intTypePromotion=1
ADSENSE

Về những giá trị hiện thực của chủ nghĩa Marx và triết học Marx trong thế giới đương đại

Chia sẻ: Kequaidan Kequaidan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

28
lượt xem
3
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết với nội dung một số đánh giá của các học giả phương Tây về sự ảnh hưởng của chủ nghĩa Marx; tầm quan trọng của việc tìm lại những giá trị của chủ nghĩa Marx đối với sự phát triển của thế giới đương đại kể từ năm 1995; đặc điểm nghiên cứu về triết học mác xít trên đây là khái quát diện mạo mới của triết học mác xít hiện đại...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Về những giá trị hiện thực của chủ nghĩa Marx và triết học Marx trong thế giới đương đại

VÒ NH÷NG GI¸ TRÞ HIÖN THùC CñA CHñ NGHÜA MARX<br /> Vµ TRIÕT HäC MARX TRONG THÕ GIíI §¦¥NG §¹I<br /> <br /> <br /> NguyÔn Minh Hoµn (*)<br /> <br /> <br /> ®· thùc sù trë thµnh tµi s¶n chung cña<br /> k h«ng l©u sau sù sôp ®æ chÕ ®é<br /> x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ ë<br /> mét lo¹t c¸c n−íc §«ng ¢u cuèi thËp kû<br /> c¶ nh©n lo¹i vµ sÏ m·i m·i lµ nh− vËy.<br /> 1. Mét sè ®¸nh gi¸ cña c¸c häc gi¶<br /> 80 ®Çu thËp kû 90 thÕ kû tr−íc, chñ ph−¬ng T©y vÒ sù ¶nh h−ëng cña chñ<br /> nghÜa t− b¶n mét lÇn n÷a r¬i vµo vßng nghÜa Marx.<br /> suy tho¸i kinh tÕ x· héi. Vµ hiÖn nay,<br /> víi vßng xo¸y cña nh÷ng cuéc khñng Nh÷ng gi¸ trÞ c¶ vÒ lý luËn vµ thùc<br /> ho¶ng kinh tÕ x· héi ®ang diÔn ra ë mét tiÔn mµ chñ nghÜa Marx còng nh− triÕt<br /> lo¹t c¸c n−íc t− b¶n chñ nghÜa, ®Æc biÖt häc Marx ®em l¹i ®· ¶nh h−ëng tíi<br /> ë chÝnh nh÷ng n−íc t− b¶n chñ nghÜa nhiÒu quan ®iÓm t− t−ëng triÕt häc kh¸c<br /> ph¸t triÓn hµng ®Çu, ®· khiÕn chÝnh c¸c nhau. Ngay b¶n th©n nhiÒu nhµ t−<br /> häc gi¶ ph−¬ng T©y quay l¹i ®¸nh gi¸ t−ëng ph−¬ng T©y næi tiÕng nh− Jean-<br /> nh÷ng gi¸ trÞ t− t−ëng cña chñ nghÜa Paul Sartre; Jacques Derrida; Martin<br /> Marx nãi chung vµ triÕt häc Marx nãi Heidegger; Richard Rorty; Francis<br /> riªng, c¸i mµ tr−íc ®©y ng−êi ta ®· tõng Fukuyama; Anthony Giddens còng ®Òu<br /> phª ph¸n nã, ®Ó qua ®ã phÇn nµo t×m lêi tù nhËn m×nh lµ nh÷ng ng−êi m¸c xÝt.∗<br /> gi¶i cho viÖc kh¾c phôc nh÷ng cuéc §¸nh gi¸ vÒ søc sèng cña chñ nghÜa<br /> khñng ho¶ng Êy. Còng tõ thùc tiÔn lÞch Marx, nhµ triÕt häc HiÖn sinh ng−êi<br /> sö hiÖn nay mét lÇn n÷a ®· cho thÊy, Ph¸p, Jean-Paul Sartre cho r»ng: “chñ<br /> víi b¶n chÊt c¸ch m¹ng vµ khoa häc, nghÜa Marx kh«ng nh÷ng kh«ng giµ nua<br /> chñ nghÜa Marx nãi chung vµ triÕt häc ®i, tr¸i l¹i vÉn ®ang ë ®é ph¸t triÓn cña<br /> Marx nãi riªng kh«ng nh÷ng kh«ng bÞ tuæi thanh xu©n. Do vËy, nã vÉn lµ triÕt<br /> ®e däa ®Õn sù tån vong, mµ cßn tr−êng häc cña thêi ®¹i chóng ta” [8, 28]. Còng<br /> tån víi nh©n lo¹i ë thÕ kû XXI, vµ kh«ng víi ®¸nh gi¸ vÒ t−¬ng lai cña chñ nghÜa<br /> Ýt c¸c häc gi¶ t− s¶n næi tiÕng ®· thõa Marx, nhµ triÕt häc HËu hiÖn ®¹i ng−êi<br /> nhËn nh÷ng gi¸ trÞ hiÖn thùc cña chñ<br /> nghÜa Marx. §iÒu ®ã cho phÐp kh¼ng (∗)<br /> PGS. TS., ViÖn TriÕt häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ-<br /> ®Þnh, nh÷ng di s¶n lý luËn cña Marx Hµnh chÝnh Quèc gia Hå ChÝ Minh.<br /> 4 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2013<br /> <br /> Ph¸p, Derrida cho r»ng: “Lu«n lu«n sÏ r»ng chñ nghÜa t− b¶n ®· ®Õn håi kÕt.<br /> lµ mét sai lÇm, nÕu kh«ng ®äc ®i ®äc l¹i H¬n n÷a, Anthony Giddens cho r»ng,<br /> vµ tranh luËn nh÷ng t¸c phÈm cña ®éng lùc cña x· héi n»m trong tæng thÓ<br /> M¸c... §ã sÏ cµng ngµy cµng lµ mét sai ®éng lùc cña mçi c¸ nh©n con ng−êi<br /> lÇm, mét sù thiÕu tr¸ch nhiÖm vÒ mÆt lý ®−îc hîp nhÊt trong mét tæ chøc x· héi.<br /> luËn, triÕt häc vµ chÝnh trÞ... SÏ kh«ng Nh− vËy, theo Anthony Giddens, x· héi<br /> cã t−¬ng lai khi kh«ng cã tr¸ch nhiÖm lµ sù thèng nhÊt gi÷a c¸i kh¸ch quan vµ<br /> ®ã. Kh«ng cã nÕu kh«ng cã M¸c; kh«ng c¸i chñ quan [4, 72-74]. Còng ®¸nh gi¸<br /> cã t−¬ng lai mµ l¹i kh«ng cã M¸c. NÕu vÒ tiÕn tr×nh vËn ®éng cña lÞch sö theo<br /> kh«ng cã ký øc vÒ M¸c vµ kh«ng cã di quan ®iÓm cña Marx, Francis Fukuyama<br /> s¶n cña M¸c” [2, 190 - 191]. - häc gi¶ ng−êi Mü gèc NhËt B¶n, ®· tù<br /> ë mét khÝa c¹nh kh¸c, khi ®¸nh gi¸ nhËn m×nh lµ nhµ m¸c xÝt víi kh¼ng<br /> vÒ gi¸ trÞ ph−¬ng ph¸p luËn cña chñ ®Þnh: t«i tin vµo tiÕn tr×nh phæ biÕn cña<br /> nghÜa Marx nh− mét ®Þnh h−íng cho sù ph¸t triÓn kinh tÕ vµ hiÖn ®¹i hãa<br /> c¸ch nh×n vÒ lÞch sö x· héi, Martin x· héi. NhËn m×nh lµ mét nhµ m¸c xÝt,<br /> Heidegger (1889-1976) nhµ triÕt häc F.Fukuyama còng ®ång thêi nãi ®Õn sù<br /> HiÖn sinh ng−êi §øc cho r»ng, chñ ®o¹n tuyÖt cña m×nh víi Chñ nghÜa t©n<br /> nghÜa Marx th©m nhËp vµo b¶n chÊt b¶o thñ khi nhÊn m¹nh: sÏ kh«ng cßn<br /> lÞch sö mµ sù thÓ hiÖn cña nã øng víi ñng hé Chñ nghÜa t©n b¶o thñ dï nã cã<br /> nh÷ng giai ®o¹n lÞch sö kh¸c nhau, ph¸t triÓn theo chiÒu h−íng nµo ®i<br /> ®· cho thÊy quan ®iÓm lÞch sö trong t− ch¨ng n÷a [Xem 1].<br /> t−ëng cña chñ nghÜa Marx v−ît tréi h¬n VÒ gi¸ trÞ hiÖn thùc cña chñ nghÜa<br /> so víi c¸c quan ®iÓm sö häc kh¸c [Xem Marx, nhµ triÕt häc Thùc dông míi ng−êi<br /> 3, 383]. Mü, Richard Rorty th× nhÊn m¹nh:<br /> Cã thÓ thÊy r»ng, chñ nghÜa Marx “Tuyªn ng«n §¶ng céng s¶n” cña Marx<br /> víi hÖ thèng quan ®iÓm chØ ra ®éng lùc vµ Engels thËm chÝ cßn cã søc l«i cuèn<br /> vµ khuynh h−íng vËn ®éng cña lÞch sö m¹nh mÏ h¬n c¶ kinh “T©n −íc”, bëi v×<br /> còng ®· ¶nh h−ëng s©u s¾c tíi c¸c quan nã cã tÝnh thÕ tôc h¬n so víi Th¸nh kinh.<br /> ®iÓm triÕt häc chÝnh trÞ cña c¸c häc gi¶ Do ®ã, chñ nghÜa Marx cã søc cæ vò to lín<br /> ph−¬ng T©y. Trong sè ®ã ®¸ng chó ý cã con ng−êi phÊn ®Êu x©y dùng mét x· héi<br /> Anthony Giddens (1938 –) nhµ t− t−ëng lý t−ëng b×nh ®¼ng h¬n n÷a [Xem 6].<br /> næi tiÕng ng−êi Anh, nh÷ng quan ®iÓm Kh«ng chØ ®èi víi triÕt häc, nh÷ng<br /> triÕt häc chÝnh trÞ cña «ng ®−îc b¾t gi¸ trÞ cña chñ nghÜa Marx thËm chÝ<br /> nguån tõ quan ®iÓm cña chñ nghÜa duy còng chiÕm mét vÞ trÝ nhÊt ®Þnh trong<br /> vËt lÞch sö cña Marx. Tõ mét ý nghÜa lÜnh vùc kinh tÕ häc ph−¬ng T©y. Ch¼ng<br /> nhÊt ®Þnh, cã thÓ coi Anthony Giddens h¹n, ngay mét sè nhµ kinh tÕ häc ®¹t<br /> lµ mét nhµ m¸c xÝt ph−¬ng T©y. Kh¼ng gi¶i th−ëng Nobel kinh tÕ, trong ®ã cã<br /> ®Þnh ®iÒu ®ã lµ bëi v×, «ng kh«ng chØ hai nhµ kinh tÕ häc ng−êi Mü cã ¶nh<br /> gièng nh− c¸c nhµ m¸c xÝt ph−¬ng T©y h−ëng lín lµ Paul Anthony Samuelson<br /> kh¸c vÒ th¸i ®é phª ph¸n trùc tiÕp ®èi (1915–2009) vµ William D.Nordhaus<br /> víi chñ nghÜa t− b¶n hiÖn thùc, mµ ®Æc (1941–), còng cã ®¸nh gi¸ cao nh÷ng t−<br /> biÖt Anthony Giddens cßn nhÊn m¹nh t−ëng cña chñ nghÜa Marx. Trong cuèn<br /> VÒ nh÷ng gi¸ trÞ hiÖn thùc... 5<br /> <br /> “Kinh tÕ häc” cña m×nh, mÆc dï c¶ hai nh©n cã cæ phÇn trong c¸c xÝ nghiÖp t−<br /> kh«ng t¸n thµnh víi quan ®iÓm vÒ gi¸ b¶n, råi ®Õn c¶ c¸c vÊn ®Ò phóc lîi, b¶o<br /> trÞ lao ®éng, vÒ lý luËn gi¸ trÞ thÆng d−, hiÓm x· héi, møc ®é t¨ng lªn cña c«ng<br /> vÒ chñ nghÜa x· héi tÊt yÕu thay thÕ chñ b»ng x· héi; sù thu hÑp dÇn kho¶ng<br /> nghÜa t− b¶n..., song c¶ hai «ng ®Òu c¸ch ph¸t triÓn gi÷a n«ng th«n vµ thµnh<br /> thõa nhËn: “Trong sè c¸c nhµ t− t−ëng thÞ, c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, lao<br /> thÕ kû XIX, kh«ng cã ng−êi nµo cã tÇm ®éng ch©n tay vµ trÝ ãc, tÊt c¶ ®Òu<br /> ¶nh h−ëng t− t−ëng to lín h¬n vµ s©u ®· ®−îc Marx dù b¸o tõ sím.<br /> s¾c h¬n so víi nh÷ng t− t−ëng cña<br /> Sau sù sôp ®æ cña chñ nghÜa x· héi<br /> Marx”. Hai nhµ kinh tÕ ®¹t gi¶i th−ëng<br /> ë Liªn X« vµ §«ng ¢u, mÆc dï kh«ng Ýt<br /> Nobel nµy cßn viÕt: “... Kh«ng gièng nh−<br /> häc gi¶ ph−¬ng T©y thõa c¬ phª ph¸n<br /> nh÷ng häc thuyÕt kinh tÕ mµ chóng t«i<br /> chñ nghÜa Marx, nh−ng còng chÝnh<br /> ®· kh¶o s¸t tõ tr−íc ®ã, lý luËn cña chñ<br /> trong thùc tiÔn x· héi víi ®Çy biÕn ®éng<br /> nghÜa Marx vÉn cã søc sèng vµ sù ¶nh<br /> ë ngay c¶ c¸c n−íc t− b¶n, th× mét lÇn<br /> h−ëng m¹nh mÏ tíi tËn ngµy nay bëi vai<br /> n÷a ®· khiÕn ng−êi ta b×nh tÜnh h¬n<br /> trß quan träng cña nã”, vµ “Nh÷ng t−<br /> trong viÖc ®¸nh gi¸ l¹i nh÷ng gi¸ trÞ cña<br /> t−ëng kinh tÕ cña Marx vµ Engels lµ<br /> chñ nghÜa Marx nãi chung còng nh−<br /> mét trong nh÷ng cèng hiÕn l©u dµi<br /> triÕt häc Marx nãi riªng.<br /> trong lÞch sö kinh tÕ häc... Marx ®· chØ<br /> ra, ®»ng sau nh÷ng quan niÖm gi¸ trÞ 2. Víi tÇm quan träng cña viÖc t×m<br /> ®Òu bÞ quyÕt ®Þnh bëi vai trß cña lîi Ých l¹i nh÷ng gi¸ trÞ cña chñ nghÜa Marx<br /> kinh tÕ cña nã... Nh÷ng c¸i thuéc vÒ ®èi víi sù ph¸t triÓn cña thÕ giíi ®−¬ng<br /> kiÕn tróc th−îng tÇng nh− tÝn ng−ìng, ®¹i, kÓ tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2010, chØ<br /> ph¸p luËt vµ c¸c h×nh th¸i ý thøc x· héi tÝnh ë Ph¸p ®· cã tíi 6 kú §¹i héi Marx<br /> ®Òu ph¶n ¶nh ®iÒu kiÖn sinh ho¹t vËt quèc tÕ ®−îc tæ chøc 3 n¨m mét lÇn. Mçi<br /> chÊt vµ lîi Ých vËt chÊt cña giai cÊp. lÇn §¹i héi cã tíi hµng tr¨m thËm chÝ<br /> Trªn thùc tÕ, ph−¬ng ph¸p kinh tÕ häc hµng ngµn c¸c häc gi¶ tíi tham dù,<br /> cña Marx kh«ng m©u thuÉn víi nh÷ng trong ®ã kh«ng Ýt c¸c häc gi¶ næi tiÕng<br /> t− t−ëng kinh tÕ häc chñ yÕu ®· cã” [7, thÕ giíi.<br /> 1290, 1293]. §¸nh gi¸ vÒ nh÷ng gi¸ trÞ<br /> N¨m 1995, “§¹i héi Marx quèc tÕ<br /> cña chñ nghÜa Marx nh− vËy, nh−ng hä<br /> lÇn thø I” ®−îc tæ chøc t¹i Paris ®Ó kû<br /> l¹i cho r»ng, nh÷ng t×nh huèng lÞch sö<br /> niÖm 100 n¨m Engels qua ®êi. §¹i héi<br /> ®· ®−îc diÔn ra kh«ng theo nh− kÞch<br /> cã tíi 1.500 ®¹i biÓu tíi tham dù. Víi<br /> b¶n cña Marx, tøc lµ ®· kh«ng ph¸t<br /> chñ ®Ò “Mét tr¨m n¨m chñ nghÜa Marx -<br /> sinh nh− nh÷ng dù b¸o trong t− t−ëng<br /> quay l¹i qu¸ khø, h−íng vÒ t−¬ng lai”,<br /> cña Marx ®· nªu ra.<br /> §¹i héi tËp trung vµo ®¸nh gi¸ nh÷ng<br /> MÆc dï cã sù ®¸nh gi¸ Êy, song tõ gi¸ trÞ cña chñ nghÜa Marx vµ ¶nh<br /> thùc tiÔn cho thÊy, b¶n th©n ë chÝnh h−ëng cña nã tõ khi ®−îc h×nh thµnh<br /> nh÷ng n−íc t− b¶n ph¸t triÓn ngµy nay ®Õn sù ph¸t triÓn cña thÕ giíi ®−¬ng ®¹i.<br /> víi nh÷ng biÓu hiÖn cña nã nh− sù can N¨m 1998 t¹i Paris triÖu tËp “§¹i héi<br /> dù vµ ®iÒu tiÕt vÜ m« cña nhµ n−íc vµo Marx quèc tÕ lÇn thø II”. Víi chñ ®Ò<br /> nÒn kinh tÕ, hay cô thÓ h¬n nh− c«ng “Ph¶n ®èi chñ nghÜa tù do míi”, §¹i héi<br /> 6 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2013<br /> <br /> ®· tËp trung vµo vÊn ®Ò vÒ sù ¶nh nghÜa Marx còng ®−îc tæ chøc ngay t¹i<br /> h−ëng cña chñ nghÜa tù do míi ®èi víi c¸c n−íc t− b¶n ph¸t triÓn. N¨m 1996,<br /> sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi ë c¸c n−íc t¹i New York, h¬n 1.500 ®¹i biÓu tíi dù<br /> Mü La tinh. TiÕp ®Õn, n¨m 2001, “§¹i “§¹i héi c¸c nhµ x· héi chñ nghÜa quèc<br /> héi Marx quèc tÕ lÇn thø III” ®−îc tæ tÕ”. Cïng n¨m, t¹i London, Héi th¶o<br /> chøc. §¹i héi lÇn nµy cã chñ ®Ò “T− b¶n khoa häc quèc tÕ chñ nghÜa Marx còng<br /> vµ Nh©n lo¹i” ®· tËp trung nghiªn cøu thu hót 1.500 ®¹i biÓu tíi dù.<br /> chuyªn s©u vÒ vËn mÖnh cña nh©n lo¹i,<br /> Vµo thêi ®iÓm giao thêi gi÷a hai thÕ<br /> vÒ sù biÕn ®æi míi cña chñ nghÜa t− b¶n<br /> kû, n¨m 2000, nh×n l¹i vµ tæng kÕt<br /> vµ tiÒn ®å cña chñ nghÜa x· héi. N¨m phong trµo x· héi chñ nghÜa thÕ kû XX,<br /> 2004, “§¹i héi Marx quèc tÕ lÇn thø IV” triÓn väng ph¸t triÓn x· héi chñ nghÜa<br /> ®−îc triÖu tËp. Chñ ®Ò cña §¹i héi lÇn thÕ kû XXI, ®−îc coi lµ néi dung quan<br /> nµy lµ “ChiÕn tranh chñ nghÜa ®Õ quèc träng cña ho¹t ®éng héi th¶o quèc tÕ.<br /> vµ chiÕn tranh x· héi” ®−îc nghiªn cøu T¹i Ph¸p, HiÖp héi nh÷ng ng−êi m¸c xÝt<br /> vµ th¶o luËn. N¨m 2007, “§¹i héi Marx ®· tæ chøc Héi th¶o khoa häc quèc tÕ chñ<br /> quèc tÕ lÇn thø V” ®−îc triÖu tËp vµ nghÜa Marx trªn quy m« lín víi chñ ®Ò<br /> ®· thu hót tíi h¬n 500 ®¹i biÓu tíi dù “Toµn cÇu hãa vµ gi¶i phãng nh©n lo¹i”.<br /> [Xem 5]. §¹i héi nªu lªn chñ ®Ò, “Thay Néi dung héi th¶o tËp trung chñ yÕu vµo<br /> thÕ chñ nghÜa toµn cÇu, chèng chñ ph©n tÝch vµ tæng kÕt mét lo¹t c¸c vÊn ®Ò<br /> nghÜa t− b¶n – t×m kiÕm sù lùa chän cèt yÕu nh−: vÒ chñ nghÜa x· héi thÕ kû<br /> mét nÒn chÝnh trÞ thÕ giíi”. Bªn c¹nh XX; ph©n tÝch vÒ chñ nghÜa t− b¶n; néi<br /> viÖc tËp trung vµo nghiªn cøu th¶o luËn dung vµ ®Þa vÞ cña lao ®éng x· héi hiÖn<br /> nh÷ng vÊn ®Ò toµn cÇu réng lín, §¹i héi ®¹i; chñ nghÜa t− b¶n siªu viÖt, nguån<br /> lÇn nµy ®· ®i s©u vµo nghiªn cøu nh÷ng gèc, ®éng lùc vµ tiÕn tr×nh biÕn ®æi<br /> vÊn ®Ò triÕt häc Marx, cô thÓ ®i vµo x· héi cña nã; lµm thÕ nµo ®Ó thùc hiÖn<br /> nghiªn cøu c¸c tr−êng ph¸i triÕt häc ®óng ®¾n chÕ ®é c«ng h÷u vµ chñ nghÜa<br /> Marx, ®Æc biÖt lµm râ néi dung tõ quèc tÕ míi, v.v... Còng vµo thêi ®iÓm<br /> tr−êng ph¸i Frankfurt tíi tr−êng ph¸i nµy, n¨m 2000 ë New York, “§¹i héi<br /> HËu cÊu tróc Ph¸p. §¸ng chó ý n÷a lµ nh÷ng ng−êi x· héi chñ nghÜa thÕ giíi”<br /> §¹i héi cßn tæ chøc Héi th¶o chuyªn ®Ò còng ®−îc tæ chøc. Héi th¶o tËp trung<br /> vÒ “Di s¶n vµ hiÖn thùc cña chñ nghÜa bµn vÒ nh÷ng vÊn ®Ò míi mµ chñ nghÜa<br /> Marx” vµ Héi th¶o vÒ Lukacs. TiÕp sau, x· héi ®−¬ng ®¹i ®ang ®èi mÆt, vÒ vËn<br /> ®Õn n¨m 2010, “§¹i héi Marx quèc tÕ mÖnh lÞch sö cña chñ nghÜa x· héi, sù<br /> lÇn thø VI” ®· ®−îc tæ chøc víi chñ ®Ò ®æi míi cña chñ nghÜa t− b¶n ®−¬ng ®¹i,<br /> “Khñng ho¶ng, ph¶n kh¸ng, kh«ng vµ lµm thÕ nµo ®Ó thay thÕ chñ nghÜa t−<br /> t−ëng”, víi gÇn 1.000 häc gi¶ chia thµnh b¶n. Ngoµi ra trªn thÕ giíi, nhiÒu n¬i<br /> 100 cuéc héi th¶o vÒ c¸c vÊn ®Ò toµn cÇu còng tæ chøc nh÷ng ho¹t ®éng t−¬ng tù.<br /> hãa hiÖn nay. H−ëng øng nh÷ng vÊn ®Ò nµy, tê Le<br /> Monde (ThÕ giíi) cña Ph¸p, ®· ®−a tiªu<br /> Ngoµi c¸c kú §¹i héi Marx quèc tÕ ®Ò “Quay vÒ Marx” ®Ó qua ®ã ®iÓm l¹i<br /> ®−îc tæ chøc th−êng xuyªn t¹i Ph¸p, cã nh÷ng ho¹t ®éng rÇm ré ®èi víi viÖc<br /> nhiÒu cuéc héi th¶o quèc tÕ lín vÒ chñ nghiªn cøu l¹i Marx.<br /> VÒ nh÷ng gi¸ trÞ hiÖn thùc... 7<br /> <br /> Cïng n¨m 2000, t¹i Mü, “Héi nghÞ mang tÝnh toµn cÇu cã liªn quan ®Õn<br /> thÕ giíi vÒ chñ nghÜa Marx” ®· ®−îc tæ thùc tiÔn trong c¸c vÊn ®Ò cña x· héi<br /> chøc t¹i §¹i häc California, Bang hiÖn ®¹i.<br /> Massachusetts víi chñ ®Ò “Ph¶n t− chñ C¸c cuéc Héi th¶o cßn cho thÊy,<br /> nghÜa Marx”. H¬n 2.000 häc gi¶ vÒ chñ phÇn ®«ng c¸c häc gi¶ ®Òu cho r»ng<br /> nghÜa Marx tõ kh¾p n¬i trªn thÕ giíi phong trµo x· héi chñ nghÜa vµ toµn cÇu<br /> ®· ®Õn dù. Héi nghÞ tæ chøc 3 phiªn häp hãa trong sù ph¸t triÓn cña lÞch sö con<br /> lín, tæng hîp tõ 189 tæ, tËp trung vµo ng−êi ®−¬ng ®¹i lµ hai vÊn ®Ò quan<br /> c¸c chñ ®Ò lín nh−: vÊn ®Ò x· héi ngµy träng. Phong trµo x· héi chñ nghÜa lµ<br /> nay; chñ nghÜa Marx vµ vÊn ®Ò chñ lùc l−îng ®èi träng víi vÊn ®Ò toµn cÇu<br /> nghÜa x· héi; vÊn ®Ò ph¸t triÓn chñ<br /> hãa. Qua ®ã ®· ®−a ra dù b¸o vÒ triÓn<br /> nghÜa Marx ë c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa.<br /> väng toµn cÇu hãa. §©y lµ mét h−íng<br /> Nh÷ng nghiªn cøu nµy ®· ®−îc trao ®æi<br /> nghiªn cøu ®éc ®¸o vÒ chñ nghÜa Marx<br /> réng r·i bëi c¸c häc gi¶ quèc tÕ, vµ ®iÒu<br /> mang tÇm t− duy ®−¬ng ®¹i.<br /> nµy ®· cho thÊy tÇm cì ¶nh h−ëng cña<br /> chñ nghÜa Marx, còng nh− qua ®ã cµng 3. Hai ®Æc ®iÓm nghiªn cøu vÒ triÕt<br /> lµm râ diÖn m¹o cña chñ nghÜa Marx häc m¸c xÝt trªn ®©y ®· kh¸i qu¸t diÖn<br /> trong thÕ giíi ngµy nay. m¹o míi cña triÕt häc m¸c xÝt hiÖn ®¹i<br /> Nh− vËy, nh×n chung c¸c cuéc Héi còng nh− chØ ra vÞ trÝ vµ vai trß cña nã<br /> th¶o vµ §¹i héi Marx thÕ giíi trong trong thÕ giíi ®−¬ng ®¹i. Tõ hai ®Æc ®iÓm<br /> nh÷ng thËp kû gÇy ®©y cho thÊy, c¸c trªn, c¸c nghiªn cøu trong triÕt häc m¸c<br /> nghiªn cøu chñ nghÜa Marx hiÖn ®¹i xÝt ph−¬ng T©y hiÖn nay tËp trung<br /> trªn thÕ giíi trong nh÷ng n¨m qua ®−îc nghiªn cøu chñ yÕu hai vÊn ®Ò lín: Thø<br /> kh¸i qu¸t víi hai ®Æc ®iÓm quan träng: nhÊt, nh÷ng nghiªn cøu vÒ triÕt häc<br /> Thø nhÊt, nhÊn m¹nh nghiªn cøu Marx; Thø hai, nh÷ng nghiªn cøu g¾n<br /> nh÷ng vÊn ®Ò hiÖn thùc trªn thÕ giíi chñ nghÜa Marx trong viÖc gi¶i quyÕt<br /> hiÖn nay, mµ cô thÓ lµ: vÊn ®Ò toµn cÇu nh÷ng vÊn ®Ò cña thÕ giíi ®−¬ng ®¹i.<br /> hãa, hiÖn ®¹i, hËu hiÖn ®¹i, nh÷ng vÊn Thø nhÊt, nh÷ng nghiªn cøu vÒ triÕt<br /> ®Ò vÒ chñ nghÜa t− b¶n, c¸c vÊn ®Ò vÒ häc Marx<br /> chñ nghÜa x· héi. Xung quanh c¸c vÊn<br /> ®Ò nµy, c¸c häc gi¶ còng ®· nªu ra Trong vÊn ®Ò thø nhÊt nµy, c¸c nhµ<br /> nh÷ng vÊn ®Ò vÒ giai cÊp, quèc gia, d©n m¸c xÝt ph−¬ng T©y khi nghiªn cøu<br /> téc, hËu thùc d©n, chñ nghÜa tù do míi, triÕt häc Marx chñ yÕu nhÊn m¹nh vµo<br /> vÊn ®Ò n÷ quyÒn vµ c¸c vÊn ®Ò kh¸c; hai néi dung: Thø nhÊt, nghiªn cøu vµ<br /> Thø hai, chñ nghÜa Marx ph−¬ng T©y gi¶i thÝch l¹i c¸c tr−íc t¸c kinh ®iÓn cña<br /> trªn thÕ giíi hiÖn ®ang h−íng ®Õn Marx; Thø hai, nghiªn cøu sù ph¸t triÓn<br /> nghiªn cøu chñ nghÜa Marx vÒ lý thuyÕt t− t−ëng cña chÝnh Marx. Trong nghiªn<br /> kinh tÕ, vÒ chÝnh trÞ vµ vÒ v¨n hãa hiÖn cøu vµ gi¶i thÝch l¹i t¸c phÈm cña Marx,<br /> ®¹i cña chñ nghÜa x· héi. Tõ gãc ®é sù c¸c häc gi¶ quèc tÕ ®Æc biÖt nhÊn m¹nh<br /> ph¸t triÓn cña t− duy x· héi chñ nghÜa, ®Õn viÖc nghiªn cøu c¸c t¸c phÈm “B¶n<br /> c¸c häc gi¶ ®· ®−a ra nh÷ng ®¸nh gi¸ vÒ th¶o Kinh tÕ vµ TriÕt häc n¨m 1844”;<br /> chñ nghÜa t− b¶n, còng nh− ®−a ra c¸c “B¶n th¶o kinh tÕ häc 1857-1858” ; “T−<br /> gi¶i ph¸p nh»m gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò b¶n luËn”; “Bót ký d©n téc häc”.<br /> 8 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2013<br /> <br /> Lý do t¹i sao c¸c nhµ m¸c xÝt kinh tÕ diÔn ra hiÖn nay. Víi “Bót ký<br /> ph−¬ng T©y l¹i tËp trung nghiªn cøu d©n téc häc” cña Marx, c¸c nghiªn cøu<br /> trong mét sè t¸c phÈm nµy? XuÊt ph¸t tËp trung vµo viÖc kÕt hîp c¸c con<br /> tõ thùc tiÔn cho thÊy, sù tËp trung ®−êng c¸ch m¹ng cña sù ph¸t triÓn ë<br /> nghiªn cøu nh− vËy lµ do t− duy hiÖn c¸c quèc gia vµ thÓ hiÖn t− t−ëng vÒ<br /> ®¹i cña c¸c nhµ m¸c xÝt ph−¬ng T©y nh÷ng vÊn ®Ò nh©n lo¹i häc cña<br /> ®· g¾n víi phong trµo toµn cÇu hãa Marx. Nh÷ng nghiªn cøu ®ã kh«ng chØ<br /> ®ang næi lªn hiÖn nay. Nh÷ng nghiªn thÓ hiÖn gi¸ trÞ ®−¬ng ®¹i cña triÕt häc<br /> cøu Êy ®· nhÊn m¹nh quan ®iÓm duy Marx, h¬n n÷a tõ viÖc gi¶i phãng con<br /> vËt lÞch sö cña triÕt häc Marx víi ph¹m ng−êi, tõ qu¸ tr×nh vËn ®éng kinh tÕ, vµ<br /> trï “vËt chÊt” vµ “ph−¬ng thøc s¶n vÊn ®Ò lÞch sö nh©n lo¹i,... ®· thÓ hiÖn<br /> xuÊt” ®−îc vËn dông víi t− c¸ch c¬ së lý sù phong phó h¬n bao giê hÕt vÒ sù vËn<br /> luËn trong lÜnh vùc kinh tÕ häc. Nh−ng dông quan ®iÓm duy vËt lÞch sö cña<br /> ®iÒu cã gi¸ trÞ h¬n chÝnh ë quan niÖm Marx vµo thùc tiÔn thÕ giíi hiÖn nay.<br /> duy vËt cña Marx trong lÜnh vùc kinh tÕ<br /> Êy ®· chØ ra c¨n nguyªn dÉn tíi sù vËn Trong ph−¬ng diÖn nghiªn cøu sù<br /> ®éng lÞch sö nh©n lo¹i. Bëi vËy, nhÊn ph¸t triÓn t− t−ëng cña Marx, c¸c nhµ<br /> m¹nh viÖc ph¶i “®äc l¹i Marx”, “quay vÒ m¸c xÝt ph−¬ng T©y hiÖn ®¹i cßn so<br /> Marx”, nh− trªn ®· chØ ra, ®· thùc sù cã s¸nh Marx vµ Engels víi triÕt häc thÕ<br /> ý nghÜa kh«ng chØ ®¬n gi¶n trong viÖc kû XX, ®Ó lµm râ h¬n b¶n chÊt cña triÕt<br /> nghiªn cøu c¸c s¸ch kinh ®iÓn cña Marx. häc Marx trong sù ph¸t triÓn chung cña<br /> ChÝnh tõ viÖc ®äc l¹i Marx, quay vÒ triÕt häc thÕ giíi ®−¬ng ®¹i. VÒ néi dung<br /> Marx Êy, vµ trªn c¬ së ®ã kÕt hîp víi nµy, c¸c nghiªn cøu cña c¸c nhµ triÕt<br /> phong trµo lÞch sö x· héi ngµy nay, häc m¸c xÝt ph−¬ng T©y ®· tËp trung<br /> ®· t¸i kh¸m ph¸ ®−îc gi¸ trÞ t− t−ëng vµo quan ®iÓm triÕt häc cña Marx vµ<br /> cña Marx, vµ h¬n n÷a cßn vËn dông Engels trong “T− b¶n luËn”. Nghiªn cøu<br /> ®−îc ®óng ®¾n nh÷ng gi¸ trÞ t− t−ëng Êy cßn lµm s¸ng tá mét vµi nÐt kh¸c biÖt<br /> ®ã trong ®êi sèng x· héi víi t− c¸ch gi÷a Engels víi Marx, còng nh− nh÷ng<br /> ph−¬ng ph¸p luËn. ®ãng gãp cña Engels cho häc thuyÕt duy<br /> vËt lÞch sö.<br /> Nh− vËy, c¸c nhµ m¸c xÝt ph−¬ng<br /> T©y hiÖn ®¹i khi nghiªn cøu chñ nghÜa C¸c nghiªn cøu trªn cßn ®i vµo so<br /> Marx ®· lÊy tinh thÇn trong “B¶n th¶o s¸nh Marx víi c¸c triÕt gia thÕ kû XX,<br /> Kinh tÕ vµ TriÕt häc 1844” ®Ó ®−a ra ®Æc biÖt lµ Marx víi Gramsci; Marx víi<br /> nh÷ng luËn gi¶i míi cho häc thuyÕt gi¶i Freud; Marx víi Derrida, Lukacs,<br /> phãng con ng−êi cña Marx, v× r»ng sù Althusser còng nh− víi nhiÒu triÕt gia<br /> tha hãa cña lao ®éng; chñ nghÜa céng kh¸c. TÊt c¶ c¸c h−íng nghiªn cøu nh−<br /> s¶n trong “B¶n th¶o” ®Òu xoay quanh vËy ®Òu tËp trung vµo mét sè néi dung:<br /> vÊn ®Ò gi¶i phãng con ng−êi. Cßn víi ChÝnh trÞ häc Marx vµ t¸i cÊu tróc<br /> nghiªn cøu vÒ “B¶n th¶o kinh tÕ 1857- chÝnh trÞ häc m¸c xÝt ®−¬ng ®¹i; lý luËn<br /> 1858”, “T− b¶n luËn - Das Kapital”, t¸i cÊu tróc x· héi cña Marx; ®Æc tr−ng<br /> trong ®ã lý thuyÕt vÒ gi¸ trÞ cña Marx chñ nghÜa phi b¶n chÊt cña triÕt häc<br /> còng cã ý nghÜa chØ ra cuéc khñng ho¶ng Marx; ý nghÜa gi¶i cÊu tróc cña triÕt häc<br /> VÒ nh÷ng gi¸ trÞ hiÖn thùc... 9<br /> <br /> Marx,... Mét sè h−íng nghiªn cøu nµy VÒ chñ nghÜa Marx vµ khoa häc, chñ<br /> ®Òu nh»m môc ®Ých chØ ra vÞ trÝ vµ vai yÕu nghiªn cøu mèi quan hÖ gi÷a khoa<br /> trß cña triÕt häc Marx trong qu¸ tr×nh häc tù nhiªn vµ khoa häc x· héi trong<br /> toµn cÇu hãa ®−¬ng ®¹i. thÕ giíi ®−¬ng ®¹i, ®Æc biÖt nhÊn m¹nh<br /> quan hÖ gi÷a chñ nghÜa Marx vµ nh©n<br /> Nghiªn cøu so s¸nh Marx víi c¸c<br /> lo¹i häc. VÒ chñ nghÜa Marx vµ t«n gi¸o,<br /> triÕt gia ®· lµm næi bËt vai trß quan<br /> chñ yÕu nghiªn cøu quan hÖ gi÷a chñ<br /> träng cña triÕt häc chÝnh trÞ cña<br /> nghÜa Marx víi C¬ ®èc gi¸o, còng nh−<br /> Gramsci trong c¸c nghiªn cøu triÕt häc<br /> ®èi chiÕu sù kh¸c biÖt gi÷a chñ nghÜa<br /> m¸c xÝt ph−¬ng T©y hiÖn nay. Bëi v×,<br /> Marx víi v¨n b¶n lÞch sö cña C¬ ®èc<br /> triÕt häc chÝnh trÞ cña Gramsci kh«ng gi¸o; víi môc tiªu con ng−êi, vµ t−¬ng<br /> chØ cã ý nghÜa trong viÖc chèng gi¸o ®iÒu, lai con ng−êi. VÊn ®Ò chñ nghÜa Marx<br /> mµ cßn lµ ë chç, triÕt häc chÝnh trÞ cña hËu hiÖn ®¹i lµ tæng thÓ ph−¬ng ph¸p<br /> Gramsci trë thµnh céi nguån vµ cÇu nèi vµ häc thuyÕt duy vËt lÞch sö. VÒ chñ<br /> t− t−ëng quan träng gi÷a triÕt häc Marx nghÜa Marx vµ kinh tÕ chÝnh trÞ, chñ<br /> víi chÝnh trÞ häc ®−¬ng ®¹i. yÕu kh¶o s¸t lý luËn vÒ sù vËn ®éng cña<br /> Nh− vËy, hai néi dung nghiªn cøu chñ nghÜa t− b¶n trong chñ nghÜa Marx.<br /> trªn trong nh÷ng vÊn ®Ò vÒ triÕt häc<br /> Lý thuyÕt m¸c xÝt nghiªn cøu vÒ<br /> Marx cña c¸c nhµ m¸c xÝt ph−¬ng T©y<br /> dßng chuyÓn t− b¶n hiÖn kh«ng chØ giíi<br /> hiÖn ®¹i ®Òu tËp trung vµo nh÷ng vÊn ®Ò<br /> h¹n nh÷ng néi dung cô thÓ trong “T−<br /> chñ yÕu cña chñ nghÜa duy vËt lÞch sö<br /> b¶n luËn”, mµ dùa vµo “T− b¶n luËn”<br /> ®Ó lÊy ®ã lµm ph−¬ng ph¸p luËn cho<br /> nh− lµ c¬ së vµ ph−¬ng ph¸p luËn cho<br /> nghiªn cøu trong nhiÒu vÊn ®Ò mang<br /> viÖc nghiªn cøu sù vËn ®éng t− b¶n hiÖn<br /> tÝnh toµn cÇu hãa hiÖn nay. §©y ®−îc coi<br /> ®¹i. Chñ nghÜa Marx vµ quèc gia, x· héi<br /> lµ nh÷ng h−íng nghiªn cøu chñ yÕu vÒ<br /> d©n sù lµ chñ ®Ò cña triÕt häc chÝnh trÞ<br /> triÕt häc Marx ë ph−¬ng T©y hiÖn nay.<br /> còng ®−îc tËp trung trong nhiÒu nghiªn<br /> Thø hai, nh÷ng nghiªn cøu g¾n chñ cøu. Cßn chñ nghÜa Marx vµ khñng<br /> nghÜa Marx víi viÖc gi¶i quyÕt nh÷ng ho¶ng m«i tr−êng lµ lý luËn sinh th¸i<br /> vÊn ®Ò cña thÕ giíi ®−¬ng ®¹i cña chñ nghÜa Marx.<br /> <br /> §ång thêi víi nh÷ng nghiªn cøu Ngoµi c¸c chñ ®Ò nghiªn cøu trªn,<br /> triÕt häc m¸c xÝt ph−¬ng T©y trùc tiÕp c¸c nhµ m¸c xÝt ph−¬ng T©y còng ®ang<br /> trong c¸c t¸c phÈm kinh ®iÓn cña Marx, cè g¾ng lÊy triÕt häc Marx lµm ph−¬ng<br /> triÕt häc m¸c xÝt cßn ®−îc tËp trung ph¸p luËn, lÊy viÖc ph©n tÝch kÕt cÊu<br /> nghiªn cøu g¾n víi c¸c chñ ®Ò do thùc kinh tÕ ®Ó ®i vµo gi¶i quyÕt vÊn ®Ò chñ<br /> tiÔn x· héi ®−¬ng ®¹i ®ang ®Æt ra. Ch¼ng nghÜa tù do vµ vÊn ®Ò n÷ quyÒn; lÊy sù<br /> h¹n: chñ nghÜa Marx vµ khoa häc; chñ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr−êng lµm râ c¬<br /> nghÜa Marx vµ t«n gi¸o, chñ nghÜa Marx së cña chñ nghÜa tù do; lµm râ sù ph¸t<br /> hËu hiÖn ®¹i, chñ nghÜa Marx vµ kinh tÕ triÓn ®· qua cña kinh tÕ thÞ tr−êng,<br /> chÝnh trÞ; chñ nghÜa Marx vµ nhµ n−íc; ®ång thêi tÊt yÕu sÏ tõng b−íc lµm thay<br /> x· héi d©n sù; chñ nghÜa Marx vµ khñng ®æi ph−¬ng thøc ®êi sèng phô n÷. Tõ ®ã,<br /> ho¶ng m«i tr−êng... lµm thay ®æi quan hÖ giíi trong x· héi,<br /> 10 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 5.2013<br /> <br /> vµ dÉn ®Õn sù biÕn ®æi ®Þa vÞ chÝnh trÞ 2. §ªrri®a, Gi¨cc¬ (1994), Nh÷ng bãng<br /> vµ kinh tÕ cña phô n÷. ma cña M¸c, Nxb. ChÝnh trÞ quèc gia<br /> vµ Tæng côc II Bé Quèc phßng, Hµ Néi.<br /> Nh− vËy, tõ nh÷ng vÊn ®Ò ®−îc tËp<br /> trung nghiªn cøu trªn ®©y cã thÓ kh¼ng 3. Heidegger, Martin (1996), TuyÓn tËp<br /> ®Þnh r»ng, triÕt häc m¸c xÝt lu«n ®ãng (quyÓn th−îng), Nxb. Th−îng H¶i<br /> vai trß to lín trong ®êi sèng x· héi (tiÕng Trung).<br /> ®−¬ng ®¹i, h¬n n÷a lµ triÕt häc m¸c xÝt<br /> ®· ®em l¹i mét sù ph¶n t− vÒ thùc t¹i 4. TrÇn Hoa H−ng (2005), §¸nh gi¸ c¬<br /> cña ®êi sèng x· héi ®−¬ng ®¹i Êy. Tuy së triÕt häc chÝnh trÞ cña Anthony<br /> nhiªn, thùc tiÔn hiÖn nay l¹i ®ßi hái b¶n Giddens, Nxb. Khoa häc x· héi<br /> th©n triÕt häc m¸c xÝt còng ph¶i ®−îc Trung Quèc.<br /> cÊu tróc l¹i sao cho ngµy cµng phï hîp<br /> 5. Ng« M¹nh, V−¬ng Ph−îng Tµi<br /> víi ®iÒu kiÖn thùc tiÔn trong x· héi<br /> (2007). Toµn cÇu hãa theo h−íng<br /> ngµy nay. §Ó thùc hiÖn ®−îc nh÷ng ®iÒu<br /> kh¸c - Tæng thuËt §¹i héi M¸c quèc<br /> Êy l¹i ®ßi hái ph¶i lÊy ph−¬ng ph¸p t−<br /> tÕ lÇn thø V, B¸o Khoa häc x· héi,<br /> duy cña triÕt häc m¸c xÝt ®Ó ph©n tÝch<br /> 15/11 (tiÕng Trung).<br /> vÊn ®Ò hiÖn ®¹i cña ®êi sèng x· héi. Nãi<br /> c¸ch kh¸c, chØ cã trªn c¬ së nghiªn cøu 6. Rorty, Richard (1998), Gescheiterte<br /> ®êi sèng x· héi hiÖn thùc b»ng ph−¬ng Prophecies, Glorious Hopes.<br /> ph¸p luËn m¸c xÝt míi v¹ch ra ®−îc Frankfurter Allgemeine Zeitung, 24/2.<br /> h−íng ®i ®óng ®¾n cho lÞch sö nh©n lo¹i<br /> vµ qua ®ã l¹i lµm cho néi dung cña chñ 7. Samuelson, Paul Anthony,<br /> nghÜa Marx cµng trë nªn cã søc sèng Nordhaus, William D. (1992), Kinh<br /> h¬n, ®Ó tr¸nh r¬i vµo gi¸o ®iÒu vµ kinh tÕ häc (quyÓn 12), (Cao Hång DiÖp<br /> viÖn  dÞch), Nxb. Ph¸t triÓn Trung Quèc,<br /> B¾c Kinh.<br /> TµI LIÖU THAM KH¶O 8. Sartre, Jean-Paul (1998), Phª ph¸n<br /> 1. Baxter, Sarah (2006), “Interview lý tÝnh biÖn chøng, (L©m T−¬ng Hoa<br /> with F. Fukuyama”. The Sunday dÞch), Nxb. V¨n nghÖ Hîp Ph×-An<br /> Times, 25/3. Huy (tiÕng Trung).<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2