kiên quyết, từng
trải, dạn dày sương gió, tìm tòi khám phá cái mới, dám đến
những nơi chưa có dấu chân người. Đó là cốt cách, Còn tinh
thần thì như kim ngọc: trong sáng, lung linh, hào quang lan
tỏa (xem hình 1).