intTypePromotion=3

Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, một chặng đường 20 năm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng - Nguyễn Đình Tấn

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
50
lượt xem
8
download

Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, một chặng đường 20 năm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng - Nguyễn Đình Tấn

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Nhằm giúp các bạn chuyên ngành Xã hội học có thêm tài liệu tham khảo, mời các bạn cùng tham khảo nội dung bài viết "Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, một chặng đường 20 năm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng" dưới đây, nội dung bài viết trình bày về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, một chặng đường 20 năm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng xã hội học,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, một chặng đường 20 năm nghiên cứu, phát triển và ứng dụng - Nguyễn Đình Tấn

  1. 6 Xã hội học, số 3(111), 2010 x· héi häc vÒ c¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi - Mét chÆng ®­êng 20 n¨m NGHI£N CøU, ph¸t triÓn Vµ øng dông NguyÔn §×nh TÊn∗ ViÖn X· héi häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Quèc gia Hå ChÝ Minh ®· tr¶i qua 20 n¨m x©y dùng vµ ph¸t triÓn. Trong ®Þnh h­íng vµ c¸c néi dung nghiªn cøu cña m×nh, c¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi lu«n lµ mét chñ ®Ò tËp trung chó ý vµ ®· giµnh ®­îc nhiÒu kÕt qu¶ rÊt ®¸ng ghi nhËn. Tõ nh÷ng bµi b¸o ®Çu tiªn “Ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi tõ gi¸c ®é x· héi häc” (T¹p chÝ X· héi häc sè 2/1992); “Gãp phÇn t×m hiÓu kh¸i niÖm ph©n tÇng x· héi” (T¹p chÝ X· héi häc sè 3/1993) tíi cuèn s¸ch “C¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi” (Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, n¨m 1998, t¸i b¶n cã bæ sung t¹i Nhµ xuÊt b¶n Lý luËn ChÝnh trÞ, n¨m 2005) vµ nhiÒu gi¸o tr×nh, tæng quan ®Ò tµi khoa häc, v.v…, cã thÓ tæng kÕt vµ ®óc rót l¹i thµnh 5 ®ãng gãp cho sù ph¸t triÓn lý luËn vÒ C¬ cÊu x· héi vµ Ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam nh­ sau. Thø nhÊt, sö dông gi¸c ®é tiÕp cËn cña triÕt häc vµ khoa häc tù nhiªn vµo viÖc xem xÐt c¬ cÊu x· héi, coi c¬ cÊu x· héi nh­ lµ kÕt cÊu vµ h×nh thøc tæ chøc bªn trong cña mét x· héi nhÊt ®Þnh, trong ®ã, c¸c ®¬n vÞ cÊu thµnh cña nã ®­îc s¾p xÕp, ph©n bè, liªn hÖ víi nhau kh«ng ph¶i mét c¸ch ngÉu nhiªn mµ theo mét trËt tù cÊu tróc nhÊt ®Þnh, ®­îc hiÓu nh­ lµ mét “h×nh mÉu”, ®­îc s¾p xÕp “hîp lý” vµ cã kh¶ n¨ng lÆp l¹i nh­ vËy ë nh÷ng kh¸ch thÓ vËt chÊt x· héi ®a d¹ng kh¸c. C¬ cÊu x· héi kh«ng ph¶i lµ c¸i bÊt biÕn, mµ lµ c¸i t­¬ng ®èi æn ®Þnh, bao hµm tÝnh quy luËt, lµ sù thèng nhÊt gi÷a mÆt “æn ®Þnh” víi mÆt “®éng”, mÆt kh¶ biÕn cña x· héi. NÕu lÞch sö tiÕn ho¸ cã xu h­íng võa duy tr× mét phÇn c¸i cò, võa cã xu h­íng liªn tôc biÕn ®æi, ph¸ vì, s¾p xÕp l¹i c¬ cÊu ®Ó h×nh thµnh nh÷ng c¬ cÊu x· héi míi th× c¬ cÊu x· héi lµ c¸i t­¬ng ®èi æn ®Þnh, Ýt ®éng h¬n so víi lÞch sö tiÕn ho¸, ph¸t triÓn. C¬ cÊu x· héi lµ mét cÊu tróc tù nhiªn, cã nh÷ng nÐt chung vÒ mÆt c¬ cÊu phæ biÕn trong tÊt c¶ c¸c kh¸ch thÓ vËt chÊt x· héi vµ tù nhiªn kh¸c. Song c¬ cÊu x· héi cã nÐt ®Æc thï bëi c¸c ®¬n vÞ cÊu thµnh cña nã lµ nh÷ng tËp ®oµn ng­êi, nh÷ng giai cÊp, tÇng líp, nhãm x· héi sèng ®éng víi nh÷ng vÞ thÕ, vai trß ®­îc s¾p xÕp theo nh÷ng trËt tù, vÞ trÝ nhÊt ®Þnh vµ tån t¹i trong nh÷ng mèi quan hÖ x¸c ®Þnh. C¬ cÊu x· héi cã quan hÖ kh¨ng khÝt víi hÖ thèng x· héi, nã lµ kÕt cÊu vµ h×nh thøc tæ chøc bªn trong cña mét hÖ thèng x· héi, lµ “bé khung”, bé “dµn” cña x· héi. Víi ph©n tÝch nh­ vËy, viÖc xem xÐt c¬ cÊu x· héi trë nªn triÖt ®Ó duy vËt - ∗ GS.TS, ViÖn tr­ëng ViÖn X· héi häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ - Hµnh chÝnh Quèc gia Hå ChÝ Minh. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  2. Nguyễn Đình Tấn 7 kh¸ch quan khoa häc. Nã cung cÊp nh÷ng tri thøc “khung” cho nh÷ng nghiªn cøu c¬ cÊu x· héi - nh÷ng tri thøc ®ång ®¹i vµ c¶ nh÷ng tiÕp cËn lÞch ®¹i; nh÷ng tri thøc vÒ c¬ cÊu x· héi ë tr¹ng th¸i t­¬ng ®èi tÜnh, t­¬ng ®èi æn ®Þnh còng nh­ nh÷ng c¬ cÊu x· héi trong tr¹ng th¸i ®éng trong sù biÕn ®æi, ®Æc biÖt lµ ë nh÷ng b­íc ngoÆt cÇn thiÕt ph¶i t¸i cÊu tróc x· héi theo mét m« h×nh cÊu tróc míi, hîp lý, n¨ng ®éng vµ ph¸t huy mét c¸ch hiÖu qu¶. Thø hai, coi nhãm lµ ®¬n vÞ ph©n tÝch c¬ b¶n ®Çu tiªn ®Ó hiÓu ®­îc c¬ cÊu x· héi ®ång thêi ph©n t¸ch nhãm thµnh c¸c nhãm lín, nhãm nhá vµ xem xÐt nhãm theo c¸c dÊu hiÖu ®a d¹ng. Do ®ã ®· mang l¹i mét gi¸c ®é tiÕp cËn míi vÒ mét hÖ thèng c¬ cÊu x· héi nhiÒu chiÒu, nhiÒu khÝa c¹nh, nhiÒu cÊp ®é. VËn dông gi¸c ®é tiÕp cËn ph©n tÝch nµy, võa kh¾c phôc ®­îc c¸ch nh×n trõu t­îng cøng nh¾c võa kh¾c phôc ®­îc viÖc quy gi¶n c¬ cÊu x· héi chØ vµo c¬ cÊu x· héi - giai cÊp, coi c¬ cÊu x· héi - giai cÊp lµ sù rót gän cña c¬ cÊu x· héi tæng thÓ (nh­ quan niÖm ®· tõng tån t¹i l©u dµi ë Liªn X« vµ c¸c n­íc x· héi chñ nghÜa §«ng ¢u tr­íc ®©y); còng qua ®ã, mang l¹i mét quan niÖm toµn diÖn, chØnh thÓ hÖ thèng trong viÖc xem xÐt vµ ph©n tÝch nh÷ng c¬ cÊu x· héi hiÖn thùc. Theo ®ã, mét c¬ cÊu x· héi hiÖn thùc lµ mét hÖ thèng ®a c¬ cÊu: c¬ cÊu x· héi - giai cÊp; c¬ cÊu x· héi - nghÒ nghiÖp; c¬ cÊu x· héi - d©n sè; c¬ cÊu x· héi - l·nh thæ; c¬ cÊu x· héi - d©n téc, c¬ cÊu x· héi - t«n gi¸o. Trong mçi ph©n hÖ c¬ cÊu x· héi trªn l¹i ®­îc xem xÐt theo nhiÒu khÝa c¹nh, nhiÒu cÊp ®é. VÝ dô: khi ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi - nghÒ nghiÖp chóng ta sÏ cã nh÷ng nhãm nghÒ nh­: c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp, dÞch vô; trong mçi nhãm nghÒ ®ã l¹i cã nhiÒu nghÒ nghiÖp cô thÓ víi nh÷ng ng­êi lao ®éng cã tr×nh ®é nghÒ nghiÖp kh¸c nhau vµ møc ®é ®¸p øng víi nghÒ nghiÖp mét c¸ch kh¸c nhau. Thø ba, ®Ó hiÓu ®­îc c¬ cÊu x· héi th× ngoµi nh÷ng ph©n tÝch theo l¸t c¾t “ngang” cßn ®ßi hái ph¶i ph©n tÝch c¶ cÊu tróc “däc”, cÊu tróc “tÇng bËc” trong néi bé cña mçi nhãm x· héi, tæ chøc x· héi còng nh­ c¬ cÊu x· héi tæng thÓ. H¬n n÷a, vÊn ®Ò kh«ng chØ ®¬n gi¶n xem xÐt mét cÊu tróc ph©n tÇng x· héi “chung chung” mµ ®iÒu cÇn thiÕt lµ ph¶i tiÕn hµnh thao t¸c hãa vÒ mÆt kh¸i niÖm, t¸ch kh¸i niÖm ph©n tÇng x· héi nãi chung thµnh 2 kh¸i niÖm bé phËn: Ph©n tÇng x· héi hîp thøc vµ ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc; §ã lµ ®iÓm cèt yÕu, then chèt ®Ó cã thÓ ®Æt ra nh÷ng ®Þnh h­íng ph¸t triÓn còng nh­ nh÷ng c¨n cø khoa häc tin cËy cho viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch, v¹ch ra c¸c gi¶i ph¸p thÝch hîp nh»m x©y dùng hoÆc ®æi míi c¬ cÊu x· héi theo h­íng tèi ­u, hiÖu qu¶. Sù ph©n tÝch vµ lµm râ sù kh¸c biÖt gi÷a ph©n tÇng x· héi hîp thøc vµ ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc ®· nhÊn m¹nh nh÷ng ®Æc tr­ng khoa häc, yÕu tè ph¸p lý vµ nguyªn t¾c ph¸t triÓn, c«ng b»ng, v¨n minh, tiÕn bé, nh©n v¨n, nh©n b¶n vµ nh©n ®¹o trong viÖc ra quyÕt ®Þnh hµnh ®éng cña c¸ nh©n, nhãm, ®Æc biÖt lµ cña c¸c nhµ l·nh ®¹o, qu¶n lý x· Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  3. 8 Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội….. héi. Ph©n tÇng x· héi hîp thøc lµ mét cÊu tróc tÇng bËc cña x· héi ®­îc h×nh thµnh chñ yÕu dùa trªn c¬ së cña sù kh¸c biÖt tù nhiªn vÒ n¨ng lùc (thÓ chÊt, trÝ tuÖ); nh÷ng kh¸c biÖt vÒ c¸i tµi, c¸i ®øc, sù cèng hiÕn, ®ãng gãp thùc tÕ cña mçi c¸ nh©n, tæ chøc cho x· héi. Thùc chÊt cña ph©n tÇng x· héi hîp thøc lµ sù vËn hµnh theo nguyªn t¾c lµm theo n¨ng lùc, h­ëng theo lao ®éng - nguyªn t¾c cèt lâi vµ quan träng nhÊt ®Ó ph©n biÖt c«ng b»ng x· héi víi bÊt c«ng x· héi. Ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc lµ tÊt c¶ nh÷ng g× ®èi lËp víi ph©n tÇng x· héi hîp thøc. Tøc lµ mét cÊu tróc x· héi ®­îc h×nh thµnh kh«ng ph¶i dùa trªn sù kh¸c biÖt tù nhiªn, kh¸ch quan vÒ tµi, ®øc, vÒ sù cèng hiÕn, ®ãng gãp thùc tÕ cña mçi c¸ nh©n cho x· héi mµ lµ do tham nhòng, lµm ¨n phi ph¸p, do “ª kÝp”, thñ ®o¹n, … mµ cã. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ nh÷ng vÊn ®Ò nµy ®· ®Ò ra nh÷ng khuyÕn nghÞ lªn §¶ng, Nhµ n­íc, c¸c tæ chøc chÝnh trÞ, kinh tÕ x· héi, ®Ó ®¸nh gi¸ ®óng vµ quyÕt t©m tËp trung chØ ®¹o, x©y dùng x· héi ph©n tÇng hîp thøc ®ång thêi kiªn quyÕt ng¨n chÆn, ®Èy lïi vµ tõng b­íc kh¾c phôc nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña ph©n tÇng x· héi bÊt hîp thøc. Thø t­, kh¸i qu¸t kÞp thêi nh÷ng biÕn ®æi trong c¬ cÊu x· héi n­íc ta nãi chung, trong tõng giai cÊp, tÇng líp x· héi nãi riªng; ®­a ra nh÷ng kh¸i niÖm giai tÇng x· héi, c¬ cÊu x· héi - giai tÇng x· héi víi néi hµm míi cã ý nghÜa tham kh¶o thiÕt thùc c¶ vÒ ph­¬ng diÖn lý luËn còng nh­ thùc tiÔn. Giai tÇng x· héi còng nh­ c¬ cÊu giai tÇng x· héi ë n­íc ta cÇn ®­îc nh×n nhËn theo mét quan niÖm “®éng”, “më” ®Ó cã thÓ ph¶n ¸nh ®­îc phï hîp, kÞp thêi víi nh÷ng biÕn ®æi kh¸ch quan cña nã trong hiÖn thùc. Theo ®ã, giai tÇng x· héi kh«ng ph¶i lµ mét "phÐp céng" c¬ häc, mét tõ "ghÐp" ®¬n thuÇn cña hai kh¸i niÖm giai cÊp vµ tÇng líp x· héi nh­ c¸ch hiÓu cò. Theo ®ã, c¬ cÊu x· héi - giai tÇng x· héi còng cÇn ®­îc hiÓu nh­ lµ mét cÊu tróc "®an kÕt" võa theo cÊu tróc "däc" tøc lµ theo cÊu tróc tÇng bËc c¸c tÇng x· héi, võa theo cÊu tróc "ngang" tøc lµ bao gåm tÊt c¶ c¸c giai cÊp, tÇng líp, nghÒ nghiÖp, tæ chøc x· héi,… Trong c¸c x· héi cã ®èi kh¸ng giai cÊp, cÊu tróc däc ®ã chñ yÕu ®­îc ph¶n ¸nh th«ng qua sù kh¸c biÖt giai cÊp, tøc sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c tËp ®oµn ng­êi trong quan hÖ cña hä ®èi víi t­ liÖu s¶n xuÊt. CÊu tróc x· héi chñ yÕu chØ ®­îc xem xÐt theo mét cÊu tróc tÇng bËc gåm ë hai giai cÊp, hai tÇng x· héi chÝnh, c¬ b¶n ®èi lËp víi nhau, kh¸c biÖt víi nhau vµ ®­îc ph©n biÖt chñ yÕu th«ng qua dÊu hiÖu së h÷u nh­ n« lÖ vµ chñ n«, n«ng d©n vµ ®Þa chñ, t­ s¶n vµ v« s¶n nh­ chóng ta ®· biÕt ®Õn trong lÞch sö. §iÒu nµy ®· ®­îc K. Marx nghiªn cøu mét c¸ch s©u s¾c vµ ®­a ra nh÷ng sù chØ gi¸o hÕt søc thuyÕt phôc cho c¸c nhµ khoa häc, c¸c nhµ t­ t­ëng x· héi chñ nghÜa trong cuéc ®Êu tranh nh»m c¶i biÕn x· héi cò, x©y dùng x· héi míi cña m×nh. Sau nhiÒu thËp kû c¶i t¹o x· héi cò, x©y dùng x· héi míi, ®Æc biÖt lµ sau 20 n¨m Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  4. Nguyễn Đình Tấn 9 ®Êt n­íc ®æi míi më cöa, x©y dùng nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng XHCN, vÒ c¬ b¶n lµ kh«ng cßn ®èi kh¸ng giai cÊp, ph©n tuyÕn giai cÊp, sù tån t¹i cña c¸c giai cÊp ®èi ®Þch nhau nh­ c¸c x· héi mµ Marx ®· tõng ph©n tÝch tr­íc ®©y. Trong x· héi n­íc ta hiÖn nay, kh«ng cßn giai cÊp ®Þa chñ, t­ s¶n mét c¸ch nguyªn nghÜa nh­ c¸c x· héi phong kiÕn, t­ b¶n trong qu¸ khø. Giai cÊp c«ng nh©n kh«ng cßn ®¬n thuÇn lµ giai cÊp v« s¶n mµ lµ ng­êi chñ nh©n cña nhµ m¸y, xÝ nghiÖp. Giai cÊp n«ng d©n kh«ng cßn lµ nh÷ng ng­êi n«ng n«, ng­êi t¸ ®iÒn nh­ trong c¸c x· héi phong kiÕn thuéc ®Þa tr­íc ®©y mµ lµ ng­êi chñ nh©n cña ®ång ruéng (trõ mét bé phËn c«ng nh©n, n«ng d©n lµm thuª cho c¸c chñ doanh nghiÖp t­ nh©n xuÊt hiÖn trong thêi gian gÇn ®©y). TÊt c¶ c¸c giai cÊp x· héi cßn ®­îc hiÓu thuÇn tóy nh­ lµ nh÷ng tËp ®oµn ng­êi së h÷u hay kh«ng së h÷u c¸c t­ liÖu s¶n xuÊt cña x· héi. Trªn thùc tÕ, hä chØ lµ nh÷ng ng­êi chñ "chiÕm dông" cã giíi h¹n, cã thêi h¹n nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh, chØ cã nhµ n­íc míi thùc sù lµ ng­êi chñ hîp ph¸p, ng­êi cã t­ c¸ch ph¸p nh©n ch©n chÝnh duy nhÊt (theo luËt ®Þnh) lµ chñ së h÷u ®Ých thùc, hîp hiÕn cña tÊt c¶ c¸c t­ liÖu s¶n xuÊt trong x· héi. Mçi giai cÊp, tÇng líp vÒ c¬ b¶n kh«ng cßn nguyªn vÑn nh­ cò mµ ®­îc thay ®æi mét c¸ch ®¸ng kÓ. CÊu tróc x· héi kh«ng chØ gi¶n ®¬n ®­îc xem xÐt nh­ mét cÊu tróc ngang (2 giai cÊp, 1 tÇng líp vµ d­êng nh­ ®ång ®Òu nhau, ngang b»ng nhau) hoÆc chØ ®¬n tuyÕn ph¸t triÓn theo h­íng tiÕn dÇn ®Õn sù thuÇn nhÊt, ®ång nhÊt x· héi nh­ quan niÖm mét thêi tr­íc ®©y mµ cÇn ph¶i xem xÐt chóng trong mét qu¸ tr×nh ph©n ho¸, ph©n tÇng x· héi m¹nh mÏ. Trong mçi giai cÊp, tÇng líp còng nh­ trong toµn x· héi ®ang diÔn ra sù ph©n ho¸ gi÷a c¸c nhãm, thµnh viªn x· héi vÒ mÆt vÞ thÕ, vai trß, tr×nh ®é häc vÊn, nghÒ nghiÖp, thu nhËp, møc sèng, c¬ héi th¨ng tiÕn còng nh­ n¨ng lùc vËn dông c¸c c¬ héi... Trong giai cÊp n«ng d©n còng cã mét bé phËn giµu lªn, trë thµnh chñ trang tr¹i, tËp trung trong tay nhiÒu ruéng ®Êt; thu nhËp mçi n¨m nhiÒu chôc triÖu, thËm chÝ c¶ tr¨m triÖu ®ång. Trong khi ®ã, cã mét bé phËn d©n c­ r¬i vµo t×nh tr¹ng nghÌo khæ (ë miÒn T©y Nam bé cã ®Õn trªn 5% n«ng d©n trë thµnh t¸ ®iÒn ph¶i cµy thuª cuèc m­ín kiÕm sèng) thu nhËp thÊp, bÊp bªnh, ®êi sèng khã kh¨n. Trong giai cÊp c«ng nh©n còng cã nhiÒu ng­êi cã tay nghÒ cao, chuyªn m«n giái, nhiÒu s¸ng kiÕn, t×m tßi, mang l¹i thu nhËp cao, mua ®­îc nhµ, mua xe, cuéc sèng kh¸ gi¶,... Bªn c¹nh ®ã lµ mét bé phËn thu nhËp cßn thÊp, ®êi sèng khã kh¨n, thËm chÝ lµ thiÕu viÖc lµm. Trong tÇng líp trÝ thøc còng cã nh÷ng ng­êi cã tiÒn göi ng©n hµng, ®Çu t­ kinh phÝ cho mét phßng thÝ nghiÖm ®¾t gi¸, më tr­êng t­ thôc, cuéc sèng phong l­u, kh¸ gi¶, uy tÝn x· héi, uy tÝn nghÒ nghiÖp cao. Trong khi ®ã còng cã mét bé phËn cßn gÆp Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  5. 10 Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội….. nhiÒu khã kh¨n, thu nhËp thÊp, møc sèng nghÌo nµn. ChÝnh ë ®©y ®· n¶y ra mét c¸ch nh×n thùc tÕ h¬n, thùc chÊt h¬n, cã gi¸ trÞ ®ãng gãp thiÕt thùc h¬n cho c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña ®Êt n­íc. §ã lµ c¸ch nh×n míi vÒ c¬ cÊu x· héi - giai tÇng x· héi. Theo c¸ch nh×n nhËn nµy c¬ cÊu x· héi n­íc ta võa cã cÊu tróc "ngang", võa cã cÊu tróc "däc". CÊu tróc ngang, ®ã lµ mét tËp hîp c¸c giai cÊp, tÇng líp, nghÒ nghiÖp, tæ chøc trong x· héi. Trong ®ã bao hµm c¸c giai cÊp c«ng nh©n, n«ng d©n, tiÓu th­¬ng, doanh nh©n, trÝ thøc,... CÊu tróc "däc", tøc lµ cÊu tróc tÇng bËc cao thÊp trong x· héi, ®­îc xem xÐt (biÓu hiÖn) ë ba dÊu hiÖu c¬ b¶n kh¸c nhau: §Þa vÞ kinh tÕ (tµi s¶n, thu nhËp), ®Þa vÞ chÝnh trÞ (quyÒn lùc), ®Þa vÞ x· héi (uy tÝn). Hai "nh¸t c¾t" cÊu tróc "ngang" vµ "däc" nµy ®an kÕt vµo nhau t¹o thµnh giai tÇng x· héi. Giai tÇng x· héi lµ tËp hîp ng­êi t­¬ng ®èi ngang b»ng nhau vÒ ®Þa vÞ kinh tÕ, ®Þa vÞ chÝnh trÞ, ®Þa vÞ x· héi còng nh­ nh÷ng khÝa c¹nh kh¸c nh­ tr×nh ®é häc vÊn, lo¹i nghÒ nghiÖp, kiÓu nhµ ë, n¬i c­ tró, phong c¸ch sinh ho¹t, thÞ hiÕu nghÖ thuËt,... Giai tÇng x· héi võa lµ tÇng x· héi n»m trong cÊu tróc tÇng bËc cña x· héi, võa héi ë trong ®ã, cã mÆt ë trong ®ã hÇu hÕt c¸c thµnh viªn cã hoµn c¶nh t­¬ng ®ång víi nhau trong c¸c giai cÊp, tÇng líp, nghÒ nghiÖp, tæ chøc x· héi. VÝ dô: ë tÇng "®¸y" tÇng thÊp nhÊt cã thÓ bao gåm nh÷ng thµnh viªn nghÌo, yÕu thÕ, n»m ë tÊt c¶ c¸c giai cÊp, tÇng líp nh­: c«ng nh©n; n«ng d©n; trÝ thøc; tay nghÒ thÊp, Ýt c¬ héi, nhiÒu rñi ro, tÇng líp doanh nh©n lµm ¨n thua "lç"; nh÷ng c«ng chøc, viªn chøc kh«ng theo kÞp ®­îc ®ßi hái cña c«ng viÖc,…; t­¬ng tù nh­ vËy, tÇng "®Ønh", tÇng cao nhÊt còng cã thÓ héi ®ñ c¸c thµnh viªn ­u tréi ë hÇu hÕt c¸c giai cÊp, tÇng líp trªn. Trªn c¬ së cña quan niÖm vÒ giai tÇng x· héi nh­ vËy, chóng ta cã thể ®Þnh nghÜa: C¬ cÊu x· héi - giai tÇng x· héi lµ mét cÊu tróc "®an kÕt" võa theo cÊu tróc "däc" tøc lµ theo cÊu tróc tÇng bËc c¸c giai tÇng x· héi võa theo cÊu tróc "ngang" tøc lµ bao gåm tÊt c¶ c¸c giai cÊp, tÇng líp nghÒ nghiÖp, tæ chøc trong x· héi. Thứ năm, gắn liền chặt chẽ với sự h×nh thµnh c¸c giai tÇng x· héi, c¬ cÊu - giai tÇng x· héi, c¸c t¸c gi¶ ®· ®­a ra kh¸i niÖm: TÇng líp x· héi “­u tréi”. TÇng líp "­u tréi", hay "v­ît tréi" cña x· héi kh«ng "næi" lªn, "hiÖn" lªn nh­ mét lùc l­îng x· héi, nhãm x· héi riªng rÏ (®éc lËp) mµ bao gåm nh÷ng phÇn tö ­u tó nhÊt, n¨ng ®éng nhÊt, v­ît tréi lªn tõ ë kh¾p c¸c giai cÊp, tÇng líp, tæ chøc x· héi trong x· héi,... §ã lµ nh÷ng ng­êi c«ng nh©n, nhiÒu s¸ng kiÕn, lµm viÖc cã n¨ng suÊt cao, t¹o ra ®­îc nhiÒu s¶n phÈm tèt, cã chÊt l­îng, mang l¹i lîi Ých cho x· héi; nh÷ng doanh nh©n tµi ba, s¶n xuÊt kinh doanh giái, ¸p dông ®­îc nh÷ng c¬ chÕ qu¶n lý míi, c«ng Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  6. Nguyễn Đình Tấn 11 nghÖ - kü thuËt tiªn tiÕn mang l¹i nhiÒu lîi nhuËn, gi¶i quyÕt ®­îc nhiÒu viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm ®a d¹ng, cã søc c¹nh tranh cao, trÝch nép ®­îc nhiÒu cho ng©n s¸ch nhµ n­íc còng nh­ ®ãng gãp nhiÒu cho c¸c hoạt động "t×nh nghÜa", "tõ thiÖn". §ã lµ nh÷ng nhµ qu¶n lý giái, nh÷ng nhµ khoa häc nhiÒu ph¸t minh, s¸ng chÕ, ®­a ra nh÷ng quy tr×nh c«ng nghÖ míi, nh÷ng c¬ chÕ qu¶n lý ­u viÖt, nh÷ng ®Ò xuÊt kiÕn nghÞ thiÕt thùc mang l¹i nhiÒu lîi Ých cho ®Êt n­íc. §ã lµ nh÷ng n«ng d©n lµm ¨n giái, nh÷ng chñ trang tr¹i d¸m nghÜ, d¸m lµm, th¸o v¸t, n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, khai th¸c, tËn dông mét c¸ch hiÖu qu¶ tµi nguyªn ®Êt ®ai vµ nguån lùc lao ®éng, t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm dåi dµo, cã gi¸ trÞ cho x· héi. Nh÷ng ng­êi thî thñ c«ng, ph¸t huy bµn tay vµng víi nh÷ng ý t­ëng vµng t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm ®éc ®¸o mang l¹i th­¬ng hiÖu cã uy tÝn vµ lîi Ých cao cho x· héi... §ã lµ nh÷ng c«ng chøc ®­a ra ®­îc nhiÒu ý t­ëng c¶i c¸ch, hîp lý ho¸, tèi ­u ho¸ c¸c gi¶i ph¸p thñ tôc hµnh chÝnh, mang l¹i nhiÒu tiÖn Ých vµ sù hµi lßng cho ng­êi d©n... §ã lµ nh÷ng chiÕn sÜ, sü quan qu©n ®éi, c«ng an th«ng minh, qu¶ c¶m, ®­a ra ®­îc nhiÒu ph­¬ng ¸n b¶o vÖ trËt tù, an ninh x· héi cã hiÖu qu¶, ng¨n chÆn ®­îc nhiÒu ©m m­u chèng ph¸ x· héi cña c¸c lùc l­îng thï ®Þch, b¶o vÖ ®­îc v÷ng ch¾c thµnh qu¶ cña CNXH, gi÷ g×n ®­îc sù b×nh yªn cho mäi ng­êi. TÇng líp x· héi ­u tréi nµy ®ang ngµy cµng lín lªn, m¹nh lªn vµ trë thµnh vÞ trÝ "®Çu tÇu", nh÷ng “con chim ®Çu ®µn”, nh÷ng m¹nh th­êng qu©n ®Çy sung m·n, l«i kÐo, dÉn d¾t c¸c nhãm x· héi ®i lªn. Sù h×nh thµnh tÇng líp x· héi "­u tréi" g¾n chÆt víi qu¸ tr×nh h×nh thµnh cÊu tróc PTXH hîp thøc. Hä lµ tÇng líp ­u tó "v­ît tréi", v­¬n lªn tõ kh¾p c¸c giai cÊp, tÇng líp trong c¬ cÊu - giai tÇng x· héi. §¶ng, Nhµ n­íc, c¸c ®oµn thÓ x· héi cÇn ®¸nh gi¸ ®óng tµi n¨ng vµ c«ng lao cña hä, vinh danh hä, chó ý theo dâi, thu hót, ®µo t¹o, s¾p xÕp, bæ nhiÖm hä vµo c¸c vÞ trÝ then chèt cña bé m¸y l·nh đạo. * * * Nh÷ng ®ãng gãp lý luËn trªn ®· ®­îc ®­a vµo c¸c gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y cho c¸c hÖ ®µo t¹o: Cö nh©n chÝnh trÞ, cao cÊp lý luËn, ch­¬ng tr×nh cao häc, nghiªn cøu sinh cña Häc viÖn; míi ®©y ®· ®­îc ®óc kÕt vµ thÓ hiÖn thµnh mét chuyªn ®Ò bµi gi¶ng “C¬ cÊu x· héi - giai tÇng x· héi” trong ch­¬ng tr×nh Cao cÊp lý luËn chÝnh trÞ - hµnh chÝnh thö nghiÖm cña Häc viÖn n¨m 2009. Nh÷ng ph©n tÝch lý luËn trªn còng ®· ®­îc øng dông réng r·i trong nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y ë nhiÒu c¬ së ®µo t¹o kh¸c trong c¶ n­íc. §Æc biÖt ®· ®­îc vËn dông trong nhiÒu ®Ò tµi cÊp Nhµ n­íc nh­ §Ò tµi: KX.04-14/06-10 “Xu h­íng biÕn ®æi c¬ cÊu x· héi ë ViÖt Nam”; §Ò tµi KX.02.17/06-10 “C¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi ë n­íc ta trong ®iÒu kiÖn ®æi míi hiÖn nay”; §Ò tµi KX.02-06/06-10 “Ph¸t triÓn x· héi vµ qu¶n Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  7. 12 Xã hội học về cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội….. lý ph¸t triÓn x· héi trong trong tiÕn tr×nh ®æi míi”; §Ò tµi KX.02-06/06-10 “Ph¸t triÓn x· héi vµ qu¶n lý ph¸t triÓn x· héi ë vïng n«ng th«n n­íc ta hiÖn nay - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p”. Trªn ®©y lµ tãm t¾t c« ®äng “cuéc hµnh tr×nh” t×m tßi, ph¸t triÓn vµ nghiªn cøu øng dông vÒ lý thuyÕt c¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi ë n­íc ta trong 20 n¨m qua cña ViÖn X· héi häc, Häc viÖn ChÝnh trÞ Hµnh chÝnh Quèc gia Hå ChÝ Minh. RÊt mong ®­îc c¸c ®ång nghiÖp vµ b¹n ®äc chia sÎ, b×nh luËn, ®ãng gãp./. Tµi liÖu tham kh¶o 1. NguyÔn §×nh TÊn. Ph©n tÝch c¬ cÊu x· héi tõ gi¸c ®é x· héi häc. T¹p chÝ X· héi häc sè 2/1992. 2. NguyÔn §×nh TÊn. Gãp phÇn t×m hiÓu kh¸i niÖm ph©n tÇng x· héi. T¹p chÝ X· héi häc sè 3/1993. 3. NguyÔn §×nh TÊn. C¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi. Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, 1998. (T¸i b¶n cã bæ sung t¹i Nxb Lý luËn ChÝnh trÞ, n¨m 2005) 4. NguyÔn §×nh TÊn. C¸c b¸o c¸o chuyªn ®Ò thuéc c¸c §Ò tµi cÊp Nhµ n­íc: KX.04- 14/06-10 “Xu h­íng biÕn ®æi c¬ cÊu x· héi ë ViÖt Nam”; §Ò tµi KX.02.17/06-10 “C¬ cÊu x· héi vµ ph©n tÇng x· héi ë n­íc ta trong ®iÒu kiÖn ®æi míi hiÖn nay”; §Ò tµi KX.02-06/06-10 “Ph¸t triÓn x· héi vµ qu¶n lý ph¸t triÓn x· héi trong trong tiÕn tr×nh ®æi míi”; §Ò tµi KX.02-06/06-10 “Ph¸t triÓn x· héi vµ qu¶n lý ph¸t triÓn x· héi ë vïng n«ng th«n n­íc ta hiÖn nay - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p”. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản