V VÙNG CAO TÌM HI U VĂN HÓAỀ Ể
HÒA BÌNH – PH N 1Ầ
Cách đây h n m t v n năm, nh ng ng i con đ t Vi t đã s n sinh ra m t n nơ ộ ạ ữ ườ ấ ệ ả ộ ề
văn hóa n i ti ng, đó là văn hóa Hòa Bình. Hòa Bình là n i sinh s ng c a nhi uổ ế ơ ố ủ ề
dân t c, đ c bi t là dân t c M ng v i nh ng giá tr văn hóa đ c s c tiêu bi u,ộ ặ ệ ộ ườ ớ ữ ị ặ ắ ể
r t phong phú đa d ng mang màu s c đ c đáo, riêng bi t. ấ ạ ắ ộ ệ
Đ n đây chúng ta không ch đ c chiêm ng ng nh ng v đ p tuy t v i do thiênế ỉ ượ ưỡ ữ ẻ ẹ ệ ờ
nhiên t o, mà còn đ c s ng trong m t n n văn hóa đ c s c c a ng i M ngạ ượ ố ộ ề ặ ắ ủ ườ ườ
đ c truy n l i qua bao th h . N n văn hóa y có t khi ng i M ng bi t caượ ề ạ ế ệ ề ấ ừ ườ ườ ế
lên bài ca Đ đ t đ n c, bi t tr ng h t lúa cây ngô, đ hôm nay v n v n lênẻ ấ ẻ ướ ế ồ ạ ể ẫ ươ
m t s c s ng lâu b n và m nh m . ộ ứ ố ề ạ ẽ
Ng i M ng có cùng ngu n g c v i ng i Vi t c , có chung m t n n văn hóaườ ườ ồ ố ớ ườ ệ ổ ộ ề
r ng l n, tr i dài su t bao th k . Th m đ m dòng máu con L c cháu H ng, thộ ớ ả ố ế ỷ ấ ậ ạ ồ ế
h sau ti p n i th h tr c v n lên chi n th ng thiên nhiên. Cùng nhau xâyệ ế ố ế ệ ướ ươ ế ắ
d ng b n làng, đ hôm nay có đ c nh ng cánh đ ng bát ngát, nh ng con đ ngự ả ể ượ ữ ồ ữ ườ
tr i dài ven núi, r n rã ng i đi. Ng i M ng ch y u c trú các vùng thungả ộ ườ ườ ườ ủ ế ư ở
lũng, nh ng d i đ i th p ven núi, vì v y t tr c t i nay, c dân M ng s ngữ ả ồ ấ ậ ừ ướ ớ ư ườ ố
b ng ngh nông nghi p, tr ng lúa và k t h p làm n ng r y. B n làng đ c t pằ ề ệ ồ ế ợ ươ ẫ ả ượ ậ
trung chân núi v i h ng nhà nhìn ra cánh đ ng hay dòng su i. Chính vì đi uở ớ ướ ồ ố ề
ki n c trú nh v y, nên n n văn hóa M ng mang đ m nét b n đ a, bó g n l iệ ư ư ậ ề ườ ậ ả ị ọ ạ
trong các M ng và l u truy n nó qua cu c s ng hàng ngày trong t ng n p ăn,ườ ư ề ộ ố ừ ế
n p nghĩ, vì v y đó là m t n n văn hóa h t s c gi n d m c m c mà đ c đáo. ế ậ ộ ề ế ứ ả ị ộ ạ ộ
Đ n v i vùng M ng hôm nay, ta v n đ c nhìn th y th p thoáng nh ng ngôiế ớ ườ ẫ ượ ấ ấ ữ
nhà sàn d a l ng vào núi, nhìn ra cánh đ ng bát ngát... nh ng cách b trí ch ăn,ự ư ồ ư ố ỗ
, chăn nuôi đã khác x a. Chu ng trâu đ c làm riêng bi t cách xa khu nhà ,ở ư ồ ượ ệ ở
xung quanh nhà là cây c i b n mùa đ m hoa, k t trái. Ngôi nhà sàn d ng theoố ố ơ ế ự
ki u truy n th ng c a ng i M ng, vì đ c b trí khéo léo nên không gian r tể ề ố ủ ườ ườ ượ ố ấ
thoáng đãng và đ c bi t ti n l i. V i đ c tr ng ki u nhà này, ng i M ng đãặ ệ ệ ợ ớ ặ ư ể ườ ườ
t o nên cho mình m t t p quán riêng trong sinh ho t hàng ngày cũng nh trongạ ộ ậ ạ ư
lao đ ng s n xu t, v a tr ng lúa, làm n ng r y, v a chăn nuôi gia súc gia c m.ộ ả ấ ừ ồ ươ ẫ ừ ầ
Đ g t lúa ng i M ng sáng t o ra nhi u công c ti n l i và cho năng su tể ặ ườ ườ ạ ề ụ ệ ợ ấ
cao. Đó là chi c quào, m t lo i hái có cán dài cho phép c t c nh ng bông lúaế ộ ạ ắ ả ữ
l n. Tháng 9 lúa tr , tháng 10 lúa chín r c r đ y đ ng cho nh ng h t lúa tr ngớ ổ ự ỡ ầ ồ ữ ạ ắ
phau. Sau nh ng tháng ngày v t v , mùa b i thu là m t ni m vui không gì sánhữ ấ ả ộ ộ ề
n i b i đó là lúc đ c h ng nh ng thành qu lao đ ng do bàn tay mình làm ra.ổ ở ượ ưở ữ ả ộ
V i ng i M ng, ho t đ ng nông nghi p cũng là m t n n t ng c a âm nh c.ớ ườ ườ ạ ộ ệ ộ ề ả ủ ạ
Âm thanh r n ràng c a cu c s ng hàng ngày g i lên ni m vui c a m t mùa g tộ ủ ộ ố ợ ề ủ ộ ặ
m i, đúm v a là m t công c giã g o l i v a là m t nh c c . Âm nh c và ca hátớ ừ ộ ụ ạ ạ ừ ộ ạ ụ ạ
luôn có m t trong cu c s ng hàng ngày, g n bó m t thi t v i cu c s ng laoặ ộ ố ắ ậ ế ớ ộ ố
đ ng. Ni m vui đ c mùa cũng là d p đ ng i M ng trình di n các ho t đ ngộ ề ượ ị ể ườ ườ ễ ạ ộ
ngh thu t đ c đáo c a mình. ệ ậ ộ ủ
Trong ho t đ ng nông nghi p, ng i M ng s d ng m t lo i l ch tre r t đ cạ ộ ệ ườ ườ ử ụ ộ ạ ị ấ ặ
bi t. Ng i M ng không ch dùng lo i l ch tre tính ngày cho ho t đ ng s nệ ườ ườ ỉ ạ ị ạ ộ ả
xu t nông nghi p mà còn s d ng nó trong các ngày l quan tr ng c a m t đ iấ ệ ử ụ ễ ọ ủ ộ ờ
ng i. Đám c i c a ng i M ng đ c di n ra trong không khí t i vui t ngườ ướ ủ ườ ườ ượ ễ ươ ư
b ng c a M ng trên, M ng d i r n rã náo n c. Nàng dâu đ c m ch ngừ ủ ườ ườ ướ ộ ứ ượ ẹ ồ
quý s đ c m ch ng rót n c r a chân cho tr c khi lên nhà, trao cho chi cẽ ượ ẹ ồ ướ ử ướ ế
vòng tay ng ý chúc đôi v ch ng tr mãi, khăng khít h nh phúc. T nay trong giaụ ợ ồ ẻ ạ ừ
đình có thêm nàng dâu m i, có đ th t c c i xin, t đây hai ng i chính th cớ ủ ủ ụ ướ ừ ườ ứ
nên v nên ch ng tr c s ch ng ki n c a hai bên gia đình h t c, c a xómợ ồ ướ ự ứ ế ủ ọ ộ ủ
d i, làng trên. Trong ngày vui là d p đ m i ng i đ c th ng th c nh ng ángướ ị ể ọ ườ ượ ưở ứ ữ
mo b t h s thi th n tho i, th hi n cách nhìn nh n c a ng i M ng v cu cấ ủ ử ầ ạ ể ệ ậ ủ ườ ườ ề ộ
s ng, v vũ tr có ý nghĩa r t sâu s c. Đ v t c a th y mo làm l là nh ng v tố ề ụ ấ ắ ồ ậ ủ ầ ễ ữ ậ
đ c l y t thiên nhiên, vì v y khi l i th y mo c t lên nh m t s giao hòa c aượ ấ ừ ậ ờ ầ ấ ư ộ ự ủ
đ t tr i v i cu c s ng con ng i. ấ ờ ớ ộ ố ườ
H i tr ng, h i chiêng phát tang đã khép l i vòng quay cu c s ng c a m t đ iồ ố ồ ạ ộ ố ủ ộ ờ
ng i. Nó cũng báo cho c M ng trên M ng d i bi t r ng m t thành viênườ ả ườ ườ ướ ế ằ ộ
c a h đã ra đi vĩnh vi n, đó là s chuy n d ch c a con ng i t M ng này đ nủ ọ ễ ự ể ị ủ ườ ừ ườ ế
M ng khác, t M ng ng i đ n M ng ma. Vì v y tang l M ng mangườ ừ ườ ườ ế ườ ậ ễ ườ
không khí c ng đ ng, chu n b cho m t ng i thân s p s a đi xa, đó cũng là quanộ ồ ẩ ị ộ ườ ắ ử
ni m c a ng i M ng t th a tr c. Đ i v i ng i M ng tr ng đ ng là m tệ ủ ườ ườ ừ ủ ướ ố ớ ườ ườ ố ồ ộ
c a gia b o r t thiêng, và ch đ c đ a ra s d ng trong nh ng nghi th c t lủ ả ấ ỉ ượ ư ử ụ ữ ứ ế ễ
tr ng th . Ng i M ng v n còn gi đ c nh ng cách đánh tr ng đ ng đ cọ ể ườ ườ ẫ ữ ượ ữ ố ồ ộ
đáo, trong đó có cách múa tr ng r t sinh đ ng. Trong âm thanh r n ràng c a tr ngố ấ ộ ộ ủ ố
đ ng, c ng chiêng, đi u múa làm s ng l i không khí t ng b ng c a ngày h i xaồ ồ ệ ố ạ ư ừ ủ ộ
x a t th a khai thiên l p đ a. Trong nh ng m M ng c , ng i ta còn tìmư ừ ủ ậ ị ữ ộ ườ ổ ườ
th y nhi u b o v t quý. Ng i M ng và ng i Vi t c có m i quan h vôấ ề ả ậ ườ ườ ườ ệ ổ ố ệ
cùng khăng khít, là ch nhân c a m t n n văn hóa Đông S n đ c s n sinh tủ ủ ộ ề ơ ượ ả ừ
n n văn minh nông nghi p phát tri n. Đ t n c đang trên đà đ i m i, vi c h iề ệ ể ấ ướ ổ ớ ệ ộ
nh p v i các n n văn minh trên th gi i cùng làm song song v i vi c gìn gi phátậ ớ ề ế ớ ớ ệ ữ
huy nh ng giá tr văn hóa truy n th ng c a các dân t c, trong c ng đ ng dân t cữ ị ề ố ủ ộ ộ ồ ộ
Vi t Nam.ệ