Nguyn Th Vĩnh Linh Năm 2012
1
Gia đình, dòng h, làng xã Việt
Nam ctruyền
Nguyễn Thị Vĩnh Linh Năm 2012
2
Bài giảng: Gia đình, dòng họ, làng xã Việt Nam cổ truyền Đại học Quảng Nam
A. MỞ ĐẦU
1. Vị trí chuyên đề trong chương trình đào tạo cử nhân Việt Nam hc
Văn hóa là sức sống nội tại ca mỗi n tộc. Một nền văn hóa đậm đà bn sắc
dân tộc là biu hiện cao nhất của tinh thần độc lập tự chủ, biểu hin tiềm ng ng
tạo hạn ca mi n tộc. Bản sắc n tộc Việt Nam bao gm những giá trbền
vững, những tinh hoa được vun đắp qua lịch shàng ngàn năm đấu tranh dựng nước
ginước - đó lòng yêu nước, ý thức dân tộc, lòng nhân ái, trọng nghĩa, cần cù
sáng tạo…Những giá trtruyền thng đó được kế thừa qua các thế hệ, làm nên bn
sắc riêng của n hóa Việt Nam trong đó không thể phủ nhận văn hóa gia đình,
dòng họ, làng qua c thời kỳ lịch sử. Tbao đời nay gia đình, ng họ, làng
Việt Nam luôn nơi cng đồng n sinh sng, gắn chặt chẽ với nhau trong
các quan hkinh tế, dòng tộc và văn hóa và chính nơi đây đã góp phn gìn givà
lưu truyền những giá trị của văn hóa Việt Nam từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Việt Nam là một quốc gia phương Đông nên cũng mang đầy đ loi hình văn
hóa gốc nông nghiệp. Tính cộng đồng trong xã hội người Việt rất cao thế mối
quan hgia đình, gia tộc, làng xã được đặc biệt coi trọng. Thế nhưng trong giai đoạn
hiện nay, nếp nhà, đạo nhà đang dần mất đi, làng ctruyền bao đời nay gn bó
với ngưi dân Việt Nam cũng biến mất. Phải chăng văn hóa cổ truyền Việt Nam,
trong đó hạt nhân gia đình, dòng họ, làng không n vai trò đối với nền n
hóa Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế?
Với những ý nghĩa như trên, khoa n hóa - du lịch trường Đại học Quảng
Nam tchức biên son i ging Gia đình, dòng họ, làng Việt Nam ctruyn”
để bước đầu trang b cho sinh viên những kiến thức bản về văn hóa gia đình, văn
hóa ng họ, văn hóa ng xã Việt Nam. Bên cnh đó, trang bị cho sinh viên nhân
sinh quan và thế giới quan đúng đắn góp phần ngăn chặn nguy bị hòa tan mất
bản sắc văn hóa n tộc”. Đây là những kiến thức chuyên ngành cùng cần thiết
cho nhng sinh viên Việt Nam học nói riêng và những người yêu thích nghiên cứu
về văn hóa làng xã Việt Nam nói chung để các chúng ta nhận thức đầy đủ về văn hóa
Việt Nam và tinh hoa của nền văn hóa y được thể hin dưới hình thức văn hóa làng
xã Việt Nam cổ truyền.
2. Mc đích và nhiệm vụ nghiên cu
2.1 Mục đích
- Giúp cho sinh viên hiểu được những t bản về văn hóa gia đình Việt Nam
truyền thống cũng với stồn tại vững chắc của dòng htrong các làng Việt Nam
ctruyền. Thông qua c kiến thức được tiếp nhận c em thấy được văn hóa gia
Nguyễn Thị Vĩnh Linh Năm 2012
3
đình, ng họ, văn hóa làng nhng thành t quan trng góp phần tạo nên bn sắc
văn hóa Việt Nam.
- Nội dung văn hóa gia đình, dòng họ, văn hóa làng thể được nghiên cứu
thông qua các bình din như n hóa xã hội, văn hóa tư tưởng và văn hóa nghệ thuật.
mỗi bình din lại nhiều hiện tượng văn hóa khác nhau. Có cái đã tr thành biu
trưng mang giá trtruyền thống nhất định. Đây là một vấn đề khoa học rất thú
nhưng cũng rất phức tạp. Vì thế thông qua chuyên đề này, sinh viên sđược trang b
một hệ thống kiến thức bản, các khái niệm, thuật ng liên quan đến gia đình,
dòng họ, làng Việt Nam truyền thống. Thông qua đó bi dưỡng cho các em tinh
thần yêu nước, lòng thào n tộc. Đây là những điều kiện hết sức cần thiết để c
em có định hướng đúng đắn cho cách sống và slựa chọn nghề nghiệp của bản thân.
Chuyên đề cũng nhằm giúp các em bồi dưỡng năng lực duy phân tích, so
sánh, đối chiếu bước đầu bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học trong sinh
viên.
2.2 Nhiệm vụ
- Cung cấp một skhái niệm bản liên quan đến gia đình, lthức gia đình,
dòng họ,n hóa làng.
- i hiện bức tranh sinh động về n hóa gia đình truyền thống: c giai đoạn
biến đổi, những lễ thức gia đình; văn hóa dòng họ: tên hvà quan hhuyết thống,
triết gia phong cũng như vai trò của dòng htrong làng xã Việt Nam ctruyền;
văn hóa làng xã Việt Nam cổ truyền thể hiện trên các phương diện: văn hóa vật chất,
văn hóa tinh thần, văn hóa nghệ thuật
- Đề cập đến thực trạng và các biện pháp bảo tồn và phát huy những nét đẹp của
văn hóa làng trong giai đoạn hiện nay.
3. Phương pháp nghiên cứu
3.1 Phương pháp luận: Đảm bảo nguyên tắc của phương pháp luận Mác - Lê
nin tưởng Hồ CMinh trong ng tác nghiên cứu khoa học: tính chính xác và
khách quan của những vấn đề được nêu ra.
3.2 Phương pp cụ thể:
- Đối với người dạy: kết hợp nhuần nhuyễn nhiều phương pháp: tường thuật,
phân tích, so sánh, tổng hợp, đánh giás dụng các phương pháp dy học tích cực,
phát huy năng lực tư duy của người học.
+ Người dạy giới thiệu nguồn tư liệu cần thiết cho sinh viên tnghiên cứu, thực
hiện kiểm tra đánh giá để phát triển i năng uốn nắn những hạn chế của người
học.
- Đối với người học:
Nguyễn Thị Vĩnh Linh Năm 2012
4
+ Kết hợp nghe giảng với nghiên cu tài liệu, trao đổi tại lớp.
+ Thường xuyên tìm hiu và cp nhật những thông tin mới nhất về môn học.
+ Bước đầu trao dồi ng lực tư duy nghiên cứu thông qua việc thực hiện c
bài thảo luận, tiểu luận.
4. Cấu trúc chương trình
Ngoài li mđầu, môn học được chia làm 6 cơng với thời lượng giảng dạy 4
tín chỉ. Trong đó:
CHƯƠNG 1: GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, LÀNG XÃ VIỆT NAM CTRUYỀN
NHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT
CHƯƠNG 2: GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, LÀNG XÃ VIỆT NAM CỔ TRUYỀN -
NHỮNG VẤN ĐỀ VĂN HÓA XÃ HỘI
CHƯƠNG 3: GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, LÀNG XÃ VIỆT NAM CỔ TRUYỀN -
NHỮNG VẤN ĐỀ VĂN HÓA TINH THẦN
CHƯƠNG 4: GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, LÀNG XÃ VIỆT NAM CỔ TRUYỀN -
NHỮNG VẤN ĐỀ VĂN HÓA VẬT CHẤT
CHƯƠNG 5: GIA ĐÌNH, DÒNG HỌ, LÀNG XÃ VIỆT NAM CỔ TRUYỀN -
NHỮNG VẤN ĐỀ VĂN HÓA NGHỆ THUẬT
CHƯƠNG 6: VĂN HÓA LÀNG XÃ VIT NAM CỔ TRUYỀN - HỘI NHẬP
VÀ PHÁT TRIỂN
Ôn tập và kiểm tra 4 tiết
5. Tài liệu tham kho chính
1. Toan Ánh (1992), Nếp cũ làng xóm Việt Nam, NXB Tp Hồ Chí Minh
2. Huỳnh Công Bá (2008), Lịch sử n hóa Việt Nam, NXB Thuận Hóa
3. Huỳnh Công Bá (2008), sở văn hóa Việt Nam, NXB Thuận Hóa.
4. Vũ Ngọc Khánh (2004), Làng c truyền Việt Nam, NXB Thanh Niên,
Nội.
5. Vũ Ngọc Khánh (2007), Nghiên cu Văn hóa c truyền Việt Nam, NXB
Giáo dc, Hà Ni
Nguyễn Thị Vĩnh Linh Năm 2012
5
B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: GIA ĐÌNH, DÒNG H, LÀNG XÃ VIỆT NAM CỔ
TRUYNNHỮNG VẤN ĐỀ KHÁI QUÁT
* Mục tiêu:
Giáo dục: SV nm vững và hiểu rõ các khái nim gia đình, dòng họ, làng, xã.
Những nnếp và tập tục của một gia đình người Việt cổ truyền. Mối quan hgiữa
gia đình và dòng tộc cũng như vai trò ca dòng tộc đối với xã hội Việt cổ truyền.
Giáo dưỡng: Tnhững kiến thức được lĩnh hội, người học s một nhận thức
đúng đắn về gia đình, làng người Việt c truyền. Từ đó, bồi dưỡng tình u
thương, gắn bó với gia đình, ng xóm. Đồng thời thấy rõ trách nhim của một thành
viên trong ng tộc, nhằm cố gắng phấn đấu học tập để góp phần y dựng dòng h
và làng xã ngày càng văn minh, giàu mạnh.
Phát trin: bồi dưỡng kỹ năng phân tích tng hợp...
* Phương pháp giảng dạy: s dụng tổng hợp các phương pháp: phát vấn,
thuyết minh, đặc biệt sdụng hệ thng các câu hỏi gợi mđể giúp SV tiếp cận vấn
đề một cách nhanh chóng và chính xác.
1.1 Khái niệm gia đình, dòng h
1.1.1 Gia đình
- Theo nghĩa rộng: Gia đình bao gồm cgia tộc những người thân cùng huyết
thống. Đặc biệt với nguồn gốc con Rồng cháu Tiên thì dân tộc ta là một đại gia đình.
Gia đình truyn thống của người Việt là nhng Tam đại, Tứ đại, Ngữ đại đồng
đường.
- Theo nghĩa hẹp: Tức gia đình hạt nhân trong truyền thống Việt Nam. Trong
đó, quan hệ cha me – con cái chi phối hết thảy mọi mối qua hệ khác.
Như vậy, Gia đình: một tổ chức s gm những người liên kết với nhau
bằng huyết thống và nghĩa tình. Hai vchồng tuy không cùng huyết thống nhưng
được liên kết vi nhau bằng si dây tình nghĩa. Tchức y mục đích thiêng liêng
là xây dng cho sở đất nước một tổ m cả về tinh thần vvật chất để giáo dục
con cái, đóng góp giữ gìn văn hóa dân tộc
1.1.2 Dòng h
Dòng hxét về mặt vật chất, là chmột tập hợp người cùng một huyết thống.
hội loài người sự sinh sôi, nảy nở dùng để duy trì i ging được định hướng đến
sự ra đời những thế hệ sau khỏe mạnh, ưu tú và ngày càng phát huy được cao nhất trí
sáng tạo. Điều đó, được thể hiện như những nét văn hóa, chẳng hạn như việc cm
kết hôn trong cùng dòng máu, cm mọi hành vi loạn luân.